شرح دعای مکارم الاخلاق

دوری نمودن از افراد بدعت آفرین در شرح دعاي مكارم الاخلاق

صفت مذموم برملا کردن عیب دیگران را ترک کنید.

متن بیانات حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در خصوص شرح دعای مکارم الاخلاق در جمع مسئولین عقیدتی سیاسی سپاه

قسمت دوم و پایانی

تقسیم بندی غیبت

«وَ تَرْک التَّعْییر»،ِ تعییر به مفهوم عیب و ایراد گرفتن است. غیبت به انواع مختلف گفتاری، نوشتاری و عملی تقسیم‌بندی می‌شود. یکی از موارد غیبت، نوشتن ذمه یا عیب و ارائه آن به صورت غیر زبانی به فردی دیگر است. گاهی غیبت به صورت عملی است؛ مثلاً پای شخصی می‌لنگد و فردی آن را به صورت عملی تقلید می‌کند. همچنین اگر شخصی برخیزد و لکنت زبان یا حالت چشم فردی را به صورت غیر زبانی تقلید کند به آن تعییر می‌گویند. تمامی این موارد تعییر است. «وَ تَرْک التَّعْییر»، یعنی صفت مذموم برملا کردن عیب دیگران را ترک کنید. در «تعییر» هدف فرد، نشان دادن برتری خود نسبت به دیگران است.

افضال به افراد غیر مستحق

«وَ الْإِفْضَالِ عَلَی غَیرِ الْمُسْتَحِقِّ»، چرا حضرت در این قسمت «غیر مستحق» را بیان می‌فرمایند؟ حال آنکه در جامعه افرادی هستند که واقعاً مستحق هستند و استحقاق دریافت خمس، زکات، انفاقات واجب و غیر واجب را دارند. افراد غیر مستحقی با وضعیت مالی خوب وجود دارند. مثلاً وضعیت مالی پدر شما به نحوی است که به شما نیز کمک می‌کند. حال اگر شما کادوئی تهیه بفرمایید و به ایشان هدیه بدهید، کار خوبی انجام داده‌اید. یا اگر شما گروهی از ارحامتان را که دارای وضعیت اقتصادی خوبی هستند به یک مهمانی دعوت کنید، کار خوبی انجام داده‌اید. لذا مهمانی دادن فقط نباید مختص فقرا باشد. اینجاست که حضرت می‌فرمایند، غیر مستحق را اکرام و افضال نمایید.

«وَ الْقَوْلِ بِالْحَقِّ»، یکی از صفات خوب انسان‌ها، گفتن حرف حق، با وجود عزیز و گران بودن آن است. در حدیثی آمده که حق را بگویید حتی اگر به ضررتان باشد.

تفاوت استکثار و استقلال

«وَ اسْتِقْلَالِ الْخَیرِ وَ إِنْ کثُرَ مِنْ قَوْلِی وَ فِعْلِی وَ اسْتِکثَارِ الشَّرِّ وَ إِنْ قَلَّ مِنْ قَوْلِی وَ فِعْلِی»، استقلال، مقابل استکثار است. با قرار دادن فضائل در کنار رذائل، ضمن مقایسه آن‌ها می‌توانید متوجه برتری فضیلت بر غیر فضیلت شوید. استقلال به مفهوم قلیل دانستن و کم شمردن و استکثار به مفهوم بزرگ و زیاد شمردن است. این دو مفهوم را نباید با یکدیگر جابجا کنید. استقلال در امور خیر مطرح می‌شود. مثلاً یک خیر قولی یا فعلی از انسان سر می‌زند که در صورت کوچک شمردن، به‌طور مرتب مبادرت به انجام کار خیر بیشتری خواهد نمود. ولی اگر ساخت حسینیه، مسجد یا انجام هر کار خیر دیگری در نظر انسان بزرگ بیاید، قهراً فعالیتش نیز محدود خواهد شد. این جاست که می‌فرمایند: استقلال را برای کار خیر استفاده کنید. اما استکثار را در کار شرّ و مذموم اعم از زبانی و غیر زبانی که مقابل خیر است بکار بگیرید. جابجا نمودن این دو مطلب، یعنی به کار گرفتن استکثار و استقلال به ترتیب در امور خیر و امور شر، سبب جلوه‌گری امور خیر، بزرگ شمردن کار خیر و کوچک شمردن کار شر در نظر انسان می‌شود. قهراً این مسئله به نتایج خوبی منتهی نخواهد شد. حضرت در این دعا، استکثار را به امور شر و استقلال را به امور خیر منتسب نموده‌اند. لذا هرگاه قصد انجام کاری یا فعلی را داشتید یا خواستید کلامی را به زبان آورید، با بهره‌گیری از این مطلب می‌توانید خوب و بد این امور را تشخیص بدهید و سپس به قیاس آن دو بپردازید. از این ضابطه‌ می‌توانید در همه جا استفاده کنید.

درخواست از خداوند برای دوام طاعات و عبادات

«وَ أَکمِلْ ذَلِک لِی بِدَوَامِ الطَّاعَة» حضرت در مطالب پایانی دعا از واژه اکمل استفاده فرموده‌اند. در واقع صفاتی که به آن‌ها اشاره شد، اصول اخلاقی، واقعیات و حقایقی است که می‌بایست در انسان پیدا شود. مطالب پایانی در جهت تکمیل آن فضائل است. هریک از صفاتی که به آن‌ها اشاره شد در خصوص طاعت، امر قرانی و امر حدیثی بود. به عبارت دیگر همگی به نوعی طاعت بودند. در قسمت‌های پایانی دعا از خداوند، دوام طاعات و صفات را طلب می‌کنید. از خداوند طلب می‌کنید که این صفات به صورت مداوم همراه‌تان باشد.

فوائد حضور در جماعت

«وَ لُزُومِ الْجَمَاعَةِ »، انسان در غیر جماعت نیز قادر به انجام کارهایش است. ولی این جماعت برای کارهایش، جنبۀ تکمیلی و کمالی دارد. انسان نباید خود را از جماعت مسلمین جدا کند. چون در روایات آمده: «ید الله مع الجماعه»؛ علی الخصوص که گاهی اوقات، توهمات و خیالاتی برای انسان در تنهایی، ایجاد می‌شود. از طرفی دین اسلام، یک دین اجتماعی است و انسان نمی‌تواند از جماعت جدا شود.

دوری نمودن از افراد بدعت آفرین

«وَ رَفْضِ أَهْلِ الْبِدَعِ»، برخی از افراد، بدعت‌آفرینی یا نوع‌آفرینی می‌کنند. بعضی از افراد با مدارک تحصیلی پست دکترا، دکترا که در علوم دیگری نیز تحصیل نموده‌اند همانند آقای سروش در مبانی اسلامی، مسائل دینی و شریعت نظر کارشناسی می‌دهند. در صورتی‌که کارشناس شریعت باید مجتهد اعلم و صاحب‌نظر باشد. آقا صاحب‌نظر نیست ولی اظهارنظر می‌کند. این اظهار نظرها بدعت‌هایی است که از خود ایجاد می‌کنند و نام آن را نیز نوع آفرینی می‌گذارند. لذا حضرت می‌فرمایند، اهل بدعت را «رفض» کنید، از آن‌ها جدا شوید و رفاقتی نیز با آن‌ها نداشته باشید.

کتب ضاله

«وَ مُسْتَعْمِلِ الرَّأْی الْمُخْتَرَعِ»؛ و همچنین از کسانی‌که رأی را بکار می‌گیرند، جدا شوید. این گروه شامل افرادی هستند که علاوه بر اظهار نمودن رأی به آن نیز عمل می‌کنند. یعنی آن رأی را وارد جامعه، دانشگاه و کتاب‌ها می‌کنند و از طریق کتب ضاله دیگران را اضلال می‌کنند. لذا این قسمت بسیار مهم‌تر است. این‌که اگر کسی کتاب ضاله‌ای نوشت یا به راه ضاله یا بدعتی رفت، بتوانیم آن را تشخیص بدهیم و در رد کتب ضاله بتوانیم مطلبی بنویسیم. هرچند خرید و فروش کتب ضاله و نشر آن حرام است. ولی برای افراد صاحب‌نظر و دانشمند واجب است که این کتب را خریداری کنند و پاسخ چنین سؤالات و آرائی را بدهند.

حضرت آیت الله کمیلی در این جلسه به همین مقدار بسنده نمودند و خطاب به مسئولین فرمودند که ان شاءالله از این مجلس فیض کاملی نصیبتان شده باشد. در پایان نیز یکی از حاضرین پرسشی را مطرح نمودند که در ادامه این پرسش و پاسخ به نظرتان رسانیده می‌شود.

پرسش: علت تخیلات بسیار چیست؟

پاسخ استاد: یکی از علل هجوم تخیلات، کناره‌گیری افراد از جامعه مسلمین و در تنهایی و خلوت به سر بردن است. همین امر وحشتی را در فرد ایجاد می‌کند که قهراً منجر به تولید اوهام وخیالاتی در وی خواهد شد.

رفاقت با اهل وهم نیز عاملی برای شکل گرفتن اوهام است. بالاخره انسان دارای قوه متخیله است و قوۀ خیال از سایر قوا نظیر عاقله، شهویه بیش‌تر کار می‌کند. وهم، حس مشترکی است که در همه جا وارد می‌شود. وهمی خوب است که بتواند شما را از شک و تردید به یقین و حق برساند.