برشی از کتاب چلچراغ سلوک

عبادت عارفانه و عاشقانه

اگر می‌خواهی بفهمی که چه‌قدر خدا تو را دوست دارد، به دلت نگاه کن، ببین تو چه‌قدر خدا را دوست داری، به همان اندازه که شما خدا را دوست داری،خدا هم شما را دوست دارد.

عبادت عارفانه و عاشقانه

مرحوم علامه طهرانی می فرماید:{۱} «در بعضی از اخبار وارد شده که حق تعالی را از آن جهت که اهلیّت عبادت دارد پرستش نمایید و معلوم است که این اهلیّت بازگشتن به صفات الهی نبوده، بلکه راجع به مقام ذات مقدس اوست جَلَّ جَلاَلُه وَ عَظُمَ شَأنُهَ؛

بنابراین مفادش آن خواهد بود که خداوند را چون خداوند است عبادت کنید: «إِلهِی مَا عَبَدتُکَ خَوفَاً مِن نَارِکَ وَ لا طَمَعَاً فِی جَنَّتِکَ بَل وَجَدتُکَ أَهلاً لِلعِبَادَهِ فَعَبَدتُکَ»{۲}، «أَنتَ دَلَلتَنِی عَلَیکَ، وَ دَعَوتَنِی إِلَیکَ، وَ لَولا أَنتَ لَم أَدرِ مَا أَنتَ»{۳}.

زبان حال سالک عاشق این است: خدایا! تو آفریدگار من هستی و اگر اجر و مزدی هم ندهی، باز تو را دوست دارم؛ چون من اصلاً وجودی ندارم، اگر تو نبودی ما هم نبودیم؛ بنابراین عزیزان! تنها خداوند اهلیت این را دارد که بنده‌ها برای او روی خاک بیفتند و او را عبادت کرده و تعظیمش نمایند.

شما باید خدا را از روی معرفت به صفاتش عبادت کنی. یکی از صفات‌ خدا «یا‌شدید‌العقاب» است؛ یعنی ای خدایی که عقاب و جهنمت از همه شکنجه‌ها و عذاب‌ها بالاتر و شدیدتر است. در این میان یک نفر به علت ترس از عذاب، نماز می‌خواند و دیگری برای وصول به بهشت خدا،

ولی سالک عاشق می‌گوید اگر بهشت و جهنمی نداشته باشی باز هم تو را عبادت می‌کنم؛ چون تو دوست و حبیب من هستی و دوست باید با رفیق خود خلوت و انس داشته باشد. عاشق چون از بند همه چیز رها شده، عبادتش نیز عبادت احرار خواهد بود؛ بنابراین از دعا، مناجات و نمازش لذت می‌برد. حرم امام رضا و امام حسین علیهما السلام می‌رود لذت می‌برد؛ چون این مکان‌ها بهشت روی زمین هستند.

مقام ذات از مقام صفات بالاتر است. اگر بخواهی به‌خاطر صفت شدید العقاب و ترس از جهنم یا برای رحمانیّت و رحیمیّت خدا و شوق به بهشت نماز بخوانی، کاری نکردی! ولی اگر خدا را برای رسیدن به خودش بخواهی و قلب را فقط برای او نگه‌داری و عاشق او شوی، هنر کرده‌ای نه به سبب این‌که به شما خرمایی بدهد.

بعضی‌ها وقتی خدا در رزق و روزی، اولاد یا زندگیشان برکت بدهد، او را خیلی خوب می‌خواهند، نمازشان را می‌خوانند و روزه هم می‌گیرند، ولی همین که گره‌ای در زندگیشان آمد، نماز را کنار می‌گذارند، کفر می‌گویند و منکر خدا می‌شوند. همین که گفت این چه خدایی است، دیگر کافر شد! وقتی کسی خدا را مسخره کند کافر است.

حالا هزار بار مکه برود و کار خیر کند. با یک فحش دادن به ‌خدا، آدم کافر می‌شود، این دیگر روشن و معلوم است. امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: «إِلهِی مَا عَبَدتُکَ خَوفَاً مِن نَارِکَ» خدایا ! عبادتم برای خوف از آتش نیست «وَ لا طَمَعَاً فِی جَنَّتِکَ» و برای طمع بهشت هم نیست، «بَل وَجَدتُکَ أَهلاً لِلعِبَادَهِ»؛ چون اهلیّت برای معبود شدن داری، برای من واجب است که در برابر تو خضوع کنم.

اگر کسی به شما پولی داد و فردا دوباره او را دیدی، شما را به‌خدا در برابر او خضوع نمی‌کنی؟ بالأخره او یک احسانی به شما کرده است و در مقابل احسان او باید خضوع کنی، آن وقت بنده نباید با خدایش این‌گونه باشد؟ نباید در مقابل احسان بی‌کران الهی، رکوع، سجود و عبادتی برای خدا داشته باشد؟

لذا حضرت علی علیه السلام می‌فرماید: من نه برای بهشت و نه برای جهنم، بلکه برای خودت عبادت می‌کنم؛ چون تنها تو سلطانی و صلاحیّت پادشاهی داری و ما باید در مقابل عظمت تو کُرنش کنیم.

«سالک راه خدا در ابتدای سلوکِ خود، با پای محبّت گام برمی‌دارد، ولی پس از آن‌که منازلی را سیر نمود و کمالی فی‌الجمله حاصل کرد متوجّه خواهد شد که محبّت امری است مغایر با محبوب؛ لهذا سعی می‌کند محبّتی که تا به حال، وسیله سلوک و نردبان ترقّی او بوده است را رها کند؛ چون آن وسیله را تا این‌جا مؤثّر می‌داند و از این‌جا به بعد مضرّ و مانع راه تشخیص می‌دهد.»

عزیزان! دقت کنید که از وادی محبت بالاتر هم داریم. یکی می‌گوید من محبّ خدا هستم، یکی هم از خودیِ خودش بیرون آمده و در دامن خدا افتاده است و غیر از خدا چیزی را نمی‌بیند. آن‌جا فقط محبوب هست؛ چون محبت دو مرتبه دارد: محبتی که شما محبّ خدا باشی و با عشق شخصی خودت پیش بروی، مرتبه دیگر این‌که روی آن محبتی که قبلا داشتی کار کنی و محبت خود به خدا را هم نبینی تا به جایی برسی که دیگر خودیِ خود را کاملاً فراموش کنی و فانی در معشوق شوی و به آن فنای کامل در معشوق برسی؛ یعنی عشق و محبت خود را رها کنی تا در نهایت }عند ملیک مقتدر{‌{۴} آرام بگیری.

هنگامی که آدم از آن‌جا یک نظری به پایین کند، با دید او عزوجل نگاه کرده و با صدای او عزوجل حرف می‌زند. اگر می‌خواهی بفهمی که چه‌قدر خدا تو را دوست دارد، به دلت نگاه کن، ببین تو چه‌قدر خدا را دوست داری، به همان اندازه که شما خدا را دوست داری،خدا هم شما را دوست دارد.

پی نوشت:

۱- لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب

۲- امیر مؤمنان علیه السلام در مناجات خود میگوید: معبودا! عبادت و پرستش من از جهت ترس آتش دوزخ نیست و به انگیزه طمع و دستیابى به بهشت نیست. فقط‍‌ چون تو را سزاوار عبادت و پرستش میدانم، میپرستم. بحار الأنوار، ج‏۶۷، ص ۱۸۶٫

۳- تو مرا بر وجود خود دلالت فرمودى و بسوى خود خواندى و اگر تو نبودى من نمى‏دانستم تو چیستى؟ شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ج‏۲، ص ۵۸۲، دعای ابوحمزه ثمالی.

۴- نزد پادشاه عزتمند. قمر(۵۴) آیه ۵۵٫

منبع: کتاب چلچراغ سلوک در شرح رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، بخش چهارم: شرح تفصیلی طریق و کیفیّت سیر الی اللّه– از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=32804