درک نادرست از حقیقت فنای در استاد

روشنگری برخی ابهامات رایج در عرفان اهل بیتی(۴)

برخی مدعی اند که آیت الله محمد صالح کمیلی خراسانی معتقدند به طرح مسئله‌ فناء در استاد سلوکی به‌ عنوان مقدمه و مسیر وصول به فنا‌ءالله! به این معنا که شاگرد برای رسیدن به مراتب عالی سلوک باید در استاد فانی شود.

۴٫ درک نادرست از حقیقت فنای در استاد

سوال: برخی مدعی اند که آیت الله محمد صالح کمیلی خراسانی معتقدند به طرح مسئله‌ فناء در استاد سلوکی به‌ عنوان مقدمه و مسیر وصول به فنا‌ءالله! به این معنا که شاگرد برای رسیدن به مراتب عالی سلوک باید در استاد فانی شود.

اولا: این شبهه نقض به سیره‌ی قرآنی (موسی و خضر) می شود: قرآن کریم می‌فرماید: قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِی فَلَا تَسْأَلْنِی عَنْ شَیْءٍ حَتَّىٰ أُحْدِثَ لَکَ مِنْهُ ذِکْرًا (کهف: ۷۰) مطابق با این آیه حضرت موسی مأمور شد: اراده‌ی مستقل علمی خود را تعطیل کند، اعتراض نکند و تسلیم محض باشد؛ آیا این تعطیل اراده و علم، جز فنای ارادی و سلوکی در استاد است؟

ثانیا: اشکال وارده ناشی از خلط اصطلاحات و غفلت از زبان تربیت عرفانی و و فروکاستن عرفان به فلسفه‌ وجود است. فنای شاگرد در استاد به معنای فنی و اصطلاحی نیست، بلکه به معنای تسلیم محض است. زیرا فنا یا صفاتی است که در آن اوصاف بشری عارف تبدیل به اوصاف ربوبی می شود و اصطلاحا ربانی می شود که در مورد استاد معنا ندارد[۱] و یا منظور فنای ذات عارف است که محال است و ذات انسانی فنا ناپذیر است و هیچ عارفی قائل به این سخن نشده است. بله فنا در اسماء و اوصاف ذاتی حق وجود دارد که این هم در مورد استاد معنا ندارد و یا فنای جسمانی است که منجر به موت می شود که باز هم در مورد استاد معنا ندارد. از این روست که تعبیر «کالمیت بین یدی الغسال» مطرح شده است. به این معنا که تشبیهی به میت از لحاظ پیروی از نصایح و توصیه های اخلاقی استاد و تسلیم محض او شده است. این تعبیر، تشبیه تربیتی است ناظر به عدم مقاومت نفس و نه نفی عقل، نه تعطیل شریعت بلکه همان‌گونه که مریض در برابر طبیب یا مقلد در برابر فقیه است.

فناء در استاد یعنی زوالِ استقلالِ ارادی، تشخیصی و سلوکیِ سالک در برابر عقلِ مهذّب، شریعت‌مدار و ربانیِ استاد نه فنای ذات و نه فنای صفات وجودی و نه حلول یا اتحاد بلکه فنای اراده در اراده‌ی تربیتی استاد مراد است. و این نه شرک است نه بدعت و نه خلاف شریعت بلکه عین سنت قرآنی و سیره‌ انبیاء و اولیاء است.

ثالثا: نفس مطابق با آیه إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَهٌ بِالسُّوءِ (یوسف: ۵۳) امر به بدی می کند و تا وقتی که سالک معیار را خودش بداند و تشخیص را به ذوق شخصی بسپارد هرگز به فناالله نمی‌رسد. پس فنای در استاد، شکستن بتِ «منِ سالک» است.

رابعا: نسبت فنا در استاد با فناالله مهم است. فنای در استاد مقصد نیست مقدمه است و نردبان است. همانند تقلید برای اجتهاد و ادب برای معرفت و انقیاد برای رسیدن به توحید افعالی. استاد اگر انسان را به خود متوقف کند باطل است اما اگر انسان را از خود عبور دهد عین توحید است.

[۱] . چون بصفات جبروت متجلّى شود نورى بى‏نهایت در غایت هیبت ظاهر شود، بى‏لون و بى‏صورت و بى‏کیفیّت. ابتدا تلألؤى مشاهده افتد که در حال فناى صفات انسانیّت آشکارا کند، و محو آثار هستى آرد، گاه بود که شعورى بر فنا بماند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33795

مطالب مشابه

روشنگری برخی ابهامات رایج در عرفان اهل بیتی(۳)

روشنگری برخی ابهامات رایج در عرفان اهل بیتی(۲)

روشنگری برخی ابهامات رایج در عرفان اهل بیتی

اشتباه در نماز عید فطر فرقه نعمت‌اللهی گنابادیه

بوسیدن دست زنان توسط یوسف مردانی

جنایتی داعش‌گونه در غائله گلستان هفتم

نقد سجده بر قطب

نقدی بر کثرت‌گرایی صوفیان

نقد بر پرداخت عشریه

طعن و رد ابوهاشم کوفی توسط امام صادق(ع)