مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

نقد مبارزه تصوف با فقه و فقاهت

نقد مبارزه تصوف با فقه و فقاهت

از دیگر خطرهای صوفیان این است که اساسا فقه و فقیه و برای‌شان ارزشی ندارد و این دو اصطلاح و کاربرد برای آنها فقط به اندازه کاربرد یک نردبان است، برای بالا رفتن که به محض رسیدن به بالای بلندی، دیگر به آن نردبان نیازی نیست. آنان همین اندازه از شریعت را مشروط به فهم خود می‌دانند و خود باید حدوحدود آن و انجام دادن یا ندادن آموزه‌های فقهی را اجازه دهند؛ در غیر این صورت، مدعی‌اند این اعمال باطل خواهد بود. آنان علما را از قشریون و شیوخ صوفیه را از لُبیون می‌شمارند؛ از همین‌رو رساله توضیح المسائل عملا در مقابل دستورات شیخ ارزشی نخواهد داشت و به همین دلیل است که در بسیاری از جاها، به دستور شیوخشان، شکستن قوانین اسلامی را مجاز می‌دانند.[۱]

از منظر قرآن دین الهی بر پایه‌ی تسلیم در برابر شریعت استوار است و نه بر اساس سلیقه و فهم فردی. قرآن صراحتاً می‌فرماید: «وَمَا کَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَهٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَهُ مِنْ أَمْرِهِمْ»؛[۲] یعنی هیچ مؤمنی حق ندارد در برابر فرمان خدا و رسولش اختیار شخصی قائل شود. تکیه صوفیه بر داوری باطنی یا دستورات شیخ به جای احکام صریح شریعت، نوعی تقدم اراده‌ انسان بر اراده الهی است و در حقیقت، با اصل عبودیت و تسلیم که اساس سلوک معنوی در اسلام است، تعارض دارد.

همچنین در مکتب شیعه، فقه و مرجعیت دینی امتداد ولایت الهی و تداوم رهبری معصوم است. امام رضا(ع) فرموده‌اند: «عَلَیْنَا إِلْقَاءُ الْأُصُولِ وَعَلَیْکُمُ التَّفْرِیعُ»؛[۳] یعنی تبیین و استنباط احکام بر مبنای اصول معصومین به عهده فقهاست. بی‌اعتنایی صوفیان به فقه، مساوی با بی‌نیازی از ولایت علمی معصومین و ترک مسیر هدایت است که به نحوی غلو و انحراف محسوب می‌شود. در تفکر شیعی، هر سلوک باطنی بدون التزام عملی به شریعت، فاقد مشروعیت است؛ زیرا طریقت، در امتداد شریعت معنا دارد، نه در برابر آن.

از منظر اخلاقی و اجتماعی نیز کنار گذاشتن شریعت به بهانه شناخت باطن دین، راه را برای هرج‌ومرج دینی و سوء‌استفاده مدعیان دروغین ولایت می‌گشاید. قرآن هشدار می‌دهد: «وَ أَنِ احْکُم بَیْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ»؛[۴] این آیه به این اشاره دارد که معیار حق، حکم خداست نه میل انسان‌ها. بنابراین اگر مریدان به جای پیروی از حکم الهی، تابع دستور شیخ شوند، عملاً دین را شخصی و تابع هوا گردانیده‌اند. مکتب اهل‌بیت(ع) راه سلامت را در وحدت شریعت، طریقت و حقیقت می‌داند؛ اما در این گزاره شریعت به‌عنوان سنجه صحت هر تجربه باطنی خواهد بود.

[۱] محمداسماعیل عبداللهی، تصوف فرقه‌ای، ص۵۲-۵۳؛ به نقل از ناصر مکارم شیرازی، جلوه حق، ص۳۴٫

[۲] احزاب، آیۀ ۳۶٫

[۳] وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۶۲٫

[۴] مائده، آیۀ ۴۹٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33715