برشی از کتاب وصایای سلوکی

آثار تحقق عبودیت در بنده

یکی از آثار حقیقت عبودیت غالب شدن بر وسوسه‌های شیطان است. کسی که به حقیقت عبودیت دست یافته چون‌ کار‌هایش را به خدا واگذار کرده، شیطان از او می‌گریزد.

آثار تحقق عبودیت در بنده

حقیقت عبودیت با سه امر تحقق می‌یابد، اگر حقیقت این سه در وجود بنده‌ای تثبیت شود مواجهه با چند چیز که برای او سخت بود، از این پس آسان می‌شود:

۱-ترک دنیای فریبنده

امام صادق علیه السلام به عنوان بصری می فرماید: «فَإِذَا أَکْرَمَ اللَّهُ الْعَبْدَ بِهَذِهِ الثَّلَاثَهِ هَانَ‏ عَلَیْهِ الدُّنْیَا»{۱}؛ پس چون خداوند، بنده خود را به این سه چیز گرامی‌ بدارد، دنیا بر وی سهل و آسان می‌شود. زندگی دنیا برایش خیلی راحت و آسان می‌شود.

کسانی که طالب دنیا هستند غم و غصه‌شان زیاد است، فکرشان مشغول است؛ اما کسی که به حقیقت عبودیت دست یافته، حقیقت دنیا هم برایش کشف شده است. دنیا را وسیله‌ای برای رسیدن به آخرت می‌بیند. محل آزمایش می‌داند، محل ابتلا و گرفتاری می‌داند؛ لذا همیشه آماده است تا فریب دنیا را نخورد. نه خوشی‌های دنیا او را مغرور می‌کند و نه ناخوشی‌های دنیا او را ناامید و افسرده. چنین فردی حاضر است با یک لقمه نان حلال هم زندگی کند.

۲- مبارزه با شیطان

«هَانَ‏ عَلَیْهِ … و إِبْلِیسُ»؛ و ابلیس بر وی سهل و آسان می‌گردد. دشمن قسم خورده انسان شیطان است که همواره در صدد گمراه کردن بندگان است {۲} دشمنی که انسان را می‌بیند، ولی انسان او را نمی‌بیند،{۳} مبارزه با چنین دشمن سرسختی کار سختی است.

در روایت آمده است شیطان مثل خون در بدن آدم نفوذ دارد. «إنّ الشّیطان یجرى من ابن آدم مجرى الدّم»؛{۴} شیطان مانند خون در بدن آدم جاریست.

یکی از آثار حقیقت عبودیت غالب شدن بر وسوسه‌های شیطان است. کسی که به حقیقت عبودیت دست یافته چون‌ کار‌هایش را به خدا واگذار کرده، شیطان از او می‌گریزد. وقتی اوقاتش را با بندگی خدا بگذراند، راه نفوذ شیطان را می‌بندد.

۳- ایستادگی در برابر خواسته‌های ناصحیح مردم

«هَانَ‏ عَلَیْهِ … وَ الْخَلْقُ»؛ خلائق بر وی سهل و آسان می‌گردد. یکی از گرفتاری‌هایی که در مسیر سلوک است رفتارها، گفتارها و درخواست‌های مردم است. کسی که حقیقت بندگی در وی ظهور یابد، دیگر مردم نمی‌توانند برای او مانع شوند؛ بلکه او سیر معنوی خود را دارد و مواجهه با خلق خدا برایش آسان می‌شود. ممکن است افرادی که سالک با آنان ارتباط دارد از او خواسته‌های غیر مشروع داشته باشند، از او بخواهند که حقّی را ناحقّ کند، یا از این‌که در مسیر سلوک و معنویت است او را سرزنش کنند، اما وقتی او به حقیقت عبودیت رسید، این رفتارهای مردم او را از حقّ و حقیقت باز نمی‌دارد و مواجهه با آنان برای او خیلی راحت می‌شود. گرفتار عادات مردم نمی‌شود؛ مثلا دنبال چشم و هم چشمی با فامیل و همسایه نیست تا بگوید: من بروم بهتر از آن‌چه که دیگری دارد را بخرم.

خداوند در حدیث قدسی به حضرت عیسی علیه السلام فرمود: «قال اللّه عزوجل یَا عِیسى … وَ انْظُرْ إِلى‏ مَنْ هُوَ أَسْفَلُ مِنْکَ، وَ لَا تَنْظُرْ إِلى‏ مَنْ هُوَ فَوْقَک»؛{۵}؛ به پایین‌تر از خود نگاه کن و به بالاتر از خود نگاه نکن. وقتی عظمت و بزرگی خالق در قلب انسان جلوه کند دیگر مخلوقات برای او غظمتی ندارند تا برای او مانعی در مسیر حق باشند.

امیرالمؤمنین علیه السلام، در خطبه‌ متقین فرموده است: «عَظُمَ الْخَالِقُ فِی أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فى اَعْینِهِمْ»؛{۶} خداوند در باطنشان بزرگ، و غیر او در دیدگانشان کوچک است{۷}

وقتی آفریدگار در نظر انسان بزرگ آمد، مخلوقات در نظر انسان کوچک می‌آید؛ نه این‌که شما آن‌ها را تحقیر کنید، معنای کوچک آمدن این نیست که به خلق خدا بدبین شوی و بگویی من از همه بهتر هستم. خلق در نظرت کوچک می‌شود؛ یعنی این‌ها مظهر خدا می‌شوند، خدا را در خلق می‌بینی، توحید را می‌بینی.

صله رحم

مقداری از کارهایمان را به‌ خاطر مردم می‌کنیم و اسمش را آبرو و حیثیت می‌گذاریم. در ایام نوروز خدا می‌داند در دید و بازدیدها و رفت و آمدها چقدر غیبت‌ می‌شود، چه وقت‌هایی تلف می‌شود، چه غفلت‌هایی می‌شود و اسم همه‌اش را صله‌ ارحام گذاشته‌ایم.

چرا الان صله ارحام نکنیم که برای تعطیلات نوروز بگذاریم؟! این چه سنتی است؟! صله رحم همیشه باید باشد؛ ما اگر بخواهیم مسئله‌ای را در زمان خاص تعیین کنیم، عزیز من! این کار بدعت می‌شود و بدعت گمراهی است.

«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صل الله علیه و آله و سلم‏ کُلُّ بِدْعَهٍ ضَلَالَهٌ وَ کُلُّ ضَلَالَهٍ فِی النَّارِ»؛{۸}؛ رسول خدا صل الله علیه و آله وسلم فرمود: هر بدعتی گمراهی است و هر گمراهی در آتش است.

در سفره‌های عید چه گناهانی می‌شود، زن و مرد نامحرم باهم سر یک سفره غذا می‌نشینند، باهم می‌خندند،توجه فرمودید؟! عامه‌ مردم خیلی توجه ندارند. ان شاءاللّه این کارها در اهل سلوک نیست.

پی نوشت:

۱-حدیث عنوان بصری،بحارالانوار کتاب فضل العلم

۲-قَالَ فَبِعزَّتِکَ لَأُغوِیَنَّهُم أَجمَعِینَ؛ (ابلیس)گفت: «به عزّتت سوگند، همه آنان را گمراه خواهم کرد. ص (۳۸)، آیه ۸۲٫

۳-إِنَّهُ یَرَیکُم هُوَ وَ قَبِیلُهُ مِن حَیثُ لَا تَرَونَهُم؛ چه اینکه او و همکارانش شما را می‌‏بینند از جایى که شما آنها را نمی‌بینید. اعراف (۷)، آیه ۲۷٫

۴-محمد شعیری، جامع الأخبار (للشعیری)، ص ۱۸۰٫

۵- کلینی، کافی، ج ‏۱۵، ص ۳۳۸٫

۶-صبحی صالح، نهج البلاغه (للصبحی صالح)، خطبه ۱۹۳، ص ۳۰۳٫

۷-حسین انصاریان، ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۱۹۰، ص ۲۰۱٫

۸-کلینی، کافی، ج‏ ۱، ص ۵۷٫

منبع: کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»، فصل دوم: حقیقت علم و طریق تحصیل آن -از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31093