برشی از کتاب چلچراغ سلوک

باطن با خدا و ظاهر با مردم

عزیزان! نباید از تلاش مستمر دست برداشت؛ زیرا همین فناهای کوچک بالأخره از بقاء سر درمی‌آورد. شما باید هرچه می‌توانی در فکر و اعتقاد خود همه موجودات اعتباری را فانیِ در ذات خدا کنی؛ چرا که این‌ها از اوست، وصل به اوست، وقتی همه را در ذات خدا فانی کردی و گفتی این‌ها از خودشان استقلالی و وجودی ندارند، اصل وحدت الوجود که عرفا می‌گویند برایت ظهور پیدا می‌کند.

باطن با خدا و ظاهر با مردم

مرحوم علامه طهرانی می‌فرماید: «بعضی فرموده‌اند: مدت سی‌سال در میان مردم بودم و اینان گمان می‌کردند که من با ایشان مراوده دارم و حال آن‌که در این مدت من به‌جز خدا کسی را ندیده و نشناختم.»{۱}

بالأخره عارف هم مثل دیگران زن‌، بچه و مسکن دارد و از مقتضیات همین عالم طبیعت برخوردار است. آن‌هایی که از معارف توحیدی سر در نمی‌آورند، خیال می‌کنند چون خودشان اهل سیر و سلوک نیستند، این شخص هم یکی از خودشان است.

استاد ما در ظاهر به‌گونه‌ای بود که هر کسی او را می‌دید فکر می‌کرد او اصلاً در عالم وحدت و سیر و سلوک نیست. مرحوم قاضی؛ استادِ استاد ما چهار تا زن داشت و از هر زنی صاحب چند اولاد بود. استاد حضرت امام؛ مرحوم آیت اللّه شاه‌آبادی هم چهار تا زن داشت و با همه زن‌هایش رفت و آمد می‌کرد.

أئمه، تعدد زوجات داشتند، پیغمبر (صل الله علیه و آله و سلم) چندین همسر داشت و هر شب به حجره یکی می‌رفت، ایشان با مقام نبوت و با این همه قرب به خدا، مقتضیات عالم ظاهر را اجرا می‌کردند.

لذا ایشان می‌فرماید: «این حال بسیار مهم و حائز اهمیت است چه در ابتدای امر این حال ممکن است فقط در یک لحظه پدید آید ولی کم کم شدّت می‌یابد و به طول ده دقیقه یا بیشتر و سپس یک ساعت و بیشتر و بعدا به عنایات الهیه ممکن است از حال گذشته و مقام گردد. این حال را در لسان اخبار و بزرگان بقاء به معبود نامند و به این مرتبه از کمال نتوان رسید مگر پس از حصول فناء کلی از هستی موجودات در ذات حضرت احدیت در این حال سالک چیزی را نمی‌بیند مگر ذات قدس الهی.»

جمع بین ظاهر و باطن محال نیست. سالک ابتدای امر که در سیر و سلوک باطنی قدم می‌گذارد یک برقی از توحید به او می‌خورد. خیلی از مبتدی‌هایی که واقعاً با خلوص کامل وارد این راه می‌شوند، گه‌گاهی در حال خلوت یا وقت سحر، نماز شب و تهجد، جذبه‌ای ایشان را می‌گیرد و برقی از توحید به دلشان وارد می‌شود.

این‌ امر نشان می‌دهد که سالک در این راه قرار دارد. این برق‌ها یکی بعد از دیگری در سیر منازل و مراحل به‌وجود می‌آید تا این‌که در باطن سالک، یک خمیره‌ای از توحید درست شود و به تدریج ثبات پیدا کند.

سالک همواره با دو امر سر و کار دارد: یک حال و دیگری مقام. اولی که شروع می‌شود، در اثر استمرار حال سالک عوض می‌شود تا به اقامت و ثبات دائم برسد و تبدیل به مقام گردد. البته طول می‌کشد تا این‌طور شود، قطره‌ قطره، ذره‌ ذره، ساعت‌ها در چله‌نشینی‌ها نشسته، اذکاری که از اول در اربعینیات گفته است، همه این‌ها جمع شده تا به مقام و ثبات می‌رسد، اولش چند ثانیه، یک دقیقه سپس‌ ده دقیقه، گاهی هم یک ساعت یا بیشتر طول می‌کشد و بعداً با عنایات الهیه ممکن است از حال بگذرد و به مقام برسد؛

یعنی همان حال‌ها در اثر پی‌گیری خود سالک، تبدیل به مقام می‌شود. حال بد نیست. اگر احوالات توحیدی و سلوکی مطابق با شریعت باشد همه این‌ها مطلوبیت دارد، ولی نمی‌شود به آن حال اعتماد کرد. شما اگر حال را ادامه دهی و به سر منزل مقام برسانی، دیگر از شما بیرون نمی‌رود.

پی نوشت:

۱-لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب

منبع: کتاب چلچراغ سلوک در شرح رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، بخش اول: معرفتی اجمالی دربارۀ سلوک -از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31157