برشی از کتاب چلچراغ سلوک

ضرورت توجه به حقیقت معارف الهی

سالک به دنبال درک حقیقت عمل و رسیدن به نورانیت آن است و از انجام اعمال و فرایض شرعی قصدی جز رسیدن به حقیقت ندارد؛ بنابراین حساب شما با مردم عادی فرق می‌کند

ضرورت توجه به حقیقت معارف الهی

مرحوم علامه طهرانی می فرماید: «لذا انبیای عظام مانند کسی که بخواهد حقیقتی را برای کودکان ساده لوح بیان کند مجبورند آن حقیقت را تنزل داده و از آن تعابیری که موافق ادراک محسوسات آن کودکان است بنمایند.

پیغمبران عظام به وسیله مقام شرع و شریعت که پاسدار آن هستند چه بسا از آن حقائق زنده تعابیری نموده اند که می رساند آن حقائق فاقد حسّ و شعورند و حال آن‌که هر یک از این ظواهر شرعیّه از نماز، روزه، حجّ، جهاد، صله رحم، صدقات، امر به معروف، نهی از منکر و غیر این‌ها دارای حقیقتی هستند زنده و با شعور و ادراک.»{۱}

انبیای الهی نمی‌توانستند آن‌طور که باید حقیقتِ آموزه‌های دینی و معارف حقّه را به مردم بیان کنند؛ چون توان ادراکِ عوام، پایین‌تر از فهم این حقایق است، به همین دلیل با بیانی ساده که موافق حال مردم باشد، به آن معارف الهی اشاره نموده‌اند، ولی شمای سالک باید بفهمی در کجا هستی و چگونه باید با اشیا برخورد کنی.

همین نمازی که می‌خوانی، حقیقت موجود و زنده است. همه اعمال، افعال و کارهای سلوکی واقعیت، حقیقت و ملکوتی دارد. آن‌هایی که در این راه استقامت دارند و به منزل ثبات و دوام رسیده‌اند و در این راه ثابت قدم ماندند، می‌توانند به تدریج به این نکات عمیق عرفانی پی‌ببرند.

سالک به دنبال درک حقیقت عمل و رسیدن به نورانیت آن است و از انجام اعمال و فرایض شرعی قصدی جز رسیدن به حقیقت ندارد؛ بنابراین حساب شما با مردم عادی فرق می‌کند و باید به روح و حقیقت دستورات دینی توجه ویژه داشته باشید.

«سالک کسی را گویند که با قدم سلوک و مجاهده بخواهد بعون‌اللّه و توفیقه در سایه ذلّ عبودیّت، خاکساری، تضرّع و ابتهال، کدورت و قشر نفس و عقل را کنار زده و با عقلِ پاک و نفسِ روشن و نورانیِ بی غلّ و غش، با صفا و جلای خود آن حقائق عالیه را در همین نشأه مادّیّه و جهان ظلمانی مشاهده کند.»

وقتی انسان وارد این طریقت شد و فهمید که این راه، حق بوده و انسان را به مبداء اعلی متصل می‌کند، باید راه را ادامه دهد تا حال ثبات و دوام در او ایجاد شود. در مجلس ذکر و مناجات خدا نورانیّتی در دل شما پیدا می‌شود و این نورانیت، نورانیت‌های دیگر را هم می‌طلبد؛ یعنی جذبه به دنبال جذبه خواهد آمد تا انسان را به مقصد برساند.

عزیزان! غفلت شما را نگیرد! دنبال این نور را بگیرید، اگر حالی برای شما پیدا شد دنبال آن را بگیرید تا این حالت در شما ملکه، مستقر و ثابت شود، آن وقت دیگر شما نگرانی نخواهید داشت.

سالک وقتی در راه سلوک قدم برمی‌دارد، کم کم به فقر، بندگی و خاکساری خودش پی می‌برد و می‌خواهد که پوسته و پرده نفس و عقل را کنار بزند تا خود را به حقیقت ‌برساند؛ در نتیجه یک حالتی از صفای باطن و تجلیات خدا در دل خودش پیدا می‌کند. سالک قبلاً به مادیّات عادت داشته و نفس او ظلمانی شده است،

برای خروج از بیت مُظلم نفس چه کار باید کند؟ اگر از نماز، وضو، ذکر و جلسه، نوری در او به وجود آمد باید آن را تحفّظ کرده تا به تدریج این نور یک تلألویی در او ایجاد کند. ممکن است حتی چشم برزخی او باز شود و پا را در عالم برزخ بگذارد، آن وقت صُوَر مثالی او، کم‌کم رشد و نمو پیدا کرده تا این‌که به حقیقت توحید دست پیدا می‌کند.

شفافیت روح

«چه بسا اتّفاق می‌افتد که سالک همین وضوء و نماز را به صورت واقعی خود مشاهده می‌کند و می‌بیند که از حیث شعور و ادراک هزاران مرتبه از صورت جسمانیّه خارجیّه آن امتیاز دارد».

اعمال عبادی در حقیقتِ خودش، شخصیت و حقیقتی دارد. همین نماز یک صورتی دارد، چرا می‌گویند در چند جا نماز بخوانید؟ برای این که این زمین برای شما گواهی بدهد ]یُسَبِّحُ ِللِه مَا فِی السَّمَاواتِ وَ مَا فِی الاَرضِ{۲}[ پس زمین، در و دیوار، موج‌های‌ دریا، هوا، همه زنده‌اند. باید روحت شفاف و نورانی شود تا پشت پرده جسمانیات و امور خارجی را در درونت پیدا کنی و ببینی که همه این‌ها تسبیح خدا می‌گویند و از توحید دم می‌زنند.

صُوَر معنوی در باطن شما موج می‌زنند و به مراتب شفاف‌ترند. اگر با آن‌ها انس پیدا کنید از امور جسمانی و مادی خیلی بالاتر هستند.

«چنان‌که راجع به صُور مثالیِ عبادات در عالم برزخ و قیامت و تکلّم انسان با آن‌ها در اخبار ائمّه طاهرین –صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین– مطالبی ارزنده و بسیار نفیس وارد است و در قرآن مجید راجع به نطق جوارح و سمع و بصر آیه‌ای است».

خداوند در سوره یس می‌فرماید: ]اَلیَومَ نَختِمُ عَلَی اَفوَاهِهِم وَتُکَلِّمُنَا أَیدِیهِم وَتَشهَدُ أَرجُلُهُم بِمَاکَانُوایَکسِبُونَ[{۳}؛ می‌خواهد دروغ بگوید یا انکار کند به دهانش مهر می‌زنند و به دست و پا می‌گویند تکلم کنید؛ پس معلوم می‌شود که دست و پای شما زنده‌اند. لباسی که در آن نماز می‌خوانید باید طاهر باشد؛ یعنی این لباس هم مقدس است.

جایگاهمصلّی، خانه و اتاقی که در آن نماز می‌خوانید همه این‌ها نور دارند، ولی تا زمانی‌که ادراک ما محدود به همین ظواهر است نمی‌توانیم این نورها را درک کنیم.

«پس نباید گمان کرد که مسجد عبارت است از همین خشت و گل، بلکه آن را واقعیّتی است زنده و مُدرِک و شاعر؛ لذا در اخبار آمده است که در فردای قیامت قرآن و مسجد نزد پروردگار خود شکایت می‌نمایند.»

نگویید که مسجد و حسینیه فقط در و دیوار است. خیر، یک چیزی ماورای این‌هاست و آن را باید درک کرد، بلکه درب و دیوار و فضای حسینیه و مسجد هم ادراک دارند و با شعور هستند. این‌ها همه موجودات زنده‌ای هستند، چرا ما از آن‌ها غافلیم؟

در روایات آمده است سه چیز نزد پروردگار شکایت می‌نمایند:«المصحف، العالم، المسجد»{۴}. اگر مردم مسجد نروند، قرآن نخوانند و به آن عمل نکنند، از عالمی که علمش از خداست و مردم را به سوی خدا دعوت می‌کند قدردانی نکنند، همه این‌ها در روز قیامت نزد پروردگار شکوه می‌کنند.

اگر آن‌ها زنده نیستند و در دنیا درک ندارند چگونه شکوه و گلایه می‌کنند؟ بعضی نور قرآن را لمس می‌کنند، نور قرآن در خط‌ها، کلمات و سطر سطر قرآن جلوه می‌کند{۵} این را تنها من نمی‌گویم بلکه تمام کسانی که اهل دل و اهل معنا هستند می‌گویند و ما نمی‌توانیم آن‌ها را تکذیب کنیم.

در کتاب المطالب السلوکیه نوشته‌ایم علی ابن مهزیار اهوازی در مسواک نمازش نوری می‌دید و آن را پیش امام هادی علیه السلام برد تا کیفیت این نور را جویا شود؛{۶} پس حتی مسواکی که برای نماز به نیت الهی استفاده می‌شود هم نور دارد.

«شخصی از سالکین راه خدا به بستر خود آرمیده بود چون خواست از این پهلو به آن پهلو بغلطد ناگهان از زمین ناله‌ای شنید. چون علّت را طلب کرد خودش ادراک کرد یا این‌که به او گفتند که این ناله زمین از فراق شما بوده است».

ببینید مؤمن به کجا می‌رسد!؟ قدر خودتان را بدانید. معلوم می‌شود که زمین هم مثل شما احساس و شعور داشته و نسبت به بندگان خاص و مؤمن الهی، توجه ویژه‌ای دارد.

پی نوشت:

۱-لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب

۲-آن‌چه در آسمان‌ها و آن‌چه در زمین است همواره تسبیح خدا مى‏گویند. جمعه(۶۲) آیه ۱٫

۳-امروز بر دهانشان مُهر مى‏نهیم و دستهایشان با ما سخن مى‏گویند و پاهایشان کارهایى را که انجام مى‏دادند شهادت مى‏دهند. یس(۳۶) آیه ۶۵٫

۴-قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام : ثَلَاثَهٌ یشکُونَ إِلَى اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: مَسجِدُ خَرابٍ لَا یصَلِی فِیهِ أَهلُهُ وَ عَالِمٌ بَینَ جُهَالٍ وَ مُصحَفٌ مُعَلَقٌ قَد وَقَعَ عَلَیهِ الغُبَارُ وَ لَا یقرَأُ فِیهِ»؛ سه چیز نزد خدای تعالی شکایت می‌کند؛ مسجد خرابی که اهالی آن در آن نماز نخوانند و عالم بین جهال و قرآنی که به آن توجه نمی‌شود و روی آن غبار گرفته است و مورد قرائت قرار نمی‌گیرد. کافی، ج‏۴، ص۶۲۷٫

۵-قَدْ جَاءَکَم مِنَ اللّهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبِینٌ؛ (آرى) از طرف خدا نور و کتاب آشکارى به سوى شما آمد. مائده(۵) آیه۱۵٫

.۶-شیخ عباس قمی، منتهی الامال، معجزات امام هادی علیه السلام

منبع: کتاب چلچراغ سلوک در شرح رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، بخش چهارم:شرح تفصیلی طریق و کیفیّت سیر الی اللّه -از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31113