مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

روایاتی در باب تصوف بخش اول

روایاتی در باب تصوف (۱)

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «لا تقوم الساعه على امتی حتى یقوم قوم من امتى اسمهم الصوفیه لیسوا منى و انهم یحلقون للذکر و یرفعون أصواتهم یظنون انهم على طریقتى بل هم اضل من الکفار و هم اهل النار لهم شهیق الحمار»؛[۱] روز قیامت بر امتم بر پا نشود تا آنکه قومی از امت من به نام صوفیه برخیزند. آنها از من نیستند و بهره ای از دین ندارند و برای ذکر دور هم حلقه می زنند و صداهای خود را بلند میکنند به گمان اینکه بر طریقت و راه من هستند، در حالی که آنان از کافران نیز گمراه تر و اهل آتشند و صدایی دارند مانند عرعر الاغ.

این روایت رفتار و بینشی را نقد می‌کند که در میان برخی گروه‌های صوفیه پدید آمده و دین را از مسیر بندگی آگاهانه و مطابق با شریعت، به ظواهر احساساتی و اعمال بی‌ریشه بدل می‌کند. در این حدیث، پیامبر(ص) کسانی را نکوهش می‌کند که به نام ذکر و طریقت، محافلی برپا می‌کنند و با صدای بلند یاد خدا می‌گویند، در حالی‌که از روح و حقیقت نبوت و شریعت فاصله گرفته‌اند. عبادت در اسلام باید توأم با خضوع، سکوت و تمرکز باشد، نه فریاد کشیدن و حرکات موزون که ریشه در آیین‌های بیگانه دارد و حقیقت بندگی را زیر سوال می‌برد؛ آنگونه که بعضی از صوفیان در مجالس سماع خود بدان می‌پردازند. خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم این عبادت‌های نمایشی و بی‌پایه را نفی کرده است: «وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ»؛[۲] و مانند کسانی مباشید که خدا را فراموش کردند، پس خدا هم آنان را دچار خودفراموشی کرد. به عبارتی خداوند در این آیه اشاره می‌کند که فراموشی خدا، به معنای غفلت از فرمان او و دگرگونی حقیقت عبادت در احساسات ظاهری است.

این جریان ادعای دروغین پیروی از سنت نبوی دارند. صوفیان اغلب خود را پیرو راه راست و اهل بیت(ع) می‌دانند، اما پیامبر(ص) در این حدیث شریف می‌فرمایند: «یَظُنُّونَ أَنَّهُمْ عَلَى طَرِیقَتِی بَلْ هُمْ أَضَلُّ مِنَ الْکُفَّارِ»؛ گمان دارند که بر طریقت من هستند، در حالی که آنان از کافران نیز گمراه‌ترند. این گمراهی زمانی رخ می‌دهد که احکام شرعی و قوانین الهی کنار گذاشته شده و به جای تبعیت محض از قرآن و سنت، به کشفیات و حالات درونی و سلیقه‌های شخصی تکیه می‌شود که هیچ ضمانت عقلی و نقلی ندارد و انسان را از مسیر هدایت اصلی دور می‌سازد.

خداوند در مصحف شریف می‌فرماید: «قُلْ إِن کُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ»؛[۳] بنابراین در نگاه قرآن، طریقت حقیقی آن است که انسان را به تقوا، عمل صالح و پیروی از پیامبر(ص) برساند. اما در میان برخی صوفیان، ذکر و سماع به امری نمایشی و هیجانی بدل شده و ارزش آن به احساس درونی فرد وابسته شده است، نه به میزان تبعیت از سنت نبوی. این انحراف موجب می‌شود دین از عقلانیت و تعبد فاصله گیرد و به شکلی از تجربه عاطفی صرف فروکاسته شود که ریشه‌ای در وحی ندارد.

در روایت نیز به وضعیت روحی و معنوی نامناسب صوفیان اشاره شده است که نتیجه دوری از نور وحی است. پیامبر(ص) فرمودند: «لَهُمْ شَهِیقُ الْحِمَار»؛ صدایی دارند مانند عرعر الاغ. این تعبیر تلخ نشان می‌دهد که عبادت‌های آنان نه تنها آرامش و سکینه الهی را به همراه ندارد، بلکه باعث آشفتگی و ناله‌هایی می‌شود که شبیه به صدای حیوانات است.

قرآن کریم نیز درباره کسانی که از یاد خدا غافلند می‌فرماید: «وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنکًا»؛[۴] و هر کس از یاد من روی بگرداند، زندگی سختی خواهد داشت. صوفیه به جای عقلانیت دینی و پیروی از شریعت و علم، به احساس، خلسه و کشف شخصی تکیه می‌کنند، در حالی‌که راه رستگاری همان تبعیت از وحی و سنت است و به این دلیل دچار سختی‌های روحی و گمراهی شده‌اند که سرانجامشان طبق این روایت شریف، دوزخ است.

[۱] شیخ عباس قمی، سفینه البحار، ج۵، ص ۲۰۰٫

[۲] حشر، آیۀ ۱۹٫

[۳] آل عمران، آیۀ ۳۱٫

[۴] طه، آیۀ ۱۲۴٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33717

مطالب مشابه

اشتباه در نماز عید فطر فرقه نعمت‌اللهی گنابادیه

بوسیدن دست زنان توسط یوسف مردانی

جنایتی داعش‌گونه در غائله گلستان هفتم

نقد سجده بر قطب

نقدی بر کثرت‌گرایی صوفیان

نقد بر پرداخت عشریه

طعن و رد ابوهاشم کوفی توسط امام صادق(ع)

ضعف ارتباط و معرفت حسن بصری نسبت به امیرالمؤمنین(ع)

روایاتی در باب تصوف بخش ششم

روایاتی در باب تصوف بخش پنجم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.