برشی از کتاب اخلاق اهل بیتی

مقدمات سعادت در دنیا و آخرت

تحصیل محبت خدا در دل، آن‌هم در هر حال، امری مشکل است؛ لذا سالک از خدا کمک می‌گیرد و در این دعا می‌خواهد: خدایا! راه آسانی را به من ارائه کن ‌که محبت تو در دل من نفوذ و رسوخ پیدا کند.

مقدمات سعادت در دنیا و آخرت

امام سجاد در دعای مکارم الاخلاق می فرماید : «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ نَبِّهْنِی لِذِکْرِکَ فِی أَوْقَاتِ الْغَفْلَهِ، وَ اسْتَعْمِلْنِی بِطَاعَتِکَ فِی أَیامِ الْمُهْلَهِ، وَ انْهَجْ لِی إِلَى مَحَبَّتِکَ سَبِیلًا سَهْلَهً، أَکْمِلْ لِی بِهَا خَیرَ الدُّنْیا وَ الْآخِرَهِ؛{۱}

بار الها! درود بر‌ محمد ‌و‌ خاندان وى، ‌و‌ مرا در‌ اوقات غفلت به‌ یاد خویش آگاه گردان ‌و‌ مرا در‌ ایام فراغت در‌ فرمانبرى خویش به‌ کار گیر ‌و‌ راهى آسان به‌ سوى محبت خود بگشاى ‌و‌ خیر دنیا ‌و‌ آخرت را‌ به‌ وسیله ‌ى‌ ‌آن تکمیل فرماى.»

در این فراز از دعای مکارم الاخلاق، در ابتدا، سه حاجت را از خدا می‌خواهیم که اگر آن‌ها برآورده شود، مقدمه‌ای برای تحصیل خوبی‌های دنیا و آخرت می‌شود. همان‌طور که در دنیا خیر و شر هست، در آخرت هم جهنم و بهشت هست. پس ما در عالم آخرت هم نیاز داریم که اهل خیر باشیم و با اخیار معیشت و زندگی کنیم.

۱٫ بیداری از غفلت

مطلب اول آن است که امام سجاد علیه السلام بعد از فرستادن درود و صلوات بر پیامبر و خاندانش از خداوند می‌خواهد: «وَ نَبِّهْنِی لِذِکْرِکَ فِی أَوْقَاتِ الْغَفْلَهِ؛ خدایا! مرا در‌ اوقات غفلت براى یاد کردنت بیدار ساز.» مضمون این‌ فقره نشان می‌دهد که سالک دو حال دارد. گاهی حال مراقبه، ذکر و حضور الهی را در دل دارد. در چنین حالی، دلش بیدار است و خدا را در دلش می‌بیند و حضور او را درک می‌کند. در این حالت، نیاز به خواسته‌ای نیست.

گاهی اوقات، سالک حال حضور را ندارد و ممکن است در غیبت و غفلت برود. در این حالت، نیازمند آن است که خداوند از او دست‌گیری نموده و او را از غفلت نجات دهد؛ لذا سالک از خداوند تقاضا دارد که او را یاری نماید تا همان‌طور که در حال حضور به یاد خداست، این‌جا هم از غفلت بیدار بشود و به یاد خدا باشد.

البته غفلت تا حدودی برای انسان‌ها نیاز است. اگر غفلت نباشد مصیبت‌ها، مشکلات و دیگر دغدغه‌ها انسان را از پا در می‌آورد، اما این‌جا، مراد آن است که غفلت چنان فراگیر نشود که ما را از یاد خدا بازدارد.

۲٫ استفاده بهینه از عمر

مطلب دوم درباره استفاده از فرصت‌هاست: «وَاسْتَعْمِلْنِی بِطَاعَتِکَ فِی أَیَّامِ الْمُهْلَهِ؛ خدایا! در‌ ایام مهلت عمر به‌ طاعت خودت موفقم بدار.» خداوند به بندگانش مهلت داده است که در مزرعۀ دنیا، کشت و کار نمایند و از فرصت‌های‌شان استفاده نمایند. بعضی‌ها، نعمت عمر را مغتنم می‌شمارند و از آن برای آخرت و پایان کارشان، ثمراتی را دریافت می‌کنند. بعضی دیگر، تنبل و تن پرور هستند و به همین‌جهت، عمر را به بطالت می‌گذرانند. ما در این دعا از خداوند تمنا داریم که در ایام مهلت عمر و قبل از مردن، توفیق طاعت و عبادت او را داشته باشیم.

۳٫ عشق الهی

مطلب سوم درباره محبت و دسترسی آسان به آن است: «وَ انْهَجْ لِی إِلَى مَحَبَّتِکَ سَبِیلاً سَهْلَهً؛ خدایا!‌ برایم به‌ سوى محبت خویش راهى هموار بگشا.» سالک به‌جای محبت دنیا و محبت غیرخدا، باید عشق و محبت خدا را در دل داشته باشد. تحصیل محبت خدا در دل، آن‌هم در هر حال، امری مشکل است؛ لذا سالک از خدا کمک می‌گیرد و در این دعا می‌خواهد: خدایا! راه آسانی را به من ارائه کن ‌که محبت تو در دل من نفوذ و رسوخ پیدا کند.

بعد از ذکر سه مقدمه، در آخر این فراز می‌گوییم: «أَکْمِلْ لِی بِهَا خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ؛ خدایا!‌ بدین وسیله، خیر دنیا ‌و‌ آخرت را‌ برایم کامل نما.» در واقع به خداوند عرض می‌کنیم که اگر غفلت را از من بردی و مرا موفق به اطاعت از اوامرت ساختی و راه تحصیل محبت و عشقت را به من نشان دادی؛ یقیناً این نتیجه را خواهد داشت که خیر دنیا و آخرت شامل حال من ‌شود و در اثر آن، من به تکامل معنوی خواهم رسید.

پی نوشت:

۱- صحیفه سجادیه، دعای مکارم الاخلاق

منبع: کتاب اخلاق اهل بیتی شرح «دعای مکارم الاخلاق »، فراز بیست و هفتم: مقدمات سعادت در دنیا و آخرت از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=32979