برخی مدعی شده اند که ایت الله کمیلی خراسانی تصور عکس استاد را در نماز را توصیه کرداند.

روشنگری برخی ابهامات رایج در عرفان اهل بیتی

برخی مدعی شده اند که ایت الله کمیلی خراسانی تصور عکس استاد را در نماز را توصیه کرداند. به این معنا که شاگردان باید در نماز برای تمرکز، تصویر عکس استاد را در ذهن خود بیاورند.

توهم لزوم تصور عکس استاد در نماز

سؤال: برخی مدعی شده اند که ایت الله کمیلی خراسانی تصور عکس استاد را در نماز را توصیه کرداند. به این معنا که شاگردان باید در نماز برای تمرکز، تصویر عکس استاد را در ذهن خود بیاورند.

پاسخ: این ادعا متوقف بر دو پیش‌فرض است: یک اینکه تصور صورت غیر خدا در نماز مطلقاً حرام و مبطل است و دوم اینکه آیت الله کمیلی دستور داده باشند که سالکان تصویر استاد را در نماز بیاورند.

اگر قرار باشد تصور هر نوع مخلوقی در نماز باطل باشد تا کنون باید نماز ۹۰درصد مؤمنان و مسلمانان باطل باشد زیرا ذهن همگان در نماز به امور متفرقه پراکنده می شود و یاد کسب و کار و خانواده و درس و … می کنند و لهذا بطلان نماز در صورتی است که تصویر مخلوق را به صورت استقلالی و به نیت قربه الی الله تصور کند.
هیچ دلیل فقهی بر حرمت مطلق تصور وجود ندارد. در احکام آمده است که نماز در جایی که روبه‌روی نمازگزار عکس یا تصویر باشد، ذاتاً باطل نیست اما کراهت دارد؛ و این در احکام شرعی اجماعی است. از نظر فقهی تمام مراجع تقلید و فقها بر اساس روایات اهل بیت (ع) اتفاق نظر دارند که: خطورات قلبی و ذهنی (چه اختیاری و چه غیر اختیاری) نماز را باطل نمی‌کنند.حتی اگر کسی در نماز عمداً به یاد چیزی بیفتد، اگرچه از ثواب و کمال نماز می‌کاهد (مگر اینکه آن فکر برای خدا باشد)، اما اصل نماز صحیح است و باطل نمی‌شود. تنها چیزی که نماز را باطل می‌کند، انجام کارهای کثیر (به هم زدن صورت نماز)، حرف زدن عمدی با غیر خدا، یا خندیدن با صدا و… است. صرفِ تصور یا فکر کردن، مبطل نماز نیست.
قرآن و روایات، تصویر ذهنی هدایت‌گر و نشانه ای را به طور مطلق تأیید می‌کنند مثلا خداوند می فرماید: سَنُرِیهِمْ آیَاتِنَا فِی الْآفَاقِ وَفِی أَنْفُسِهِمْ(فصلت آیه ۵۳) إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّیْلِ وَالنَّهَارِ لَآیَاتٍ لِأُولِی الْأَلْبَابِ(آل عمران ۱۹۰) این آیات نشان می دهد که یاد مخلوقات الهی یادآور و هدایت گر و نشانه ای به سوی خداوند متعال هستند. پس تصوری از مخلوقات الهی که هدایت گر انسان به سوی عظمت خداوند باشد دستور حضرت حق است. قوی‌ترین و مشهورترین سند قرآنی و روایی، ماجرای خاتم‌بخشی حضرت علی (ع) است.(مائده آیه ۵۵) اگر توجه به مخلوق (سائل) و شنیدن صدای او و عمل بخشش، منافی با نماز و حضور قلب بود: خداوند هرگز عمل حضرت علی (ع) را در قرآن نمی‌ستود و نماز امیرالمؤمنین (ع) باید باطل می‌شد (در حالی که این نماز مقبول‌ترین نماز درگاه الهی شد).
در روایات نیز تصور مخلوقات خداوند در نماز آمده که انسان را به سوی خشوع و خضوع در نماز سوق می دهند برای مثال در حدیث آمده است: عن الامام الرضا (ع) فی فقهه قال حین قیل له جعلت فداک ما معنى الصلاه فی الحقیقه؟ … فقال: حضور القلب وافراغ الجوارح وذل المقام بین یدی الله تبارک وتعالى ویجعل الجنه عن یمینه والنار یراها عن یساره والصراط بین یدیه والله امامه.^[۱] این روایت بیان می کند که تصویری از جهنم و بهشت توسط نمازگزار در نماز به ذهن بیاید. شاید برای این است که سبب خشوع و خضوع نمازگزار شود.
تصور استقلالی به مخلوقات در غیر نماز نیز گناه و شرک است بلکه در تمام اوقات همه موجودات را به صورت آیه و مرآت و نشانه قدرت و علم خداوند مشاهده نمود.
با توجه به عدم جواز تصور عکس هر فردی و چیزی در نماز حتی چهره ائمه(علیه السلام) به طور استقلالی حضرت آیت الله کمیلی نیز معتقد است که این کار جایز نیست و فقط طبق روایت «وَ رُوِیَ أَنَّ النَّظَرَ إِلَى الْکَعْبَهِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرَ إِلَى الْوَالِدَیْنِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرَ فِی الْمُصْحَفِ مِنْ غَیْرِ قِرَاءَهٍ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرَ إِلَى وَجْهِ الْعَالِمِ عِبَادَهٌ وَ النَّظَرَ إِلَى آلِ مُحَمَّدٍ ع عِبَادَهٌ.»^[۲] ماثور از اهل بیت(علیهم السلام)نگاه به استاد را تجویز می کنند که مصداق نگاه به صورت عالم است و این امور هم در غیر نماز است. بنابراین ملاک حرمت، استقلال دادن به صورت ذهنی است، نه یادآوری و نشان از عظمت حضرت حق بودن.
در ماجرای بخشیدن خاتم به فقیر، انسان کامل، خدا را می‌بیند و مخلوق را جلوه و نشانه‌ای از خدا می‌بیند. شنیدن صدای سائل برای امام علی (ع)، شنیدن صدای نیازِ بنده‌ی خدا بود و پاسخ به آن، پاسخ به خدا بود.
همچنین اگر در نماز، چهره‌ی والدین، فرزند، استاد اخلاق یا اولیای الهی به ذهن شما آمد و از دیدن آنها به یاد صانع و خالق افتادید، یا برای آنها دعا کردید، این نه تنها اشکال ندارد، بلکه عین عبادت است.