28 دسامبر, 2023

کد مطلب : 31238

برشی از کتاب وصایای سلوکی

درک مالکیت خداوند

اگر سالک خودش را از درون و ریشه ساخته‌ باشد در باطن خود را صاحب مال نمی‌بیند، بلکه می‌گوید: این اموال در دست من امانت است و خدا را صاحب اموال می‌بیند و آن را در جایی که مالک حقیقی خدا راضی باشد مصرف می‌کند.

درک مالکیت خداوند

امام صادق علیه السلام به عنوان بصری می‌فرماید: «یَرَوْنَ الْمَالَ مالَ اللَّهِ»؛ همه اموال را مال خدا می‌بینند.{۱} قبل از این عبارت فرمود: نباید عبد خود را مالک اموالی که در اختیارش قرار دارد ببیند. «أَنْ لَا یَرَى الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ فِیمَا خَوَّلَهُ اللَّهُ مِلْکاً» چرا؟ چون بندگان مالک چیزی نیستند؛ در نتیجه مالک حقیقی خداست و عبارت «یَرَوْنَ الْمَالَ مَالَ اللَّهِ»همین نتیجه معرفتی را بیان می‌کند.

برده چه‌طوری با مولایش رفتار می‌کند؟ آیا عبد در خانه‌ مولا از خودش اختیاری دارد؟ آیا عبد می‌تواند به مولا امر و نهی کند؟ آیا عبد اگر کار کرد و اموال زیادی به‌دست آورد، می‌تواند تملک کند یا باید همه اموال را به مولایش بدهد؟ اصلاً عبد مالکیت ندارد، بلکه مملوک مولاست.

شما که می‌گویید: من بنده‌ خدا هستم، اگر واقعاً خدا را به مولایی قبول داری، باید بتوانی مثل آن عبد با خدای خودت برخورد کنی؛ یعنی خودت را مالک اموال و دارایی خودت نبینی. عزیزان در این حدیث نمی‌فرماید که مال را، مال خدا بداند، بلکه می‌فرماید مال را، مال خدا ببیند، از واژه دیدن استفاده می‌کند؛ یعنی باید آن‌قدر تلاش و مجاهدت کند تا بتواند به جایی برسد که اموال، دارایی، بدن مادی و روحش را در ملکیت خدا ببیند و خود را مالک حقیقی نبیند.

ما چون خود را مالک حقیقی اموال و دارایی خود می‌بینیم، ترس از دست دادن آن‌ها را داریم، وقتی به این حقیقت برسیم که ما مالک هیچ چیزی نیستیم و مانند یک امانت‌دار هستیم، در این صورت از دست دادن اموال ما را ناراحت و محزون نمی‌کند.

صرف اموال در مسیر رضایت خدا

«یَضَعُونَهُ حَیْثُ أَمَرَهُمُ اللَّهُ بِهِ»؛اموال در آن‌جائی که خداوند ایشان را امر نموده است که بنهند، می‌گذارند. این‌که انسان اموال خویش را ملک واقعی خدا ببیند به گفتن نیست، بلکه باید واقعا به این‌جا برسد که خود را مالک حقیقی نبیند و الا به صرف ادعا همه می‌توانند چنین ادعایی بکنند،

راه این‌که بفهمیم مالک واقعی را خدا می‌دانیم یا خودمان، این است که وقتی پای صرف اموال در راستای رضایت خدا در میان باشد راحت بتوانیم اموال را در جایگاهی که مرضیّ خداست صرف کنیم.

این عبارت حدیث می‌خواهد این نکته را روشن کند که اگر سالک خودش را از درون و ریشه ساخته‌ باشد در باطن خود را صاحب مال نمی‌بیند، بلکه می‌گوید: این اموال در دست من امانت است و خدا را صاحب اموال می‌بیند و آن را در جایی که مالک حقیقی خدا راضی باشد مصرف می‌کند. چون چنین سالکی در موقعیتی است که خودسازی درونی کرده و خودش را مالک واقعی نمی‌بیند؛ لذا سخاوت، بذل و بخشش در وجودش تحقق می‌یابد و راحت انجام می‌دهد و با همین حال است که وقت پرداخت خمس فوراً خمس می‌دهد.هنگام وجوب حج فوراً آماده سفر مکه می‌شود. وقت پرداخت زکات سریع پرداخت می‌کند.

اگر کسی را نیازمند ببیند خیلی آسان و راحت بذل مال می‌کند؛ اما اگر خدا را مالک حقیقی نبیند یا اموالش را در راه خدا صرف نمی‌کند و اگر هم صرف کند در دل او چنین است که مقداری از اموالش کم شده است. گاهی هم دنبال راه و حیله است که از زیر بار مصارف شرعی خارج شود؛ بنابراین این مسئله جای کار دارد و باید این علاقه‌ها را کم کنیم تا حقیقت «لِلَّهِ مُلکُ السَّمَواتِ وَ الاَرض»؛{۲} حکومت آسمان‌ها و زمین، از آن خداست‏. برای ما آشکار شود و سیر سلوکی ما سرعت بگیرد. ان‌شاء‌اللّه.

امام صادق علیه السلام مسئله‌ مال را قبل از واگذاری تدبیر امور به خداوند و قبل از اشتغال به اوامر الهی بیان کرد. در قرآن می‌خوانیم: «وَجَاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهمِ»؛{۳} با اموال و جان‌هایشان در راه خدا جهاد نمودند. خداوند مال را قبل از نفس ذکر کرده است. درست است رزمنده جانش را در راه خدا می‌دهد،اما خدا می‌فرماید قبل از دادن جان باید اموالت را در راه خدا مصرف کنی.

اگر توانستی از مال بگذری، سال خمسی داشته باشی، زکات، صدقات، خیرات و مبرات داشته باشی، آن‌وقت می‌توانی بذل جان کنی؛ چون داری از تعلقات مالی دل می‌کنی و سپس آخرین چیزی که به آن تعلق خاطر داری جان توست که آن را هم پس از بذل مال فدا خواهی کرد.

ثمره درک مالکیت حقیقی خداوند

«فَإِذَا لَمْ یَرَ الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ فِیمَا خَوَّلَهُ اللَّهُ تَعَالَى مِلْکاً هَانَ عَلَیْهِ الْإِنْفَاقُ فِیمَا أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى أَنْ یُنْفِقَ فِیهِ»؛ بنابراین، اگر بنده خدا برای خودش مِلکیتی را در آنچه که خدا به او سپرده است نبیند، انفاق نمودن در آن‌چه خداوند تعالی بدان امر کرده است بر او آسـان می‌شود.

عزیزان اگر کسی با خودش مجاهدت کرد و مالکیت خود را ندید و خدا را مالک دید، انفاق برای او خیلی راحت و آسان می‌شود. کاملاً برای بذل و انفاقحاضر است و هرجا خدا دستور دادهفوراً انفاق می‌کند و هیچ بخلی ندارد.

«فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَی وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْرَى»؛{۴} امّا آن کس که (در راه خدا) انفاق کند و پرهیزگارى پیش گیردو جزاى نیک (الهى) را تصدیق کندبه زودى راه انجام کارهاى نیک را برایش آسان مى‌سازیم. البته فکر‌مان سراغ خمس و زکات‌ و کار‌های واجب نرود،انفاق عمومیت دارد و شامل انفاق‌ مستحب؛ مانند صدقه دادن و اطعام به دوستان هم می‌شود. گاهی برخی با این‌که قدرت بر قرض دادن دارند،

اما اگر به آنان رو بزند از ترس این‌که شاید نتواند برگرداند جواب رد می‌دهند این به سبب این است خود را مالک مال می‌داند نه خدا را. اگر خدا مالک اموال است او گفته به محتاج کمک کن و قرض الحسنه بده و وقتی مالک حقیقی راضی است چرا ما بخل بورزیم. انفاق‌هایی که در سیره اولیای الهی دیده می‌شود حکایت از همین روحیه عبودیت آنان است؛ چون خویشتن را عبد محض می‌دانند و هیچ شأنی برای خویش غیر از بندگی قائل نیستند.

پی نوشت:

۱- حدیث عنوان بصری، بحارالانوار کتاب فضل العلم

۲- آل عمران (۳)، آیه ۱۸۹٫

۳- توبه (۹)، آیه ۲۰٫

۴- لیل (۹۲)، آیات ۷-۵٫

منبع: کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»، فصل دوم: حقیقت علم و طریق تحصیل آن – از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31238

مطالب مشابه

برتری لذت معنوی

مجموعه سخنرانی‌های آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در ماه ذی القعده

بسته صوتی شرح کوتاه ادعیه روزانه ماه مبارک رمضان

آشنایی با آرا و اندیشه‌های آیت‌الله محمدصالح کمیلی خراسانی؛ پیوند فقه، عرفان و حماسه(PDF)

بسته صوتی نیمه شعبان المعظم

لزوم توجه به شریعت

عشق سید هاشم حداد (رحمه الله علیه) به اهل‌بیت(علیهم السلام)

بزرگان عرفان در کلام آیه الحق سید هاشم حداد (رحمه الله علیه)

آیه الحق سید هاشم حداد (ره) در کلام عرفا

توصیه حضرت آیت الله کمیلی برای حل مشکل جامعه اسلامی و مردم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.