مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

روایاتی در باب تصوف بخش پنجم

روایاتی در باب تصوف (۵)

أَنَّ قَوْماً مِنَ اَلْمُتَصَوِّفَهِ دَخَلُوا بِخُرَاسَانَ عَلَى عَلِیِّ بْنِ مُوسَى عَلَیْهِ السَّلاَمُ فَقَالُوا لَهُ إِنَّ أَمِیرَ اَلْمُؤْمِنِینَ فَکَّرَ فِیمَا وَلاَّهُ اَللَّهُ مِنَ اَلْأُمُورِ فَرَآکُمْ أَهْلَ بَیْتٍ أَوْلَى اَلنَّاسِ أَنْ تَؤُمُّوا اَلنَّاسَ وَ نَظَرَ فِیکُمْ أَهْلَ اَلْبَیْتِ فَرَآکَ أَوْلَى اَلنَّاسِ بِالنَّاسِ فَرَأَى أَنْ یُرَدَّ هَذَا اَلْأَمْرَ إِلَیْکَ وَ اَلْإِمَامَهُ تَحْتَاجُ إِلَى مَنْ یَأْکُلُ اَلْجَشِبَ وَ یَلْبَسُ اَلْخَشِنَ وَ یَرْکَبُ اَلْحِمَارَ وَ یَعُودُ اَلْمَرِیضَ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ یُوسُفَ کَانَ نَبِیّاً یَلْبَسُ أَقْبِیَهَ اَلدِّیبَاجِ اَلْمُزَرَّدَهَ بِالذَّهَبِ وَ یَجْلِسُ عَلَى مُتَّکَآتِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ یَحْکُمُ إِنَّمَا یُرَادُ مِنَ اَلْإِمَامِ قِسْطُهُ وَ عَدْلُهُ إِذَا قَالَ صَدَقَ وَ إِذَا حَکَمَ عَدَلَ وَ إِذَا وَعَدَ أَنْجَزَ إِنَّ اَللَّهَ لَمْ یُحَرِّمْ لَبُوساً وَ لاَ مَطْعَماً ثُمَّ قَرَأَ «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اَللّٰهِ اَلَّتِی أَخْرَجَ لِعِبٰادِهِ وَ اَلطَّیِّبٰاتِ مِنَ اَلرِّزْقِ»؛[۱]

گروهى از متصوفه در خراسان خدمت امام رضا(ع) رسیدند و عرضه داشتند: امیر مؤمنان(مامون عباسى) در موضوع این خلافت و حکومتى که خدا به او داده است، اندیشه و تامل نموده و شما خاندان پیغمبر را شایسته‌تر از همه مردم براى امامت و رهبرى تشخیص داده است و در میان اهل‌بیت هم شخص شما را سزاوارتر از همه دانسته و رأیش بر این شده که این مقام را به شما بسپارد؛ ولی تصدى مقام امامت مناسب کسی است که غذا و خوراکش مطبوع و لذیذ نباشد، لباس خشن و زیر بپوشد، سوار بر الاغ شود و عیادت مریضان بنماید. حضرت(ع) فرمود:(این چه منطقى است‌؟) یوسف پیامبر بود و در عین حال قباهاى حریر زربافت می‌پوشید و بر مسند آل فرعون تکیه می‌زد و حکومت می‌کرد. واى بر شما! همانا از امام باید توقع عدالت و دادگری داشت که چون سخن گوید، راست باشد و چون حکم کند، به عدالت باشد و چون وعده دهد، به وعده خود وفا کند. خداوند هیچ لباس و خوراکی را حرام نکرده است؛ سپس این آیه را تلاوت فرمود: «قُلْ‌ مَنْ‌ حَرَّمَ‌ زِینَهَ‌ اَللّٰهِ‌ اَلَّتِی أَخْرَجَ‌ لِعِبٰادِهِ‌ وَ اَلطَّیِّبٰاتِ‌ مِنَ‌ اَلرِّزْقِ‌»؛[۲] بگو چه کسی زینت‌های خدا را که بر بندگان آفریده، حرام و از صرف روزی حلال و پاکیزه منع کرده است؟

در این روایت امام رضا(ع) برای برداشت سطحی و ظاهرگرایانه آنان از زهد و معنویت نقد می‌کنند. صوفیان خراسان، امامت و قداست را در ترک لذت‌های مادی چون لباس نرم و خوراک لذیذ می‌دانستند، حال آنکه امام با استناد به سیره پیامبری چون حضرت یوسف(ع) نشان داد که زهد حقیقی در پاکی دل و عدالت در رفتار است، نه در لباس خشن و فقر ظاهری. در نگاه امام، رهبری دینی به قسط و صدق سنجیده می‌شود، نه به ریاضت‌های ساختگی. همان‌گونه که خداوند در قرآن می‌فرماید: «لَنْ یَنالَ اللَّهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لکِنْ یَنالُهُ التَّقْوى‏ مِنْکُمْ»؛[۳] هرگز گوشت هایشان وخون هایشان به خدا نمی رسد، بلکه تقوای شما به او می رسد. این یعنی ارزش اعمال در تقواست، نه در مظاهر بیرونی آن. بدین‌سان، امام رضا(ع) برداشت ناقص صوفیه از مفهوم زهد را اصلاح کرده و یادآور شد که بهره‌مندی از نعمت‌های خداوند، با مقام نبوت و امامت منافاتی ندارد.

همچنین امام رضا(ع) به تحریف مفهوم عبادت و قرب الهی از سوی صوفیه اشاره می‌کنند. آنان بندگی را در تحریم نعمت‌های خدا و ترک دنیا می‌دیدند، در حالی که امام رضا(ع) با تکیه بر آیه شریفه «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ» تأکید کرد که هیچ‌کس حق ندارد زینت‌ها و روزی‌های پاک خدا را حرام شمارد. زهد حقیقی در دل بستن به خداست، نه در ترک نعمت‌های او. صوفیه با خلط میان فقر و قناعت، دین را از تعادل خارج ساخته و مردم را از استفاده‌ مشروع از مواهب الهی بازمی‌داشتند. در نگاه امام، معیار دینداری، اعتدال در بهره‌مندی از دنیا و شکرگزاری در برابر نعمت‌هاست، نه بدبینی و محرومیت خودساخته‌ای که پایه‌ای در وحی ندارد.

از سوی دیگر امام رضا(ع) نقدی بنیادین بر نگاه غیرعقلانی صوفیه به امامت و جامعه دینی دارند. آنان امام را فردی گوشه‌نشین و دور از زندگی اجتماعی می‌خواستند، در حالی که امام تأکید کرد پیشوای الهی باید در میان مردم باشد، حکومت کند و عدالت را بگستراند؛ چنان‌که خداوند به داوود(ع) فرمود: «یا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ خَلیفَهً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَىٰ فَیُضِلَّکَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ»؛[۴] ای داود! همانا تو را در زمین جانشین [و نماینده خود] قرار دادیم؛ پس میان مردم به حق داوری کن و از هوای نفس پیروی مکن که تو را از راه خدا منحرف می کند. امام رضا(ع) امامت را نه انزوا، بلکه مسئولیت اجتماعی و تحقق عدالت دانست. ایشان در برابر کسانی که معیار امامت را به اموری فردی چون عیادت بیمار یا تواضع ظاهری محدود کرده بودند، فرمود: «إِنَّمَا یُرَادُ مِنَ الاِمَامِ قِسْطُهُ وَ عَدْلُهُ»؛ بدین ترتیب، نقد امام بر صوفیه بازگرداندن حقیقت امامت به محور عقلانیت، عدالت و عمل اجتماعی است، نه ریاضت، ذلت‌نمایی و خودتحریمی.

[۱] علامه مجلسی، بحار الانوار، ج ۶۷، ص ۱۲۰٫

[۲] اعراف، آیۀ ۳۲٫

[۳] حج، آیۀ ۳۷٫

[۴] ص، آیۀ ۲۶٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33725

مطالب مشابه

اشتباه در نماز عید فطر فرقه نعمت‌اللهی گنابادیه

بوسیدن دست زنان توسط یوسف مردانی

جنایتی داعش‌گونه در غائله گلستان هفتم

نقد سجده بر قطب

نقدی بر کثرت‌گرایی صوفیان

نقد بر پرداخت عشریه

طعن و رد ابوهاشم کوفی توسط امام صادق(ع)

ضعف ارتباط و معرفت حسن بصری نسبت به امیرالمؤمنین(ع)

روایاتی در باب تصوف بخش ششم

روایاتی در باب تصوف بخش چهارم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.