برشی از کتاب چلچراغ سلوک

پرهیز از شتاب‌زدگی در سلوک

در مراتب پایانی از نظر عرفانی، امور مباح برای سالک حرام می شود؛ یعنی باید تمام کارهای او لِلَّه و فِی اللَّه باشد و اگر غفلتی از او سر بزند، مورد مؤاخذه قرار می‌گیرد.

پرهیز از شتاب‌زدگی در سلوک

مرحوم علامه طهرانی می‌گوید: «سالک در مراحل اولیه یک نوع مراقبه‌ای دارد و در مراحل بعدی انواع دیگری، هرچه رو به کمال رود و طی منازل و مراحل کند مراقبه او دقیق‌تر و عمیق‌تر خواهد شد به طوری که آن درجات از مراقبه را اگر بر سالک مبتدی تحمیل کنند از عهده او برنیامده و یک باره بار سلوک را بر زمین گذارد یا سوخته و هلاک شود.»{۱}

اگر سالک عجله کند و بخواهد مراقبه مراتب بالاتر را انجام دهد، نابود می‌شود؛ در نتیجه سلوک را اساساً کنار خواهد گذاشت. آن‌هایی که در امر سلوک بالاتر هستند نباید مراقبات و دستورهای مراتب سلوکی خود را به افراد پایین‌تر از خودشان تحمیل کنند.

این شخصی که تازه سلوک را شروع کرده، ظرفیت محدودی دارد. او باید صبر کند تا به ‌تدریج به مراقبه مراتب بالاتر برسد؛ لذا ما دیدیم بعضی‌ در مراقبات مربوط به کتاب نور الوحده حوراء مغربی رحمه الله وقتی این کلمات را می‌شنوند یک‌دفعه دچار حالت عزلت و انزوا می‌شوند. این‌ مطالب توحیدی یک آثاری دارد و ما نمی‌توانیم آثارش را نفی کنیم.

در همان اوایل ممکن است برای مبتدی با همان فشاری که به خودش داده است، مکاشفات یا رؤیای صادقه و یا تغییر احوالی پیش بیاید، ولی این‌ حالات مقطعی است که در واقع ضررش از نفعش بیش‌تر است.

آدم باید صبر کند و آرام‌آرام بالا برود. یکی از همین مبتدی‌ها «هوهوهو» می‌کرد و «یاهو» می‌گفت. ما می‌گفتیم این ذکر «یاهو» برای حالا نیست. باید سال‌ها صبر کنی تا به «هو» برسی. تازه آن ‌هم «هو» بی‌حرف ندا. «هوئی» که همه عرفا می‌گویند از «یا اللّه» داغ‌تر است؛

بنابراین باید صبر کرد، ولی این مبتدی عجول می‌گوید «هوهوهو». مخاطب «هو» چه کسی است؟ معنایش چیست؟ چه جاذبه‌ای دارد؟ این‌ها را که نمی‌داند. نقش استاد در‌ این‌جا معلوم می‌شود که باید ذکری دهد که به‌ اندازه ظرفیت آن شاگرد باشد و بیش‌تر از آن، ذکری ندهد. در غیر این صورت، شاگرد را سوزانده و از بین برده و استعداد او را ضایع کرده است.

«ولی رفته رفته در اثر مراقبه در درجات اولیه و تقویت در سلوک می تواند مراتب عالیه از مراقبه را در مراحل بعدی به جای آورد و در این حالات بسیاری از مباحات درمنازل اولیه بر او حرام و ممنوع می‌گردد.»

در مراتب پایانی از نظر عرفانی، امور مباح برای سالک حرام می شود؛ یعنی باید تمام کارهای او لِلَّه و فِی اللَّه باشد و اگر غفلتی از او سر بزند، مورد مؤاخذه قرار می‌گیرد. مخفی نماند حرام بودن مباحات برای کسانی که در اول راه هستند، مطرح نیست.

ایشان فعلاً باید خودشان را کنترل کنند تا در معصیت الهی گرفتار نشوند و باید مراقبه‌شان را شدید کنند و جدول و نوشته‌ای همراهشان باشد که پیوسته به آن نوشته مراجعه کنند.

این افراد در منازل ابتدایی باید به صورت تدریجی و نه دفعی، مباحات را محدود کنند و گرنه آن‌کسی که رشد کرده و بالا رفته، او دیگر غرق خداست. آن‌جا واجب و مباح و مستحب برایش یکی می‌شود؛ یعنی مستحبات را برای خودش واجب دانسته و در مباحات قصد و نیّت الهی را لازم می‌داند و این نیست مگر به سبب عشقی که وجود سالک را در برمی‌گیرد و نکته قابل توجه این است که درک این مطلب گفتنی نیست، بلکه ذوقی و چشیدنی است و باید رفت و دید.

پی نوشت:

۱-لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب

منبع: کتاب چلچراغ سلوک در شرح رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، بخش اول:معرفتی اجمالی دربارۀ سلوک -از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31162