آثار و تاليفات حضرت آيت الله كميلي خراساني (حفظه الله)/ بیانات آیت الله کمیلی/ بیانات عرفانی آيت الله كميلي/ رمضان/ شرح درس/ شرح مصباح الشریعه

17 مارس, 2024

کد مطلب : 31758

برشی از کتاب عرفان اهل بیتی

آثار روزه در کلام حضرت امام صادق (علیه‌السلام)

از فواید دیگر روزه این‌که انسان می‌تواند به‌وسیلۀ آن، ملجأ و پناه‌گاه خود را پیدا کند؛ یعنی چون در باطن یک‌حالتی از معرفت، شناخت و توجه به خدا پیدا می‌کند، از خلق خدا منقطع می‌شود و در همۀ حاجت‌ها و مشکلات رو به خدا می‌کند؛

آثار روزه در کلام حضرت امام صادق (علیه‌السلام)

امام صادق علیه السلام در این فراز از کتاب مصباح الشریعه، تعدادی از آثار و فواید روزه را بیان می‌کنند که هم شامل روزۀ واجب و هم روزۀ مستحب می‌شود. حضرت علیه السلام می‌فرماید:

اماتۀ نفس و شهوت

«وَ الصَّوْمُ یُمِیتُ مُرَادَ النَّفْسِ وَ شَهْوَهَ الطَّمَعِ (الطَّبْعِ)»؛{۱} روزه گرفتن، خواسته‌های نفس امّاره را می‌میراند و هم‌چنین شهوت و خواستۀ طمع را در نفس فرو می‌نشاند. در بعضی نسخه‌ها به‌جای طمع، «طبع» نوشته‌اند. طبع انسان هم طبع شهوت‌آمیز است؛ لذا اثر روزه آن است که این شهوت را خاموش می‌کند.

صفای قلبی

«وَ فِیهِ صَفَاءُ الْقَلْبِ»؛ این‌که صفای دل را می‌شود از روزه پیدا کرد به این علت است که در اثر روزه گرفتن، گرسنگی و کم خوری پیدا می‌شود و این مسئله، بخارات معده را فرو می‌نشاند؛ چون وقتی انسان پرخوری کرد، این بخارات معده به سر و مغز او می‌زند و از این‌که حافظۀ او فعال شود و صفایی در دل پیدا شود جلوگیری می‌کند، ولی شخص صائم در اثر کم خوری، روزه گرفتن و پیدا شدن گرسنگی، در خودش یک صفایی احساس می‌کند که در اثر این صفا، توجهات خدایی او در دل بیشتر می‌شود.

طهارت اعضا و جوارح

«وَ طَهَارَهُ الْجَوَارِحِ»؛ به‌وسیلۀ روزه گرفتن، جوارح و اعضای ظاهری انسان طاهر و پاک می‌شود. منظور از «جوارح»، اعضای ظاهری است و منظور از «جوانح»، اعضای باطنی است. قطعاً در اثر روزه‌گرفتن زیاد، باطنی با بصیرت، باصفا و با ایمان به دست می‌آید، اما جوارح و اعضای بیرونی، همانند چشم و گوش و دست و پا چگونه پاک می‌شوند؟ باید گفت که در اثر تقوا و نیروی بازدارنده‌ای که در قلب انسان، در اثر گرسنگی، خشوع و خضوع به وجود می‌آید، این نیروی بازدارنده، چشم را از چشم‌چرانی و نگاه به نامحرم حفظ می‌کند و گوش را همین‌طور از محرمات حفظ می‌کند. کلیۀ اعضا را از این‌که فاسد شوند و فساد اخلاقی و فساد گناه در این‌ها سرایت کند، جلوگیری می‌کند.

آبادی ظاهر و باطن

«وَ عِمَارَهُ الظَّاهِرِ وَ الْبَاطِنِ»؛ ظاهر انسان آراسته و آباد و باطنش هم آباد می‌شود. آباد شدن باطن به این است که نورانی می‌گردد و به سبب همان توجهات و خشوع‌های معنوی که در ماه رمضان که ماه روزۀ خداست و هم‌چنین اوقات دیگر به دست می‌آید، ایمان او قوی می‌شود و بیشتر از قبل حضور خدا را در خود حس می‌کند. اما این‌که فرمود ظاهر انسان هم آباد می‌شود، مسلّماً ظاهر انسان که جسم و اعضای ظاهری‌اش است، همان‌طوری‌که در جملۀ قبل بیان گردید جوارحِ جسمی انسان طاهر می‌شود، در این‌جا هم می‌فرماید: ظاهر آباد می‌شود؛ یعنی روزه در رفتار، گفتار، معاملات و برخوردهای او تاثیر مثبت می‌گذارد و ظاهر و باطن او را از لحاظ معنوی و الهی آباد می سازد.

اصلاً کلّ جهان و کلّ عالَم در نگاه شخص روزه‌دار و در چشم عقل و اندیشۀ او – که در اثر گرسنگی توجه باطن او به خدا زیاد می‌شود – رنگ خدایی پیدا می‌کند و جهان برای او بهشتِ رضوان الهی می‌شود و زندگی او کلاًّ دگرگون می‌گردد.

شکر منعِم

«وَ الشُّکْرُ عَلَى النِّعَمِ»؛ از فواید دیگر این‌که روزه‌دار می‌تواند با روزه، ارزش نعمت‌های خداوند را تحصیل کند؛ چون بصیرت الهی پیدا می‌کند که با آن بصیرت، می‌تواند مُنعِم را در نعمت‌ها پیدا کند و سپس سپاس و شکر این مُنعِم جلیل را هم انجام دهد.

دست‌گیری از محرومان

«وَ الْإِحْسَانُ إِلَى الْفُقَرَاءِ»؛ از فواید دیگر روزه این‌که شخص روزه‌دار به تکاپو می‌افتد تا در فکر فقرا، محرومان و مستضعفان باشد و به آن‌ها احسان کند. علت احسان از آن‌جاست که فرض کنید سرمایه‌داری که خیلی پول‌دار و غنی است، تا زمانی که در ماه رمضان روزه نگیرد و درد گرسنگی را نفهمد، درد فقیر را نمی‌فهمد. وقتی شخص پول‌دار در ماه رمضان روزۀ زیاد گرفت، آن‌وقت می‌فهمد که فقیر چه رنج و دردی در اثر فقر پیدا می‌کند؛ آن‌وقت متوجه می‌شود که باید احسان و کمک کند و از محرومان دستگیری کند؛ لذا می‌بینیم که خیرات، در ماه رمضان خیلی بیشتر از ماه‌های دیگر است؛ یعنی اشخاصی هستند که چه‌بسا در غیر ماه رمضان به فکر فقرا، به فکر انجمن خیریه و کارهای خیر نباشند، ولی در ماه رمضان، چون یک آب‌وهوای دیگری است و یک حال توجه بیشتری هست این است که این روزه عاملی می‌شود تا به کارهای خیر توجه بیشتری کنند.

کثرت حالات معنوی

«وَ زِیَادَهُ التَّضَرُّعِ وَ الْخُشُوعِ وَ الْبُکَاءِ»؛ دیگر از فواید روزه این‌که تضرع و زاری به درگاه خدا، خشوع و گریه کردن، دعا و مناجات باخدا در این ماه رمضان خیلی بیشتر از ماه‌های دیگر می‌شود؛ به همین جهت می‌بینیم در ماه رمضان برای اهل روزه، دعاهای متنوعی هست؛ دعاهای مخصوص بعد از نماز و تعقیبات نمازها، دعاهایی در وقت سحر، دعاهایی در وقت شب و روز، دعاهایی برای هر ساعتِ ایام ماه رمضان. این دعاها برای چیست؟ برای این است که چون روزه‌داران در ماه رمضان توجه خاصی به خدا پیدا می‌کنند؛ لذا به دعا و مناجات و گفتگوی با محبوب خود، خداوند جلیل رو می‌آورند.

وسیلۀ پناه بردن به خدا

«وَ حَبْلُ الِالْتِجَاءِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى»؛ از فواید دیگر روزه این‌که انسان می‌تواند به‌وسیلۀ آن، ملجأ و پناه‌گاه خود را پیدا کند؛ یعنی چون در باطن یک‌حالتی از معرفت، شناخت و توجه به خدا پیدا می‌کند، از خلق خدا منقطع می‌شود و در همۀ حاجت‌ها و مشکلات رو به خدا می‌کند؛ چون در روزه، گرسنگی و جوع هست و در این جوع و گرسنگی‌حالتی از تضرّع و انقطاع به انسان دست می‌دهد که می‌تواند خدا را پناه‌گاه خودش قرار دهد.

شکسته شدن شهوات

«وَ سَبَبُ انْکِسَارِ الْشَّهوَهِ»؛ از فواید روزه این‌که شهوت به‌کلی شکسته می‌شود. شهوت‌های دنیوی و نفسانی، مشتهیات غیر صحیح کلاًّ شکسته می‌شود و نفس انسانی از آن افراط‌گری‌هایی که در گذشته داشته، معتدل می‌شود.

سبک شدن حساب

«وَ تَخْفِیفِ الحِسَابِ (السَّیِّئَاتِ)»؛ از فواید دیگر روزه، سبب سبک شدن حساب در نزد خدا می‌شود؛ چون سالکِ صائم در فکر مراقبه، مشارطه، محاسبه و معاقبه برمی‌آید و چنین کارهایی حساب و گناهان او را کم می‌کند. در بعضی از نسخه‌ها به‌جای «حساب»، «سیئات» آمده است؛ یعنی روزه باعث می‌شود سیئات و گناهان از او کمتر صادر شود. وقتی گناهانش کم شد، حساب او هم در روز قیامت، در پیشگاه خدا مسلماً سبک‌تر خواهد شد.

مضاعف شدن حسنات

«وَ تَضْعِیفِ الْحَسَنَاتِ»؛ آخرین مورد از فواید روزه این‌که حسنات و خوبی‌هایی که از نفس صائم سر می‌زند مضاعف می‌شود؛ یعنی در ماه رمضان می‌بیند که خیلی از کارها و خوبی‌هایی که قبلاً نداشته، به برکت این روزه، حسنات و خیراتی از او سرزده است.

«وَ فِیهِ مِنَ الْفَوَائِدِ مَا لَا یُحْصَى وَ کَفَى بِمَا ذَکَرْنَاهُ مِنْهُ لِمَنْ عَقَلَهُ وَ وُفِّقَ لِاسْتِعْمَالِهِ»؛ آخرین جملۀ امام صادق علیه السلام این است که همۀ آثار، فواید و سودهایی را که روزه برای انسان دارد، نمی‌توانیم تحدیدش کنیم، ولی همین چندتایی که در این کلام‌مان گفتیم، برای کسی که عقلی داشته باشد و بخواهد این‌ها را به‌کار بگیرد، برای او کفایت می‌کند؛ پس معلوم می‌شود که روزه چیزی نیست که به یک حدود و فواید معدودی محدود باشد، بلکه فوایدش زیاد است. وقتی روزه، انسان را به‌ حد اعلای مراتب معرفت می‌رساند، دیگر آدم چه بگوید؟ آیا می‌شود با این‌همه فوایدی که شمردیم، انسان ارزش روزه را به دست نیاورد؟ یعنی کم فردی هست که عقل را به کار نگیرد و سراغ روزۀ واجب یا مستحب نرود و این‌همه فواید را از دست بدهد.

امیدواریم که با بیان این‌همه آثار و فواید روزه، خداوند به همۀ ما توفیق عنایت کند تا هم روزۀ ماه رمضان و هم روزه‌های دیگر را به احسن وجه انجام بدهیم.

پی نوشت:

۱- مصباح الشریعه

منبع: کتاب عرفان اهل بیتی در شرح «مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه»، فصل بیستم: روزه– از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31758

مطالب مشابه

برتری لذت معنوی

مجموعه سخنرانی‌های آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در ماه ذی القعده

بسته صوتی شرح کوتاه ادعیه روزانه ماه مبارک رمضان

آشنایی با آرا و اندیشه‌های آیت‌الله محمدصالح کمیلی خراسانی؛ پیوند فقه، عرفان و حماسه(PDF)

بسته صوتی نیمه شعبان المعظم

لزوم توجه به شریعت

عشق سید هاشم حداد (رحمه الله علیه) به اهل‌بیت(علیهم السلام)

بزرگان عرفان در کلام آیه الحق سید هاشم حداد (رحمه الله علیه)

آیه الحق سید هاشم حداد (ره) در کلام عرفا

توصیه حضرت آیت الله کمیلی برای حل مشکل جامعه اسلامی و مردم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.