برشی از کتاب چلچراغ سلوک

ضرورت تفکر در تحصیل معرفت نفس

عزیز من! این راهی است که بزرگان طریقت معرفت نفس فرموده‌اند. «قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود». ما از یک ذره وقت هم نباید غفلت کنیم. اگر روزانه نیم‌ ساعت تفکر کردیم، به تدریج صفایی در باطن پیدا می‌شود. این راه، رفتنی است که هر شخصی با خودش باید کار کند و این مسیر را طی کند.

ضرورت تفکر در تحصیل معرفت نفس

مرحوم علامه طهرانی می فرماید: «بدین طریق که سالک برای نفی‌ خواطر باید مقدار نیم ساعت یا بیش‌تر را در هر شبانه روز معیّن نموده و در آن وقت توجه به نفس خود بنماید. در اثر این توجه رفته رفته تقویت پیدا نموده و خواطر از او نفى خواهد شد و رفته رفته معرفت نفس براى او حاصل شده و به وطن مقصود خواهد رسید ان شاء اللّه.»{۱}

ما باید اوقاتمان را تنظیم کنیم و وقت مخصوصی برای تفکر در معرفتِ نفس بگذاریم. در هر شبانه روز به مقدار نیم‌ساعت یا بیشتر به نفس توجه کنیم، نه ذکری نه وردی هیچی نمی‌خواهد، همین صرف توجه به درون کافی است. مشکل ما این است که گرفتار بیرون از نفس شده‌ایم؛ یعنی همیشه چشم ما به بیرون است، با اطراف و حواشی و عالم ظاهر الفت داریم.

از عالم ظاهر منصرف شو و در عالم باطن برو و توجهت را از ظاهر به باطن ببر. ما واقعا از صبح تا شب چه‌قدر به امور ظاهری توجه داریم؟ آیا به اندازه توجهی که به امور ظاهری داریم، به امور باطن، درون و نفس خودمان توجه می‌کنیم؟ وقتی توجه به نفس می‌کنی به تدریج عیوب نفسانی مشخص می‌شود، خواطر سوء از خواطر غیرسوء جدا می‌شود، آیینه دل از آن ظلمت‌ها بیرون می‌آید.

شما برای این‌که گم‌ شده خودت را پیدا کنی، نمی‌توانی از دیگران استفاده کنی، آن‌ها فقط می‌توانند شما را توجیه کنند که برو فلان کار را انجام بده، ولی در نهایت این خود شما هستی که باید در خودت فکر کنی و گم‌شده را در خودت پیدا کنی.

أ تَزعَمُ أَنَّکَ‏ جِرْمٌ‏ صَغِیرٌ وَ فِیکَ انْطَوَى الْعَالَمُ الْأَکْبَرُ وَ أَنْتَ الْکِتَابُ الْمُبِینُ الَّذِی بِأَحْرُفِهِ یظْهَرُ الْمُضْمَر»{۲}

لازم نیست عرفان نظری و کتاب اسفار را بخوانی، آن‌ها صرفا کتاب و الفاظ هستند، به چه دردت می‌خورد؟ این راه، راه عرفان عملی است. آیا دعای کمیلی که در هیئت خوانده می‌شود با دعای کمیلی که در جلسه سلوکی می‌خوانند یکی است؟ درکی که عوام الناس از دعای کمیل دارند با آن درکی که خواص دارند یکی است؟ ما باید از خواب غفلت بیدار شویم تا انگیزه دعایمان فرق کند. نباید مثل عوام‌ دعای کمیل بخوانیم، داد بزنیم و گریه کنیم و انجام هر کاری که برای معرفت نفس مفید نباشد.

عزیز من ! تو باید دعا را برای خودت بخوانی، اگر هیچ کسی هم نباشد تو داری برای خودت دعا می‌خوانی. دعایی که در هیئت‌ها و جاهای دیگر خوانده می‌شود برای آن‌ مجموعه است که در جلسۀ دعا نشسته‌اند، ولی سالک وقتی می‌خواهد دعا، شعر توحیدی و قرآن بخواند همه را باید از خود دور کند، بگوید فقط من و خدا هستیم و هیچ‌کسی غیر من و خدا نیست و من برای او دعا می‌خوانم.

مرحوم استاد سید هاشم حداد این‌طور بود، اصلا شاگردانش را نمی‌دید! اگر ما از اتاق بیرون می‌رفتیم او همان‌طور برای خودش حافظ، مولوی، ابن فارض را ادامه می‌داد. حالش این‌جور بود، شما هم باید حالت این‌طور باشد. معرفت نفس در واقع نوعی معرفت شخصی است.

صاحب نفس باید با خودش کار کند و همه چیز را به گردن استاد نیندازد، استاد یک مرشد است که کارش فقط ارشاد است. این نظریه معرفت نفس را علامه طباطبایی از قول میرزا علی‌ آقای قاضی نقل می‌کند یعنی آن‌ها این راه را رفته‌اند، فهمیده‌اند و رسیده‌اند و به ما می‌گویند با ما همراه شوید.

پی نوشت:

۱-لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب

۲- «ای انسان گمان می‌کنی جرم کوچکی هستی در حالی که عالم بزرگی در درون تو می‌باشد، تو کتاب آشکاری هستی که با حروفش ضمایر و خفایای آن معلوم می‌شود». روضه المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه ج ۲، ص ۸۱٫

منبع: کتاب چلچراغ سلوک در شرح رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، بخش چهارم:شرح تفصیلی طریق و کیفیّت سیر الی اللّه -از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31109