9 ژانویه, 2024

کد مطلب : 31281

برشی از کتاب وصایای سلوکی

نمی دانم، نیمی از دانش است

وقتی انسان عاقل تحصیل دانایی و دانش مفید کرد و به دنبال آن از نظر اخلاقی خودسازی و تحصیل تقوا در گفتار و رفتار نمود متوجه می‌شود که در جایی که از او می‌پرسند و نمی‌داند بگوید نمی‌دانم؛ یعنی پا روی نفسش گذاشته و راضی شده بگوید من جاهل هستم و جواب این مسئله را نمی‌دانم.

انسان مسئله‌ای که نمی‌داند بگوید نمی‌دانم و خودش را به زحمت نیندازد.{۱}

روایت اول: امام علی علیه السلام هشدار می‌دهد کسی که نمی‌دانم را ترک کند خود را به کشتن می‌دهد

«قَالَ عَلِیٌ علیه السلام مَنْ‏ تَرَکَ‏ قَوْلَ‏ لَا أَدْرِی‏ أُصِیبَتْ مَقَاتِلُه»؛{۲}

امام علی علیه السلام فرمود: هر که گفتن «نمی‌دانم» را ترک کند به هلاکت می‌افتد.

آنکس که نداند و بداند که نداند آخر خرک لنگ به منزل برساند{۳}

روایت دوم: پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) به ابوذر (رحمه الله علیه) سفارش می‌کند اگر جواب سؤالی را نمی‌داند بگوید نمی‌دانم.

«عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَار … حَدَّثَنِی أَبُو حَرْبِ بْنُ أَبِی الْأَسْوَدِ الدُّؤَلِیُّ، عَنْ أَبِیهِ أَبِی الْأَسْوَدِ، قَالَ: قَدِمْتُ الرَّبَذَهَ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِی ذَرٍّ جُنْدَبِ بْنِ جُنَادَهَ فَحَدَّثَنِی أَبُوذَرٍّ،

قَالَ: دَخَلْتُ ذَاتَ یَوْمٍ فِی صَدْرِ نَهَارِهِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صل الله علیه و آله و سلم فِی مَسْجِدِهِ، فَلَمْ أَرَ فِی الْمَسْجِدِ أَحَداً مِنَ النَّاسِ إِلَّا رَسُولَ اللَّهِ صل الله علیه و آله و سلم وَ عَلِیٌّ علیه السلام إِلَى جَانِبِهِ جَالِسٌ، فَاغْتَنَمْتُ خَلْوَهَ الْمَسْجِدِ،

فَقُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی أَوْصِنِی بِوَصِیَّهٍ یَنْفَعُنِی اللَّهُ بِهَا. فَقَالَ: نَعَمْ وَ أَکْرِمْ بِکَ یَا أَبَا ذَرٍّ، إِنَّکَ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ، وَ إِنِّی مُوصِیکَ بِوَصِیَّهٍ إِذَا حَفِظْتَهَا فَإِنَّهَا جَامِعَهٌ لِطُرُقِ الْخَیْرِ وَ سُبُلِهِ، فَإِنَّکَ إِنْ حَفِظْتَهَا کَانَ لَکَ بِهَا کِفْلَانِ … یَا أَبَا ذَرٍّ إِذَا سُئِلْتَ‏ عَنْ‏ عِلْمٍ‏ لَا تَعْلَمُهُ فَقُلْ لَا أَعْلَمُهُ تَنْجَ مِنْ تَبِعَتِهِ وَ لَا تُفْتِ بِمَا لَا عِلْمَ لَکَ بِهِ تَنْجُ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَه»؛{۴}

از فضیل بن یسار … از ابو الاسود الدئلى. ابو الاسود گوید: به ربذه بر ابى ذر وارد شدم، ابوذر برایم حدیث کرد که روزى‏ اول وقت در مسجد بر رسول ‌اکرم صل الله علیه و آله و سلم وارد شدم که هیچ کس جز رسول اکرم (صل الله علیه و آله و سلم) و على (علیه السلام) که در کنار او نشسته بود در مسجد دیده نمی‌شد، از خلوت مسجد استفاده کردم و عرضه داشتم: یا رسول اللَّه پدر و مادرم فدایت ممکن است مرا وصیّتى سودمند فرمایید.

فرمود: اى ابوذر تو در نزد ما محترم و از اهل بیتى، و من اینک ترا وصیتى می‌کنم نگهبان آن باش که این وصیت جامع همه راه‌هاى خیر و سعادت است و اگر آن را به‌کار بندى دو چیز نصیب تو خواهد شد:

یک: این‌که چون چیزى از تو بپرسند که ندانى بگو: نمی‌دانم تا از عواقب آن آسوده باشى.

دو: به آن‌چه ندانى فتوى مده تا از عذاب قیامت برهى.{۵}

روایت سوم: «عَنْ مَیْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، قَالَ: سَمِعْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ یَقُولُ: … لَا یَسْتَحْیِی مَنْ لَا یَعْلَمُ أَنْ یَتَعَلَّمَ، وَ لَا یَسْتَحْیِ‏ الْعَالِمُ‏ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لَا یَعْلَمُ أَنْ یَقُولَ: اللَّهُ أَعْلَمُ»؛{۶} ابن مهران گوید: شنیدم امیر مؤمنان علیه السلام می‌فرمود: کسی که نادان است از آموختن حیا نداشته باشد و زمانی که چیزی از عالم پرسیدند که نمی‌داند حیا نکند و بگوید خدا می‌داند.

چرا «لا ادری نصف العلم» است؟! چرا اگر کسی ‌بگوید: نمی‌دانم، سخن او نیمی از علم است؟ برای این‌که وقتی انسان عاقل تحصیل دانایی و دانش مفید کرد و به دنبال آن از نظر اخلاقی خودسازی و تحصیل تقوا در گفتار و رفتار نمود متوجه می‌شود که در جایی که از او می‌پرسند و نمی‌داند بگوید نمی‌دانم؛ یعنی پا روی نفسش گذاشته و راضی شده بگوید من جاهل هستم و جواب این مسئله را نمی‌دانم. ریاضت اخلاقی می‌خواهد تا آدم بتواند پا روی نفسش بگذارد و بگوید نمی‌دانم؛ پس «نمی‌دانم» می‌شود نیمی از علم و دانش اخلاقی.

پی نوشت:

۱- از کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»

۲- نهج البلاغه (للصبحی صالح)، حکمت ۸۵، ص۴۸۲٫

۳- دهخدا، علی‌اکبر، امثال و حکم، ج ۳، ص۱۳۴۰٫

۴- حسن بن فضل طبرسى، مکارم الأخلاق، ص ۴۶۰٫

۵- ابراهیم میرباقرى، مکارم الأخلاق / ترجمه میرباقرى، ج‏ ۲، ص ۴۵۲٫

۶- عده اى از علماء، الأصول السته عشر، ص ۳۰۹٫

منبع: کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»، فصل سوم: وصیت‌های امام صادق علیه السلام – از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31281

مطالب مشابه

برتری لذت معنوی

مجموعه سخنرانی‌های آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در ماه ذی القعده

بسته صوتی شرح کوتاه ادعیه روزانه ماه مبارک رمضان

آشنایی با آرا و اندیشه‌های آیت‌الله محمدصالح کمیلی خراسانی؛ پیوند فقه، عرفان و حماسه(PDF)

بسته صوتی نیمه شعبان المعظم

لزوم توجه به شریعت

عشق سید هاشم حداد (رحمه الله علیه) به اهل‌بیت(علیهم السلام)

بزرگان عرفان در کلام آیه الحق سید هاشم حداد (رحمه الله علیه)

آیه الحق سید هاشم حداد (ره) در کلام عرفا

در باب تفاوت عرفان و تصوف

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.