مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

فهم اشتباه از توکل

فهم اشتباه از توکل

احمد بن خضرویه بلخی می‌گوید: یک بار برای رفتن به حج، با توکل راهی بیابان شدم. کمی که رفتم، خار مغیلانی در پایم فرو رفت و شکست. آن را بیرون نیاوردم و با خود گفتم اگر آن را بیرون بیاورم، توکل از بین می‌رود. به راه ادامه دادم و پایم ورم کرد، اما باز هم خار را بیرون نیاوردم. با لنگیدن خود را به مکه رساندم، حج را انجام دادم و سپس بازگشتم. در تمام مسیر، از پایم چرک و خون بیرون می‌آمد و در رنج شدید بودم. مردم وقتی این حال مرا دیدند، خار را از پایم بیرون آوردند.[۱] از عبدالله بن مبارک نیز درباره توکل سوال شد، و گفت: «اگر توانى که کار خود به خداى- تعالى- بازگذارى، بهتر از آن که به حیله و تدبیر مشغول شوى»[۲]

در اینجا توکل به گونه‌ای فهم شده که انسان باید از هرگونه اقدام عقلانی و طبیعی برای رفع مشکل خودداری کند؛ به همین دلیل است که احمد بن خضرویه از بیرون آوردن خار از پای خود پرهیز می‌کند، چون گمان می‌برد این کار با توکل ناسازگار است. این رفتار را می‌توان نمونه‌ای از «توکلِ افراطی» یا «توکلِ نادرست» دانست که با معنای حقیقی توکل سازگار نیست؛ یعنی جایی که مرز میان توکل و ترک عقلانیت و مسئولیت مخدوش شده است. چنین برداشتی، اگر به صورت یک الگوی دینی پذیرفته شود، می‌تواند به نوعی تقدیرگرایی و انفعال بینجامد و انسان را از تلاش، درمان، تدبیر و اصلاح بازدارد؛ در حالی که در آموزه‌های اصیل دینی این معنا مذموم دانسته شده است و توکل واقعی همواره در کنار تلاش، تدبیر و اقدام قرار گرفته است.

خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: « وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ»؛[۳] و برای انسان جز آنچه تلاش کرده [هیچ نصیب و بهره ای] نیست. این آیه به روشنی بر اقدام و تلاش و تدبیر تاکید می‌کند. رسول خدا صلی الله علیه و آله نیز در روایتی می‌فرماید: «مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ أَلْقَى کَلَّهُ عَلَى اَلنَّاسِ»؛[۴] ملعون است کسی که بار زندگی خود را بر دوش دیگر بیاندازد. همچنین در سیره زندگی ائمه اطهار علیهم السلام و اولیای الهی تلاش برای امور زندگی دنیا و معیشت به وفور دیده می‌شود؛ بنابراین توکل در معنای صحیح خود، نه ترک اسباب و ابزارهای طبیعی، بلکه اعتماد قلبی به خدا همراه با بهره‌گیری از اسباب مشروع و عقلانی است. در منطق دین، انسان مأمور است که در حد توان خود تدبیر کند و از امکانات موجود بهره ببرد، اما نتیجه را به خدا واگذارد. بنابراین، بیرون آوردن خار از پا نه تنها منافاتی با توکل ندارد، بلکه خود مصداق عمل به وظیفه و استفاده از اسباب طبیعی است؛ در حالی که اعتماد به خدا در دل باقی می‌ماند.

[۱] عطار نیشابوری، تذکره الاولیاء، ج۱، ص ۲۹۰٫

[۲] عطار نیشابوری، تذکره الاولیاء، ج۱، ص ۳۳۴٫

[۳] نجم، آیه ۳۹٫

[۴] کلینی، الکافی، ج۴، ص ۱۲٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33702

مطالب مشابه

اشتباه در نماز عید فطر فرقه نعمت‌اللهی گنابادیه

بوسیدن دست زنان توسط یوسف مردانی

جنایتی داعش‌گونه در غائله گلستان هفتم

نقد سجده بر قطب

نقدی بر کثرت‌گرایی صوفیان

نقد بر پرداخت عشریه

طعن و رد ابوهاشم کوفی توسط امام صادق(ع)

ضعف ارتباط و معرفت حسن بصری نسبت به امیرالمؤمنین(ع)

روایاتی در باب تصوف بخش ششم

روایاتی در باب تصوف بخش پنجم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.