برشی از کتاب عرفان اهل بیتی

آداب خروج از منزل

وقتی از خانه بیرون رفتی، باید در حال توجه باشی و خدا را فراموش نکنی؛ یعنی یاد خدا را هم در دل و هم در ظاهر داشته باشی، هم پنهانی و هم آشکار؛ یعنی امور دنیا تو را از یاد خدا مشغول نکند و خدا را معصیت نکنی. خدا را هم در نیت‌های باطن و هم در ظاهر در نظر بگیری.

آداب خروج از منزل

۱- تلقین برنگشتن به خانه

امام صادق علیه السلام در خصوص خروج از منزل آدابی را بیان می‌کند و می‌فرماید: «إِذا خَرَجْتَ مِنْ مَنْزِلِکَ فَاخْرُجْ خُرُوجَ مَنْ لا یَعُودُ»؛{۱}

یکی از آداب خروج از منزل، مخصوصاً برای اهل سیر و سلوک آن است که وقتی از خانه‌شان بیرون می‌روند با خود نگویند که ما بر می‌گردیم؛ یعنی آن‌قدر تسلیم امر الهی باشند که با خود این‌گونه تلقین کنند که ما دیگر به منزل بر نمی‌گردیم؛ یعنی در این رفتن و برگشتن، امر ما به دست خداست؛ چون افراد زیادی بودند که از خانه بیرون رفتند و برنگشتند؛ یعنی نَفَس‌های ما به دست اوست و اگر او اراده کند ما را قبض روح کند، ممکن است برنگردیم. اگر خودمان را در حال مردن و در دست خدا ببینیم که بعداً می‌خوانیم، برگشتن ما هم به خانه باید دخول میّت باشد؛ یعنی در هر حال، خودمان را در قبضۀ خدا ببینیم و فکر نکنیم که خودمان می‌رویم و می‌آوریم یا این‌که خودمان، قوّت به بدن خود می‌دهیم؛ نه خیر، ما در ارادۀ شخص دیگری هستیم و به دست او سپرده شده‌ایم.

۲-قصد طاعت

«وَ لا یَکُن خُرُوجُکَ إِلّا لِطاعَهٍ أَو سَبَبٍ مِن أَسبابِ الدّینِ»؛ ادب دوم برای خروج از منزل این است که باید بیرون رفتن‌های خودش را یا برای اطاعت و عبادت یا برای سببی از اسباب امور دین منحصر کند؛ مثلاً برای کلاس دینی بیرون می‌رود یا اگر برای کسب‌وکار می‌رود، آن‌هم چون خدا فرموده است که رزق خدا را طلب کنید، طلب معیشت کنید و کسب‌وکار کنید، می‌رود.

۳-رعایت سکینه و وقار

ادب سوم: «وَالزَمِ السَّکینَهَ وَ الوَقارَ»؛ می‌فرماید: در بیرون رفتن از خانه، در کوچه و بازار، باید به حالت سکینه و وقار باشد؛ یعنی در خیابان بُدو نکند، بلکه قدم‌ها را با حال آرامش بردارد و با یاد خدا و با وقار باشد.

۴- یاد خدا

ادب چهارم: «وَ اذکُرِ اللهَ سِرّاً وَ جَهراً»؛ وقتی از خانه بیرون رفتی، باید در حال توجه باشی و خدا را فراموش نکنی؛ یعنی یاد خدا را هم در دل و هم در ظاهر داشته باشی، هم پنهانی و هم آشکار؛ یعنی امور دنیا تو را از یاد خدا مشغول نکند و خدا را معصیت نکنی. خدا را هم در نیت‌های باطن و هم در ظاهر در نظر بگیری. وقتی به محل کار رفتی و با مردم هستی، مراقب باش از این بدن تو گناهی سر نزند. یاد خدا؛ یعنی همان مراقبه‌ای که عُرفا می‌گویند.

جریانی عبرت‌آموز از ابوذر غفاری رحمه الله

«سأَلَ بَعضُ أَصحابِ أَبی ذَرٍّ رجمه الله أَهلَ دارِهِ عَنهُ»؛ در این باب، داستانی را از حالات ابوذر رحمه الله می‌فرماید که به درب خانۀ ابوذر آمدند و از اهل خانه سؤال کردند: ابوذر کجاست؟ «فَقالَت: خَرَجَ»؛ عیال ابوذر گفت: ایشان از منزل بیرون رفته است.

«فَقالَ: مَتی یَرجِعُ؟»؛ این شخص که به سراغ ابوذر رفته بود از اهل خانه پرسید: ابوذر چه وقت به خانه برمی‌گردد؟ حالا این مسئله برای ما عادی است، ولی چه کسی هست که در این فکر باشد که رفتن و برگشتن من در دست خداست؟ معمولاً می‌گویند فلان ساعت برمی‌گردد، اگر کاری با او دارید فلان ساعت بیایید، ولی ببینید عیال ابوذر چه گفت؟

«فَقالَت: مَتى یَرجِعُ مَن رُوحُهُ بِیَدِ غَیرِه»؛ به این سائل گفت: کسی که روحش در دست دیگری است، چگونه می‌خواهی من ساعت و زمان را تعیین کنم و به تو بگویم که چه وقت برمی‌گردد؟

«وَ لا یَملِکُ لِنَفسِهِ نَفعاً وَ لا ضَرّاً»؛ انسانی که اصلاً برای خودش هیچ اختیاری ندارد، نمی‌تواند هیچ نفعی را به خودش جلب کند و مضرّت و آفتی را از خود دفع کند، مگر به واسطۀ خدا. کسی که این‌گونه است، چه‌طور می‌تواند بگوید من فلان ساعت برمی‌گردم؟

۵- عبرت گرفتن از خلق خدا و مترنم کردن زبان به دعا

و اما آداب دیگری که امام صادق علیه السلام در خصوص بیرون رفتن از خانه فرموده‌اند، این است که «وَاعتَبِر بِخَلقِ اللهِ تَعالی بَرِّهِم وَ فاجِرِهِم أَینَما مَضَیتَ»؛ یکی از دستورات این است که وقتی انسان از خانه بیرون رفته و خلق خدا را می‌بیند، عبرت بگیرد. بین مردم، افرادی نیکوکار و اهل ایمان هستند و افرادی به‌عکس، اهل معصیت، اهل فسق و فجور هستند؛

امام صادق علیه السلام می‌فرماید: وقتی در میان مردم می‌روی و خوبانشان را می‌بینی عبرت بگیر، بَدان‌شان را هم می‌بینی عبرت بگیر؛ هر جا که رفتی، با هرکسی که برخورد کردی، از خوبان، خوبی‌ها را یاد بگیر و از بدها هم عبرت بگیر که اگر کار بدی آن‌ها می‌کنند، شما نکنی.

«وَاسأَلِ اللهَ تَعالی أَن یَجعَلَکَ مِن خاصِّ عِبادِهِ الصّادِقینَ»؛ وقتی بیرون می‌روی، زبانت به دعا با خدا باشد، بگو خدایا مرا از خواص بندگان راست‌گفتار و راست‌رفتارت قرار بده!

«وَ یَلحَقَکَ بِالماضینَ مِنهُم وَ یَحشُرَکَ فی زُمرَتِهِم»؛ دیگر این‌که در دعایت بگو خدایا مرا به آن عباد الله الصّادقین که از دنیا رفته‌اند ملحق کن و در زمرۀ آن‌ها محشور بدار.

«وَاحمَدهُ وَاشکُرهُ عَلى ما عَصَمَکَ عَنِ الشَّهواتِ»؛ وقتی بیرون می‌روی و گناهان مردم، شهوت‌ها و افعال حرام را می‌بینی، بگو خدایا شکر و سپاس می‌کنم تو را که مرا از این‌ گونه شهوت‌ها حفظ کردی. می‌بینیم در جامعه، مفاسد اخلاقی چقدر منتشر شده است و جامعه چه‌قدر آلوده به معصیت و گناه است؛ لذا باید شکر خدا را به‌جا بیاوریم که ما را حفظ کرده است.

«وَ جَنَّبَکَ عَن قُبحِ أَفعالِ المُجرِمینَ»؛ هم‌چنین خدا را شکر کن که تو را از زشتی‌های کردار مجرمین دور کرده است. مُجرمین؛ یعنی گناهکارانی که گرفتار جرم و گناه هستند.

۶-مراقبت از چشم

«وَغُضَّ بَصَرَکَ مِنَ الشَّهوات وَ مَواضِعَ النَّهیِ»؛ وقتی بیرون می‌روی باید مراقب چشمت هم باشی که این چشم گناه نکند. باید چشمت را از شهوت‌های حرام و از جاهایی که نهی شده است حفظ کن؛ فرموده چشمت را به آن‌جا نینداز، به زن نامحرم نگاه نکن، به داخل خانۀ مردم نگاه نکن؛ مثلاً فرض کن نامه‌ای که مال کسی است و دوست ندارد تو مطلع بشوی، آن نامه را نخوان. گاهی اوقات مثلاً به اداره‌ای می‌رویم و روی میز گزارش‌هایی هست که مربوط به افراد خاصی است، ما نباید کشف سِرّ کنیم و از خلاف‌ها اطّلاع پیدا کنیم.

۷- اقتصاد در راه رفتن

«وَاقْصِد فی مَشیِکَ»؛ می‌فرماید: از آداب دیگر بیرون رفتن از منزل این است که وقتی روی زمین راه می‌روی مقتصد باش؛ یعنی نه تند راه برو و نه کُند راه برو.

پی نوشت:

۱-مصباح الشریعه

منبع: کتاب عرفان اهل بیتی در شرح «مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه»، فصل یازدهم: خروج از منزل – از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31153