مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

روایاتی در باب تصوف بخش سوم

روایاتی در باب تصوف (۳)

سدیر صیرفی نقل می‌کند: «سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(ع) وَ هُوَ دَاخِلٌ وَ أَنَا خَارِجٌ وَ أَخَذَ بِیَدِی ثُم‏ اسْتَقْبَلَ الْبَیْتَ فَقَالَ یَا سَدِیرُ إِنَّمَا أُمِرَ النَّاسُ أَنْ یَأْتُوا هَذِهِ الْأَحْجَارَ فَیَطُوفُوا بِهَا ثُمَّ یَأْتُونَا فَیُعْلِمُونَا وَلَایَتَهُمْ لَنَا وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ‏ «وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ‏ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى»؛‏^[۱] ثُمَّ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ إِلَى وَلَایَتِنَا ثُمَّ قَالَ یَا سَدِیرُ فَأُرِیکَ الصَّادِّینَ عَنْ دِینِ اللَّهِ ثُمَّ نَظَرَ إِلَى أَبِی حَنِیفَهَ وَ سُفْیَانَ الثَّوْرِیِّ فِی ذَلِکَ الزَّمَانِ وَ هُمْ حَلَقٌ فِی الْمَسْجِدِ فَقَالَ هَؤُلَاءِ الصَّادُّونَ عَنْ دِینِ اللَّهِ بِلَا هُدًى مِنَ اللَّهِ وَ لَا کِتَابٍ مُبِینٍ إِنَّ هَؤُلَاءِ الْأَخَابِثَ لَوْ جَلَسُوا فِی بُیُوتِهِمْ فَجَالَ النَّاسُ فَلَمْ یَجِدُوا أَحَداً یُخْبِرُهُمْ عَنِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى وَ عَنْ رَسُولِهِ(ص) حَتَّى یَأْتُونَا فَنُخْبِرَهُمْ عَنِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى وَ عَنْ رَسُولِهِ(ص).»؛[۲]

روزی از مسجدالحرام بیرون می‌آمدم و امام باقر(ع) داخل مسجد می‌شدند؛ حضرت دست مرا گرفتند و رو به کعبه کردند و فرمودند: ای سدیر! مردم از جانب خداوند مأمور شده‌اند که بیایند و این خانه را طواف کنند و نزد ما آیند و ولایت خود را بر ما عرضه کنند و همین است گفتۀ خدا «همانا من آمرزنده‌ام آنکه را ایمان آورد و کار شایسته کند و سپس رهبرى شود» آنگاه با دست به سینه‌اش اشاره کرد و فرمود: به سوى ولایت ما (رهبرى شود). سپس فرمود: ای سدیر! می‌خواهی کسانی را که مردم را از دین خدا جلوگیری می‌کنند به تو نشان دهم؟ آن‌گاه به ابوحنیفه و سفیان ثوری -که در مسجد حلقه زده بودند- نگریستند و فرمودند: این‌ها کسانی هستند که بدون هدایت از جانب خداوند و سندی آشکار، از دین خدا جلوگیری می‌کنند؛ اگر این پلیدان در خانه‌های خود بنشینند، مردم [برای یافتن هدایت واقعی مردم] به گردش خواهند افتاد و چون کسی را نیابند که از خدای تبارک و تعالی و رسولش به آنها خبر دهد، به سوی ما می‌آیند و ما ایشان را از جانب خدا و رسول خدا خبر می‌دهیم.

قبل از بررسی این حدیث لازم است که نسبت به هویت ابوعبدالله سفیان بن سعید ثوری کوفی (۹۷-۱۶۱ هـ)، آگاهی یابیم. وی از چهره‌های برجسته زهد در قرون نخستین اسلام بود که در فقه و حدیث نیز شهرت فراوان داشت. صوفیان وی را به‌عنوان یکی از پیشگامان زهد اسلامی و از نخستین کسانی می‌دانند که روح تصوف را در زندگی عملی نشان داد. روزبهان بقلی شیرازی در کتاب خود درباره وی می‌نویسد: «بشنو نام مرغان طوبى قدم، مبارزان میدان علم، تا بدانى که چه گفتند و چون رفتند. از جمله ایشان شیخ درویشان و رئیس متوکّلان و صراط زهاد و عبّاد، ابراهیم بن ادهم صاحب فضیل و ثورى، مسافر عالم عیان و صاحب نشان در حقایق، و بیان آنک چون اشارت کردى کوه ابو قبیس بجنبیدى‏»؛[۳] همچنین عطار نیشابوری از وی به این شکل تمجید و یاد می‌کند: «آن تاج دین و دیانت، آن شمع زهد و هدایت، آن علما را شیخ و پادشاه، آن قدما را حاجب درگاه، آن قطب حرکت دورى، امام عالم سفیان ثورى- رحمه اللّه علیه- از بزرگان بود. او را امیر المؤمنین گفتندى هرگز خلافت ناکرده؛ و مقتداى به حق بود و صاحب قبول. و در علوم ظاهر و باطن نظیر نداشت. و از مجتهدان پنجگانه بود و در ورع و تقوى به نهایت رسیده. و ادب و تواضع به غایت داشت. بسیار مشایخ کبار را دیده بود و [از] اوّل کار تا آخر، از آنچه بود ذرّه‏یى برنگشت‏.»؛[۴]

بر اساس روایت امام باقر(ع) و تفسیر ایشان از آیه شریفه «ثُمَّ اهْتَدى»، روشن می‌شود که مسیر حقیقی هدایت و معرفت دینی تنها از مجرای «امامت الهی» قابل دریافت است، نه از برداشت‌های شخصی و شهودهای فردی. حضرت با اشاره به اینکه مردم مأمور شده‌اند پس از طواف بیت‌الله، نزد امام بیایند و ولایت خود را عرضه کنند، تأکید می‌فرمایند که غایت ایمان و عمل صالح، رسیدن به امام هدایت و پذیرش ولایت اوست؛ همان حقیقتی که قرآن در آیه ۸۲ سوره طه بیان کرده است. از منظر این حدیث، دین و عرفان حقیقی بدون اتصال به حجت الهی ناقص است و هر نظامی که انسان را از این مجرای الهی دور ‌کند، مصداق «صادّین عن دین الله» خواهد بود؛ یعنی کسانی که بی‌کتاب و بی‌هدایت، میان خلق و حجت خدا مانع می‌شوند.

بر پایه این بینش، یکی از نقدهای بنیادین بر جریان صوفیه آن است که بسیاری از مشایخ آنان مقام هدایت و ولایت را از رهگذر تجربه‌های باطنی یا ذوق‌های شخصی به خود نسبت داده‌اند، در حالی که امام باقر(ع) این خودمنصوبی را انحراف از مسیر هدایت الهی می‌دانند. همان‌گونه که حضرت فقهایی چون ابوحنیفه و سفیان ثوری را به جهت تعلیم دین بدون حجت الهی نکوهش کردند، نسبت دادن ولایت و ارشاد به خود و دعوت مردم به سلوک جدا از اهل‌بیت(ع) نیز نوعی بازداشتن خلق از منبع وحیانی دین است. قرآن کریم درباره چنین منحرفانی هشدار می‌دهد: « قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمَالًا الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیَاهِ الدُّنْیَا وَهُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعًا»؛[۵] بگو: آیا شما را از زیانکارترین مردم از جهت عمل آگاه کنم؟ [آنان] کسانی هستند که کوششان در زندگی دنیا به هدر رفته [و گم شده است] در حالی که خود می‌پندارند، خوب عمل می‌کنند.

در نتیجه از منظر این حدیث، نقد اساسی بر تصوف آن است که معرفت و سلوک بدون پیوند به امام معصوم، هرچند با نیت زهد و قربت انجام گیرد، از هدایت الهی جدا می‌افتد. امام باقر(ع) فرمودند اگر علما و مدعیان غیرمأذون کنار روند، مردم ناچار به سوی اهل‌بیت خواهند آمد تا از آنان علم خدا و پیامبر را بشنوند. این بیان آشکار می‌سازد که مجرای حقیقی عرفان، علم، و اخلاق، ولایت امامان معصوم است، و هر رویکردی که میان شریعت و طریقت جدایی افکند یا انسان را از محور ولایت دور سازد، در حقیقت نوعی دین‌گریزی است که به ضلالت منجر می‌شود؛ همان‌گونه که خداوند در قرآن فرموده است: «وَ مَنْ یُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدى وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلّى»؛[۶] و هر کس بعد از آنکه [راه] هدایت برایش روشن و آشکار شد، با پیامبر مخالفت و دشمنی کند و از راهی جز راه مؤمنان پیروی نماید، او را به همان سو که رو کرده واگذاریم. یعنی انحراف از راه ولایت ائمه اطهار(ع)، نتیجه‌ای جز گمراهی نخواهد داشت.

[۱] طه: ۸۲

[۲] شیخ کلینی، کافی، ج۱، ص ۳۹۲٫

[۳] بقلی شیرازی، شرح شطحیات، ص ۳۵٫

[۴] عطار نیشابوری، تذکره الاولیاء، ج۱، ص ۱۸۸٫

[۵] کهف، آیۀ ۱۰۳-۱۰۴٫

[۶] نساء، آیۀ ۱۱۵٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33721

مطالب مشابه

اشتباه در نماز عید فطر فرقه نعمت‌اللهی گنابادیه

بوسیدن دست زنان توسط یوسف مردانی

جنایتی داعش‌گونه در غائله گلستان هفتم

نقد سجده بر قطب

نقدی بر کثرت‌گرایی صوفیان

نقد بر پرداخت عشریه

طعن و رد ابوهاشم کوفی توسط امام صادق(ع)

ضعف ارتباط و معرفت حسن بصری نسبت به امیرالمؤمنین(ع)

روایاتی در باب تصوف بخش ششم

روایاتی در باب تصوف بخش پنجم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.