مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

روایاتی در باب تصوف بخش دوم

روایاتی در باب تصوف

پیامبر اکرم(ص) در روایتی از لعن ملائکه بر صوفیان خبر داده است؛ ایشان در میان سفارشات خود به ابوذر فرمودند: «یَا أَبَا ذَرٍّ یَکُونُ فِی آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ یَلْبَسُونَ الصُّوفَ فِی صَیْفِهِمْ وَ شِتَائِهِمْ یَرَوْنَ أَنَّ لَهُمُ الْفَضْلَ بِذَلِکَ عَلَى غَیْرِهِمْ أُولَئِکَ تَلْعَنُهُمْ مَلَائِکَهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْض‏»؛[۱] ای اباذر! در آخرالزمان قومی پیدا می‌شوند که در تابستان و زمستان لباس پشمینه می‌پوشند و این عمل را برای خود فضیلت بر دیگران می‌دانند؛ آنان را فرشتگان آسمان‌ها و زمین لعن می‌کنند.

بر اساس این روایت، پیامبر اکرم(ص) به نوعی ریاکاری و ادعای فضیلت‌سازی ظاهری را در میان برخی از مدعیان زهد و تصوف مورد نقد و مذمت قرار می‌دهند. این افراد با پوشیدن لباس پشمینه در هر فصل، به‌جای آنکه هدفشان تزکیه درون و قرب الهی باشد، از ظاهر زاهدانه خود ابزاری برای تفاخر و تمایز از دیگران می‌سازند. این رفتار، خلاف روح اخلاص در عبادت است که قرآن می‌فرماید: «وَما أُمِروا إِلّا لِیَعبُدُوا اللَّهَ مُخلِصینَ لَهُ الدّینَ»؛[۲] و فرمان نیافته بودند جز آنکه خدا را بپرستند و ایمان و عبادت را برای او از هرگونه شرکی خالص کنند. در واقع، ظاهر پارسایانه‌ای که بر پایه خودنمایی و خودبرتر‌بینی شکل گرفته، دینداری را از مسیر توحید و اخلاص به سمت نفس‌پرستی و غرور می‌کشاند.

در نگاه اسلامی، زهد حقیقی در دل و عمل است نه در لباس و ظاهر؛ قرآن کسانی را که با رفتار ظاهری به دنبال جلب توجه مردم‌اند نکوهش می‌کند: «یُرَاءُونَ النَّاسَ وَلا یَذْکُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِیلاً»؛[۳] همواره در برابر مردم ریاکاری می کنند؛ و خدا را جز اندکی به یاد نمی آورند. در چنین رفتارهایی، حقیقت تقوا تبدیل به نمایش و شعار می‌شود. این گروه به جای آنکه با تقویت معرفت و عمل صالح درونی، به مقام قرب الهی برسند، به مظاهر سطحی زهد چنگ می‌زنند و گمان می‌کنند پارچه‌ای خشن، می‌تواند نشانه لطافت ایمان باشد. این وهم معنوی، چهره زهد را از معنا تهی می‌کند و باعث می‌شود انسان به ظاهرگرایی و تقدس‌سازی کاذب گرفتار شود.

نکته دیگر، ایجاد تفرقه و جدایی در امت اسلامی است که این روایت به شدت با آن مبارزه می‌کند. وقتی گروهی خود را با ظاهر خاصی متمایز می‌کنند و این تمایز را نشانه «فضل» و برتری معنوی خود می‌دانند، ناخواسته جامعه مسلمانان را به دو دسته «صوفیانِ خاص» و «عوامِ عادی» تقسیم می‌کنند که این امر با روح برادری اسلامی در تضاد است. قرآن صراحتاً می‌فرماید: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ»؛[۴] گرامی ترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شماست. یعنی کرامت نزد خدا تنها به تقوا بستگی دارد، نه به نوع لباس یا سبک زندگی ظاهری. بنابراین، این نگاه تحقیرآمیز به دیگران که در حدیث به آن اشاره شده -فضل بر غیرهم- نشانه جهل به معارف واقعی اسلام و غفلت از این است که خداوند به ظاهر انسان نگاه نمی‌کند، بلکه به قلب او می‌نگرد.

از سوی دیگر، این حدیث شریف، آشکارا نشانگر مخالفت شدید شریعت پیامبر(ص) با ریاضت‌های ساختگی و غیردینی است. خداوند دین را آسان و هموار قرار داده و بندگان را به رفاه و پاکیزگی توصیه کرده است، اما برخی با تحمیل سختی‌های بی‌جا بر خود، مانند پوشیدن پشم در تابستان، تصور می‌کنند که به خدا نزدیک می‌شوند، در حالی که این کار نوعی اذیت برای نفس است و هیچ ارزشی در پیشگاه خدا ندارد. خداوند در قرآن می‌فرماید: «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ»؛[۵] بگو: زینت های خدا و روزی های پاکیزه ای را که برای بندگانش پدید آورد، چه کسی حرام کرده؟! پس حرام کردن نعمت‌های خدا و تحمل سختی‌های بی‌دلیل تحت عنوان زهد، نه تنها مورد پسند نیست، بلکه طبق فرمایش پیامبر اکرم(ص)، موجب غضب و لعن فرشتگان آسمان‌ها و زمین می‌شود.

بنابراین، روایت پیامبر(ص) را می‌توان هشداری علیه ظاهرگرایی مذهبی و عرفان‌نمایی ساختگی دانست. زهدِ پوشالی که در خدمت خودنمایی باشد، نه تنها فضیلت نیست، بلکه انحرافی از مسیر ایمان حقیقی و پاکی درونی است. معیار فضیلت نزد خداوند، تقوا و صدق نیت است، نه شکل لباس یا رسم طریقت. فرشتگان که نماد پاکی و حقیقت‌اند، چنین کسانی را لعن می‌کنند؛ زیرا با تظاهر به زهد، مردم را فریب داده و چهره دین را تحریف می‌کنند.

[۱] علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۷۴، ص۹۱٫

[۲] بینه، آیۀ ۵٫

[۳] نساء، آیۀ ۱۴۲٫

[۴] حجرات، آیۀ ۱۳٫

[۵] اعراف، آیۀ ۳۲٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33719

مطالب مشابه

اشتباه در نماز عید فطر فرقه نعمت‌اللهی گنابادیه

بوسیدن دست زنان توسط یوسف مردانی

جنایتی داعش‌گونه در غائله گلستان هفتم

نقد سجده بر قطب

نقدی بر کثرت‌گرایی صوفیان

نقد بر پرداخت عشریه

طعن و رد ابوهاشم کوفی توسط امام صادق(ع)

ضعف ارتباط و معرفت حسن بصری نسبت به امیرالمؤمنین(ع)

روایاتی در باب تصوف بخش ششم

روایاتی در باب تصوف بخش پنجم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.