مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

20 آوریل, 2026

کد مطلب : 33699

مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

نقد کرامات صوفیه

نقد کرامات صوفیه

دکتر احمد عابدی می‌گوید: در بعضی از کتاب‌ها چون تذکره الاولیاء، طبقات الصوفیه، نفحات الانس، مناقب العارفین، حلیه الاولیاء، خورشید تابنده، نابغه علم و عرفان و … کرامت‌های زیادی را از صوفیه نقل کرده‌اند.[۱] از این بسیار به برخی اشاره می‌شود:

نقل است که وقتی رابعه عدویه به مکه می‌رفت، در میان راه کعبه را دید که به استقبال او آمد، رابعه گفت: مرا رب‌البیت می‌باید، کعبه را چه کنم؟[۲]
نقل است از ابراهیم ادهم که روزی بر لب دجله نشسته بود و و خرقه ژنده خود را بخیه مى‏زد. یکى بیامد و گفت: «در گذاشتن ملک بلخ چه یافتى؟» سوزنش در دجله افتاد. به ماهیان اشارت کرد که: «سوزنم بازدهید». هزار ماهى سر از آب برآورد، هر یکى سوزنى زرّین در دهان گرفته. ابراهیم گفت: «سوزن خود مى‏خواهم». ماهیکى ضعیف سوزن او به دهان گرفته، برآورد. ابراهیم گفت: «کمترین چیزى که یافتم به ماندن ملک بلخ، این بود. آن دیگرها تو دانى».[۳]
درباره بایزید بسطامی نقل است که: روزی یکی درآمد و از حیا مسئله پرسید. شیخ جواب داد. آن کس آب شد. مردی درآمد، آبی زرد دید، ایستاد و گفت: یا شیخ! این چیست؟ گفت: یکی از در درآمد و سؤالی از حیا کرد و من جواب دادم، طاقت نداشت چنین آب شد از شرم.[۴]

کرامت، یکی از مبانی نظریه ولایت به حساب می‌آید؛ کرامت و امور خارق عادت، که همان افعال خارج از نظام عمومی حاکم بر عادت است، درحقیقت بیان‌کننده میزان تقرب ولی در درگاه الهی و نشان‌دهنده درجه استحقاق او در کسب موهبت و عطای خداوندی است. این موهبت که ظهور آن در شکل افعال ناقض عادت است، به اولیا کمک می‌کند تا درباره حسن معامله خویش و صحت طریقه سلوک، یقین و اطمینان قلبی پیدا‌کنند.[۵]

سهل تستری از بزرگان صوفیه می‌گوید: هرکس چهل روز از روی راستی و اخلاص در دنیا زهد بورزد، از جانب خدا عزوجل کرامت‌ها بر وی ظاهر می‌شود و برای هرکس ظاهر نشود، به جهت آن است که در زهدش راستی و اخلاص نبوده است.[۶] قشیری نیز می‌گوید: هرگاه هیچ کرامتی از ولی صادر نشود، خللی به ولایت او نمی‌رساند، درحالی‌که صدور معجزه از نبی واجب است. از بایزید بسطامی روایت شده که گفته است: در بدایت احوال، خداوند آیات و کراماتی به من نشان می‌داد، ولی من به آیات و کرامات توجهی نداشتم، چون خداوند مرا چنین یافت، راه معرفت خود را به من نمود. وقتی به بایزید گفتند: فلان شخص در یک شب به مکه می‌رود، گفت: شیطان در یک لحظه از مشرق به مغرب می‌رود. و نیز به او گفتند: فلان بر آب می‌رود، گفت: ماهی در آب و مرغ در هوا عجیب‌تر از آن به جا می‌آورد. و نیز بایزید گفته: اگر ببینید مردی سجاده بر آب گسترده و در هوا مربع نشسته، تا اعمال او را در اوامر و نواهی نبینید، فریب نخورید.[۷]

حاصل آنکه، بزرگان صوفیه دارای این قبیل نظرها بوده‌اند، ولی پیروان، مخصوصاً در زمان‌های بعد، راه افراط و مبالغه پیموده، هزاران کرامت و خوارق عادت به اولیا نسبت داده‌اند و به هر اندازه که از عهد ولی و مرشد دورتر شده‌اند، بر سازوبرگ آن افزوده‌اند، تا آنجاکه مجلدات بسیاری دراین‌زمینه به وجود آمده است.[۸]

اهل تصوّف، در ادامه پروژه اسلام منهای اهل‌بیت ﷺ و اثبات مقام ولایت برای اقطاب و سرسلسله‌های خویش، به‌ناچار اقداماتی انجام داده‌اند که یکی از این اقدامات، طرح امور خارق‌العاده توسط قطب یا به تعبیر خودشان ولی‌عصر است. آن‌ها با نسبت‌دادن کرامات و خوارق عادت به اقطاب، در تلاشند تا برای آنان قداست بیشتر ایجاد کرده، آنان را به حضرت حقّ متعال مرتبط بدانند. صوفیان، برای اولیا مقام قدسی معتقدند و تنها آن‌ها را دارای کرامات و خوارق عادات می‌دانند.[۹] دکتر غنی می گوید: به عقیده صوفیه، اولیا کسانی هستند که مقام قدسی دارند و به خدا نزدیکند و نشانه نزدیکی آن‌ها این است که قادر بر اعمال فوق الطبیعه هستند؛ یعنی کرامات و خوارق عادات دارند.[۱۰] اکنون بیشتر گروه‌های صوفیه، رهبران و اقطاب و مراشد و اولیا و ابدال خود را دارای کرامت می‌دانند و گاهی از این هم تجاوز کرده، عنوان خدایی برای آن‌ها در نظر دارند.[۱۱]

برخی از افراد ساده‌لوح نیز این کرامات را دلیل بر حقانیت آنان دانسته‌اند. غافل از آنکه هر کدام از این فرقه‌ها شبیه این ادعاها را برای خود ساخته‌اند. اما واقعیت آن است که اصل این کرامت‌ها برای ما جدا مورد تردید است و هیچ دلیلی بر درست بودن آنها نداریم، و چیزی را که خود درویشان -نه شخص دیگر- نقل می‌کنند، هرگز سندیتی ندارد.[۱۲]

از سوی دیگر مجرّد صدور امر خارق عادت، دلیل بر حقانیت و ولایت و تقرب شخص نزد خدای متعال نمی‌باشد؛ زیرا چه بسا از سحر یا رمل و جفر و امثال آنها استفاده کرده باشند.[۱۳] همچنان‌که مرتاضان و رمالان در راه باطل و در اثر ریاضت‌های باطل خود، موفق به امور عجیب و غریبی می‌گردند. میرزای قمی در رساله‌ای که در ردّ صوفیه نوشته و در آخر کتاب جامع‌الشتات چاپ شده است، درباره کرامات صوفیه می‌گوید: که گاهی کرامات صوفیه از ارتداد و استخفاف به دین و قرآن و مقدسات دینی حاصل می‌شود؛ چنان‌که مکرر شنیده‌ام بعضی از صوفیه از سوزاندن قرآن یا درنجاست‌انداختن آن، مراتبی چند کسب می‌کنند! سپس در مورد یکی از همین مدعیان می‌نویسد: زیر پای مرشدی را که مدعی اخبار از غیب بوده شکافتند، خمره‌ای بیرون آوردند که پر از نجاست بود و آن ملعون، سوره مبارکه یاسین را در آنجا انداخته بود.[۱۴]

در نهایت دلیل ساختگی و مجعول بودن این کرامت‌ها این است که امکان ندارد کسی که پای‌بند به شرع نیست -و نمونه‌های فراوانی از تخلف او از شریعت و گناهان کبیره او را سراغ داریم ـ اهل کشف و کرامت باشد. کرامت را خدای متعال تنها در اختیار بندگان خالص خود قرار می‌دهد.[۱۵]

[۱] محمد مدنی، در خانقاه بیدخت چه می‌گذرد؟، ص ۳۸٫

[۲] عطار نیشابوری، تذکره الاولیاء، ج۱، ص۶۲٫

[۳] عطار نیشابوری، تذکره الاولیاء، ج۱، ص ۱۰۵٫

[۴] عطار نیشابوری، تذکره الاولیاء، ج۱، ص ۱۵۳٫

[۵] محمداسماعیل عبداللهی، تصوف فرقه‌ای، ص ۶۳۸٫

[۶] ابونصر طوسی، اللمع فی التصوف، ص ۳۱۵٫

[۷] محمداسماعیل عبداللهی، تصوف فرقه‌ای، ص ۶۴۴٫

[۸] همان، ص ۶۴۶٫

[۹] همان، ص ۶۴۱٫

[۱۰] همان، ص ۶۴۲٫

[۱۱] همان، ص ۶۴۶٫

[۱۲] محمد مدنی، در خانقاه بیدخت چه می‌گذرد؟، ص ۳۸٫

[۱۳] همان.

[۱۴] محمداسماعیل عبداللهی، تصوف فرقه‌ای، ص ۶۴۷٫

[۱۵] محمد مدنی، در خانقاه بیدخت چه می‌گذرد؟، ص ۳۸٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33699

مطالب مشابه

اشتباه در نماز عید فطر فرقه نعمت‌اللهی گنابادیه

بوسیدن دست زنان توسط یوسف مردانی

جنایتی داعش‌گونه در غائله گلستان هفتم

نقد سجده بر قطب

نقدی بر کثرت‌گرایی صوفیان

نقد بر پرداخت عشریه

طعن و رد ابوهاشم کوفی توسط امام صادق(ع)

ضعف ارتباط و معرفت حسن بصری نسبت به امیرالمؤمنین(ع)

روایاتی در باب تصوف بخش ششم

روایاتی در باب تصوف بخش پنجم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.