متن بیانات

عوامل مهم بازدارنده ارتکاب به گناه

خودسازی اخلاقی مقدمه‌ای برای باب عرفان است

بسم الله الرحمن الرحیم

بیانات استاد معظم و مکرم حضرت ایت الله کمیلی خراسانی حفظه الله در شرح دعای شریف مکارم الاخلاق

بخش سوم (اصلاح اعمال غیر صالح )

دعا وسیله‌ای برای آموزش و تعلیم است.

دعای مکارم الاخلاق همان‌گونه که از نامش آشکار است، اخلاق کریمه است. هرچه از این دعا می‌خوانید درونش اخلاق حمیده است. اگر در فرازی نیز امام چهارم علیه السّلام اخلاق مذموم را بیان می‌کنند به جهت درخواست از خداوند برای ترک اخلاق ناپسند است. باید به این نکته توجه داشت که دعا کار آموزش و تعلیم را انجام می‌دهد. یعنی اگر در این دعا مشتی از اخلاق حمیده و از آن سوی مشتی از اخلاق ذمیمه را بیان می‌نماید این فقط با دعا کردن تمام نمی‌شود. مقصود امام چهارم علیه السلام این است که برای آموزش و تعلیم کسب فضایل و رفع رذایل باید جدّ و جهد داشت.

عرفا‌ اینجا می‌گویند که خودسازی اخلاقی مقدمه‌ای برای باب عرفان است. اگر کسی یک‌ دفعه بخواهد وارد وادی عرفان شود به ایشان راه نمی‌دهند. بلکه پس از اتمام یک دوره اخلاق نظری و اخلاق عملی می‌بایست وارد این وادی شود. در این دعای شریف آموزش‌هایی نسبت به اخلاق ذمیمه و حمیده بیان شده است. مخصوصاً اینکه امام چهارم علیه السلام در یک زمان اختناق حکومتی بودند! بدلیل مخالفت حکومت نمی‌توانستند به سهولت بسیاری از مطالب را برای مردم بیان نمایند. حضرت در صحیفه بسیاری از مطالب را در لفّافه دعا بیان نمودند. حتی در این دعای شریف، نکات سیاسی، حکومتی، اجتماعی و اخلاقی را بیان نمودند. شب‌های گذشته فراز اول و دوم دعا تفسیر شد.

تفاوت بین گناه کبیره و گناه صغیره

در انتهای فراز دوم عبارت «وَاستَصلِح بِقُدرَتِکَ ما فَسَدَ مِنّی» آمده است. از درگاه ایزدی مسئلت داریم که خداوندا تو را به آن توان و قدرتت هر عملی که از من به طور فاسد و غیر صالح سر زده اصلاح فرما. مقصود از این مفاسد کدام است؟ تمام مفاسد مانند مالی، خانوادگی، اجتماعی، اخلاقی، روانی و روحی را شامل می‌شود. چرا که در دعا «ما فسد منی من الاخلاق الذمیمه» یا «من الامور الاخری» بیان نشده است. لذا انسان گرفتار است؛

مثلاً همین زبان خیلی مفسده دارد. ۴۰ گناه را برای زبان عنوان نموده‌اند. زبانی که سخن‌چینی کند، گناه کرده است. زبانی که غیبت کند گناه کرده است. زبانی که دروغ بگوید گناه کرده است. این‌ها که گفته شد گناهان کبیره و بزرگ است. در خصوص تفاوت بین گناهان کبیره و گناهان صغیره عدّه‌ای از علما گفته‌اند، کبیره آنجائی است که خداوند در آیاتش، بندگانش را در صورت ارتکاب آن گناهان تهدید نموده و وعده ورود به جهنّم را داده است. لذا آنجایی که به عذاب تهدید می‌نماید، کبیره محسوب می‌شود و گناه بسیار بزرگی است و آنجایی که نهی نموده اما تهدید نکرده است و اسامی جهنّم و عذاب و مانند آن را نیاورده است، صغیره محسوب می‌شود. بعضی از علما این‌گونه معنا نموده‌اند.

گروهی نیز صغیره و کبیره بودن را نسبت به خود گناه گفته‌اند. مثلاً زنا کردن کبیره است ولی نگاه به نامحرم و چشم چرانی صغیره است. فردی چشم چران است که نگاه به نامحرم را تکرار ‌کند. تکرار و اصرار بر صغیره، کبیره محسوب می‌شود. مثلاً اگر شما در هنگام راه رفتن در خیابان چشمانتان به زنی زیبا افتاد چون در اختیار شما نبوده به نگاه اول «أَوَّلُ النَظرَهِ لَک» گفته می‌شود. این نگاه برای شما و به نفع شما است. البته هرچه که منعکس شد، منعکس شده است. لذت ایجاد شده در نفس انسان به واسطه در اختیار نبودن مقدمه گناه، گناه محسوب نمی‌شود. چون نگاه اتفاق افتاده، عمدی نبوده است. اما نگاه مجدد به همان خانم با چشم شهوت گناه محسوب می‌شود و به آن «والثّانیَهِ عَلَیکَ» گفته می‌شود. نگاه عمدی در دفعه دوم گناهی صغیره محسوب می‌شود.

اما چشم‌چرانی و بسیار نگاه نمودن سبب تبدیل گناه صغیره به کبیره می‌شود. ان شاالله که در بین جوانان ما در این شهر نیست. گاهی اوقات در تهران بعضی از این جوانان به نزدیک در دبیرستان دخترانه می‌روند تا پس از خروج، دختران را به قصد لذت، نگاه کنند و حرف بزنند. به خداوند پناه می‌بریم! بنابراین از توان و کمک خداوند می‌خواهیم که ما را اصلاح نماید. دعا کردن می‌بایست با حرکت کردن همراه باشد چون با نشستن و دست به دعا بلند نمودن و گفتن این‌که خدایا تمام مفاسد ما را اصلاح کن کار به اتمام نمی‌رسد.

خداوند نیز می‌فرمایند به‌واسطه عقل و هوش و دین و ایمانی که به شما داده شده است و علمایی که جهت تذکرتان آمده‌اند، اصلاح مفاسد به عهده خودتان است. در جلسه گذشته توضیح داده شد که تکرار صلوات در این ادعیه به سبب استجابت دعا است. ختم ابتدا و انتهای هر حاجتی به صلوات در صورت مصلحت بودن، سبب استجابت آن حاجت از سوی خداوند می‌شود.

عوامل مهم بازدارنده ارتکاب به گناه

«ألّلهُمَ صَلّ عَلی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ وَ اکفِنی ما یَشغَلُنِی الاِهتِمامُ بِه وَ استَعمِلنِی بِما تَسئَلُنِی غَدًا عَنهُ»

خداوندا! اموری سبب اشتغال فکر و بازداشتن از انجام واجبات می‌شود. چه اموری سبب اشتغال فکر انسان می‌شود به نحوی که مانع از اقامه نماز اول وقت در مسجد و یا سبب انجام ندادن صحیح عبادت‌های الهی و فرائض دینی می‌شود؟. گاهی اوقات اشتغال فکر انسان به همین امور دنیوی است. داشتن تعلقات مادی و دنیوی بسیار مشکل است.

برای سالکین الی الله که قصد ورود به وادی عرفان و این سیر را دارند در کتاب المطالب السلوکیه آمده است که یا باید از نظر مالی تأمین باشند یا اینکه توکل بسیار خوبی داشته باشند. چون اعمال و برنامه‌ها در مسیر سیر و سلوک بسیار است لذا مواردی چون فکر کردن مداوم به اینکه چه‌کاری می‌بایست انجام شود چرا که زن و بچه نان می‌خواهند و باید به دنبال کاری بود، سبب اشتغال فکر آدمی می‌شود. حالا اگر یک سالکی دارای وضع مالی بسیار خوبی است که بعضی را سراغ داریم که پولشان را به فردی داده‌اند تا با آن کار کند و یا در بازار صاحب مغازه‌ای است و کاری ندارد و در منزل است لذا می‌تواند قشنگ یک اتاقی را به‌عنوان دار الخلوت برای خویش درست نماید. ائمه در خانه‌شان اتاقی مخصوص برای عبادت داشتند.

امام هادی علیه السّلام در هنگام شهادت به فرزندشان امام حسن عسکری علیه السّلام فرمودند فرزندم من را در داخل همان حجره‌‌ای که شب‌ها در آن نماز شب می‌خواندم و عبادت می‌کردم دفن نما. وقتی وارد سامرا می‌شوید در حرم مطهر عسکریین و در داخل فضای ضریح قبور مطهر امام هادی علیه السلام، امام عسکری علیه السلام، نرجس خاتون، حکیمه خاتون و حتی مرحوم قمی به افرادی اشاره می‌فرمایند که با وجود مشخص نبودن قبرشان جزو خانواده امام هادی علیه السلام هستند و ایشان هم در همان ضریح مقدس هستند. به عنوان مثال قبر مادر بزرگوار امام حسن عسکری علیه السلام عیال امام هادی علیه السلام با وجود مشخص نبودن در داخل همان ضریح قرار دارد.

مقصود این است که وقتی امامانمان اتاقی مخصوص برای تهجّد، خواندن نماز شب، سحرخیزی و عباداتشان داشتند حتی راجع به امام هادی علیه السلام آمده است که حضرت کنار اتاقشان قبری داشتند چه خوب که آدمی در خانه‌اش قبری نیز داشته باشد و گاهی به داخل قبر برود چه عیبی دارد! از مال پاک، حلال و طیب که خمسش را داده است کفنی بخرد و روزهای جمعه آن را بگشاید و داخل کفن بخوابد و درحالی‌که پایش مقابل قبله است مرگ خویش را یاد نماید. این تذکرات جهت توجه داشتن انسان و انجام ندادن گناه است. در صورتی‌که یاد مرگ نکنید گناه هست و از در و دیوار گناه می‌بارد. در خیابان که می‌روید گناه می‌بینید!

به هر سوی می‌روید گناه می‌بینید! لذا باید نیروی بازدارنده‌ای در وجودتان باشد! این نیرو را چگونه و از کجا می‌توان تحصیل نمود؟ این مقصود از طریق به یاد مرگ بودن، رفتن به قبرستان، خرید کفن و نوشتن وصیت‌نامه حاصل می‌شود. وصیت نامه را گه‌گاهی گشوده و بخوانید و نسبت به اعمال تغییرات در صورت نیاز اقدام نمایید. علی الخصوص در حوادث اخر الزمان روایت مخصوصی است که انسان می‌بایست وصیت‌نامه‌ به همراهش در داخل جیب و یا زیر متکّا باشد. کاری که شهدا انجام می‌دادند! لذا نسبت به انجام آن می‌بایست اقدام نماییم. حضرت در این فراز می‌فرمایند که کاری کن که به سبب اشتغال ذهن و فکر از عباداتت باز نمانم.

گفته شد که یا انسان می‌بایست از لحاظ مالی تأمین باشد و یا توکلی فوق العاده نسبت به خدا داشته باشد. توکلی همانند توکل استادِ استادِ ما مرحوم میرزا علی آقای قاضی رضوان الله تعالی علیه داشته باشد. ایشان چگونه چهار خانم را اداره می‌کردند؟ از هر زنی چقدر بچه حدوداً بیست بچه داشتند. ایشان مرجع تقلید نبودند که وجوهات شرعی برایشان بیاید. همچنین در خانه تدریس داشتند و افرادی پای درس ایشان می‌آمدند تا زیر نظرشان تربیت شوند. ایشان بسیاری از علما را تربیت نمودند. گفته می‌شود که این مرحوم توکلشان به خدا بسیار زیاد بوده است. گاهی اوقات در صورت ازدیاد توکل افاضاتی از غیب می‌رسد و از جایی که اصلاً گمان ندارید رزق و روزی به شما می‌رسد. خداوند کفایت کننده و کافی است. «الیس الله بکاف عبده. در قران آمده که ای بشر آیا خدای تو کفایت کننده تو نیست؟ یعنی قدرتی ندارد! بنابراین در این راه یا باید توکلی قوی داشت که بتوان با فقر مبارزه نمود و یا اینکه می‌بایست از نظر سرمایه و مال در تأمین بود. « وَ استَعمِلنِی بِما تَسئَلُنِی غَدًا عَنهُ ».

خدایا فکرم را به کارها و امور دنیوی مشغول نفرما که سبب باز ماندن از تقرب و عبادتت شوم و من را به کارهایی مشغول فرما که روز قیامت از من می‌خواهی. فرموده‌اند که « الدُنیا دار المَمَر وَ الاخره دارُ مَقَر فَخُذوا من مَمَرِّکُم لِمَقَرّکُم». دنیا دار و پلی است که باید از آن عبور کرد و آخرت داری است که برای انسان باقی و جاوید است که این جاودانگی در بهشت و یا جهنم است. در آینده با چنین آخرتی مواجه هستیم. خدایا توفیقی عنایت بفرما که از این ممر برای آن مقر ابدی، زاد و توشه‌ای تهیه نماییم.

عاقلا از مرگ تا کی غافلی

تا به کی بر عیش دنیا مایلی

عمر اگر چون نوح طولانی کنی

عاقبت باید که جان فانی کنی

«کُلُّ مَن عَلیها فان. وَ یَبقی وَجهُ رَبِّکَ ذُو الجَلالِ وَ الاِکرامِ» (آیات ۲۶ و ۲۷ سوره الرحمن). «أَینَما تَکونوا یُدرِککُمُ المَوتُ و لا کُنتُم فی بُروجٍ مُشَیَّدَه» (آیه ۷۸ سوره نسا)

کس نماند زنده الا ذات او

کل شی هالک الا وجهه

شرح دعای شریف مکارم الاخلاق در بیان حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

1	بسته‌های صوتی شرح دعای مکارم الاخلاق	(دانلود رایگان)
2	متن بیانات در شرح دعای شریف مکارم اخلاق	کلیک کنید

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=18623

مطالب مشابه

مقدمات سعادت در دنیا و آخرت

سخنرانی در جمع طلاب حوزه حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)

اقسام عافیت

اطلاعیه هشتمین جلسه ماهیانه اخلاق آیت الله کمیلی خراسانی

تعادل در مخارج و هزینه های زندگی

برخی صفات حمیده لازم برای سالک

آفات زبان و راه‌های درمان آن

القائات شیطان و درمان حسد

شغل و درآمد در عرفان

ضرورت سلامتی جسمی در سلوک