27 فوریه, 2025

کد مطلب : 32900

برشی از کتاب توشه سالکان

از جمله دستورات بیست و پنج گانه سلوکی: محافظت بر روزه ماه رمضان

باید بر روزه ماه رمضان محافظت و مراقبت داشته باشید؛ یعنی روزه را طوری به کمال برسانید و تکمیل کنید که در حال روزه، حرام و شبهه‌ای صورت نگیرد. حرام‌های اخلاقی و شرعی را رعایت کنید.

از جمله دستورات بیست و پنج گانه سلوکی: محافظت بر روزه ماه رمضان

«چهارم: محافظت بر صوم ماه رمضان و تکمیل آن، چنانچه زبان را از لغو و غیبت و دروغ و دشنام و نحو آن، و سایر اعضا را از ظلم و خیانت و فطور را از حرام و شبه بیشتر ضبط کند که در سائر ایام می‌کرد.»؛ باید بر روزه ماه رمضان محافظت و مراقبت داشته باشید؛ یعنی روزه را طوری به کمال برسانید و تکمیل کنید که در حال روزه، حرام و شبهه‌ای صورت نگیرد. حرام‌های اخلاقی و شرعی را رعایت کنید. لغو؛ یعنی حرف‌های بیهوده. حرف‌های بیهوده گناه و حرام نیست، مباح است اما کلماتی زائد و به دور از شأن انسانی است. سالک حتی از مباحات خودداری می‌کند این‌طور نیست‌ که بگوید: حرف‌هایی گفتم که معنی نداشت یا لزومی نداشت. سالک با آدم‌های دیگر فرق می‌کند، حتماً این‌ها را رعایت کند؛ برای نمونه آیا می‌شود طلبۀ در مدرسه امام زمان(عج) از کسی غیبت کند. قطعاً نباید از کسی غیبت کند. زبانش را از غیبت پدر و مادر، برادر و خواهر، رفیق و هم حجره‌ای‌ حفظ کند. نباید درباره مدیر، ناظر و کادر مدرسه ‌غیبت کرد. اگر کوتاهی می‌بیند حضوری بگوید، اما اگر پشت سرشان حرف بزند غیبت است. دروغ گفتن، فحش دادن و امثال آن هم در علم اخلاق و هم در علم شریعت مذمت شده است.

روزه عوام

روزه سه مرتبه دارد. مرتبه اول روزه عوام است؛ اگر کسی یکی از مبطلات را انجام داد روزه‌اش باطل می‌شود. وجوب روزه اختصاص به مسلمانان ندارد بلکه در امت‌های گذشته نیز وجود داشته است. خداوند در قرآن می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»؛^[۱] اى افرادى که ایمان آورده‏اید! روزه بر شما نوشته شده، همان‏گونه که بر کسانى که قبل از شما بودند نوشته شد؛ تا پرهیزکار شوید.

«قَالَ عَلِیٌ(ع): صَوْمُ الْجَسَدِ الْإِمْسَاکُ عَنِ الْأَغْذِیَهِ بِإِرَادَهٍ وَ اخْتِیَارٍ خَوْفاً مِنَ الْعِقَابِ وَ رَغْبَهً فِی الْأَجْرِ وَ الثَّوَابِ»؛^[۲] امام علی(ع) فرمود: روزه بدن خودداری از غذا خوردن با اراده و اختیار است به سبب ترس از عذاب و شوق به ثواب و پاداش.

روزه خواص

مرتبه دوم روزه خواص است؛ غیر از شکم بقیه اعضا را از گناه حفظ کند. روایات تأکید دارند علاوه بر روزه فقهی اعضا و جوارح نیز روزه باشد. امام صادق؟ع؟ فرمود: «عن أبی بصیر قال سمعت أبا عبد اللّه(ع) یقول‏ إن الصیام لیس من الطعام و الشراب وحده إن مریم(س) قالت «إِنِّی نَذَرْتُ لِلرَّحْمَٰنِ صَوْمًا»؛^[۳] أی صمتا فاحفظوا ألسنتکم و غضوا أبصارکم و لا تنازعوا و لا تحاسدوا فإن الحسد یأکل الإیمان کما تأکل النار الحطب»؛^[۴] ابوبصیر گوید: از امام صادق(ع) شنیدم که فرمود: روزه، تنها خوداری از غذا خوردن و آشامیدن نیست به درستی که حضرت مریم(س) فرمود: «من براى خداوند رحمان روزه‏اى نذر کرده‏ام»؛ یعنی نذر سکوت کردند؛ بنابراین زبانتان را حفظ کنید، چشمانتان را فرو بندید، نزاع نکنید و حسادت نورزید زیرا حسد ایمان را از بین می‌برد همان‌طور که آتش چوب را نابود می‌کند. گوش و چشم وپوست انسان روزه باشد. «قال أبو عبد اللّه(ع) إذا صمت فلیصم سمعک و بصرک‏ و جلدک و عدد أشیاء غیر هذا قال و لا یکون یوم صومک کیوم فطرک»؛^[۵] امام صادق(ع) فرمود: هنگامی که روزه گرفتی باید گوش، چشم و پوستت روزه باشد و موارد دیگری را بیان کردند و روزی که روزه هستی نباید همانند غیر روزه باشد. روزه دار باید از دروغ، نگاه به نامحرم و ظلم اجتناب کند. «علی بن موسى بن طاوس فی کتاب الإقبال قال رأیت فی أصل من کتب أصحابنا قال و سمعت أبا جعفر(ع) یقول‏ إن الکذبه لتفطر الصائم‏ و النظره بعد النظره و الظلم‏ قلیله و کثیره»؛^[۶] سید بن طاوس(ره) در کتاب اقبال می‌گوید در کتب شیعه دیدم راوی می‌گوید: از امام باقر(ع)شنیدم که فرمود: دروغ و نگاه پیاپی به نامحرم و ظلم -کم یا زیاد- روزه را باطل می‌کند.

ز دست دیده و دل هر دو فریاد

که هر چه دیده بیند دل کند یاد

بسازم خنجری نیشش ز فولاد

زنم بر دیده تا دل گردد آزاد[۷]

روزه‌دار زبان را از حرف‌های لغو حفظ کند. «قال أبو عبد اللّه(ع) الصیام لیس من الطعام و الشراب و الإنسان ینبغی أن یحفظ لسانه من اللغو و الباطل‏ فی رمضان و غیره»؛^[۸] امام صادق(ع) فرمود: روزه فقط خودداری از خوردن و آشامیدن نیست، انسان سزاوار است که زبانش را از لغو و باطل در رمضان و غیر رمضان حفظ کند. روزه داری که از اعضا و جوارح محافظت کند با حضرت ابراهیم(ع) همراه خواهد بود. «عن رسول اللّه(ص) أنه قال فی خطبه له‏ و من صام شهر رمضان فی إنصات و سکوت و کف سمعه و بصره و لسانه‏ و فرجه و جوارحه من الکذب و الحرام و الغیبه تقربا حتى تمس رکبتاه رکبتی إبراهیم خلیل الرحمن(ع)»؛^[۹]پیامبر(ص)فرمود: کسی که ماه رمضان روزه بگیرد در حالی که سکوت را رعایت کند و گوش، چشم، زبان، غریزه جنسی و اعضایش را از دروغ، حرام و غیبت نگه دارد به خداوند تقرب می‌جوید تا این‌که زانویش به زانوی حضرت ابراهیم(ع) برسد.

روزه خاص الخاص

مرتبه سوم روزه خاص الخاص است؛ علاوه بر اعضا، قلب را در روزه قرار دهد. روزه قلب؛ یعنی افکار غیرخدایی در دلش وارد نشود و در دلش کینه‌ای نباشد. «قَالَ عَلِیٌ(ع): صَوْمُ النَّفْسِ إِمْسَاکُ الْحَوَاسِّ الْخَمْسِ عَنْ سَائِرِ الْمَآثِمِ وَ خُلُوُّ الْقَلْبِ عَنْ أَسْبَابِ الشَّرِّ»؛^[۱۰] امام علی(ع) فرمود: روزه نفس خودداری حواس پنچگانه از گناهان و خالی نمودن قلب از سبب‌های شر و بدی است.روزه قلب برتر و بهتر از روزه اعضا و جوارح است. «قَالَ عَلِیٌ(ع): صَوْمُ الْقَلْبِ خَیْرٌ مِنْ صِیَامِ اللِّسَانِ وَ صَوْمُ اللِّسَانِ خَیْرٌ مِنْ صِیَامِ الْبَطْنِ»؛^[۱۱]امام علی(ع) فرمود: روزه قلب از روزه زبان و روزه زبان از روزه شکم بهتر است.

روزه از منظر امام خمینی(ره)

امام خمینی(ره) در این زمینه می‌نویسد: همان طور که‏ شکم را از خوردن و آشامیدن نگه مى‏دارید، چشم و گوش و زبان را هم از معاصى باز دارید. از هم اکنون بنا بگذارید که زبان را از غیبت، تهمت، بدگویى و دروغ نگه داشته، کینه، حسد، و دیگر صفات زشت شیطانى را از دل بیرون کنید. اگر توانستید، انقطاع إلى اللّه حاصل نمایید؛ اعمال خود را خالص و بى‏ریا انجام دهید؛ از شیاطین انس و جن منقطع شوید؛ لیکن به حسب ظاهر از رسیدن و دست یافتن به چنین سعادت ارزنده‏اى مأیوس مى‏باشیم؛ حداقل سعى کنید روزه شما مقرون به محرّمات نباشد. در غیر این صورت اگر روزه شما صحیح شرعى باشد، مقبول الهى نبوده و بالا نمى‏رود.

بالا رفتن عمل و مقبولیت آن، با صحت شرعى خیلى تفاوت دارد. اگر با پایان یافتن ماه مبارک رمضان، در اعمال و کردار شما هیچ گونه تغییرى پدید نیامد و راه و روش شما با قبل از ماه صیام فرقى نکرد، معلوم مى‏شود روزه‏اى که از شما خواسته‏اند محقق نشده است؛ آن‌چه انجام داده‏اید روزه عامه حیوانى بوده است. در این ماه شریف، که به مهمانی خداوند دعوت شده‏اید، اگر به حق تعالى معرفت پیدا نکردید یا معرفت شما زیادتر نشد، بدانید در ضیافه اللّه درست وارد نشده‌اید و حق ضیافت را به‌جا نیاورده‌اید.^[۱۲]

ماه رمضان‏ شد مى و میخانه بر افتاد

عشق و طرب و باده بوقت سحر افتاد

افطار به مى کرد برم پیر خرابات‏

گفتم که تو را روزه به برگ و ثمر افتاد

با باده وضو گیر که در مذهب رندان‏

در حضرت حق این عملت بارور افتاد^[۱۳]

پی نوشت:

منبع: کتاب توشه سالکان در شرح «رساله زادالسالک»، قسمت محافظت بر صوم ماه رمضان– از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

[۱]بقره (۲)، آیه ۱۸۳٫

[۲]. لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص ۳۰۵٫

[۳]. همان.

.[۴] شیخ حر عاملى، وسائل الشیعه، ج‏ ۱۰، ص ۱۶۳٫

.[۵] همان، ص ۱۶۱٫

.[۶] شیخ حر عاملى، وسائل الشیعه، ج‏ ۱۰، ص ۱۶۵٫

[۷]. بابا طاهر، رباعیات بابا طاهر عریان، ص ۱۱٫

[۸]. همان، ص ۱۶۴٫

[۹]. همان.

[۱۰]. لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص ۳۰۵٫

[۱۱]. همان.

[۱۲]. امام خمینى، جهاد اکبر، ص ۳۹٫

[۱۳]. همان، دیوان امام، ص ۳۰۰٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=32900

مطالب مشابه

اشتباه در نماز عید فطر فرقه نعمت‌اللهی گنابادیه

جنایتی داعش‌گونه در غائله گلستان هفتم

نقد سجده بر قطب

نقدی بر کثرت‌گرایی صوفیان

شرح کتاب چهل حدیث- شرح حدیث شانزدهم با موضوع صبر

اصول سیر و سلوک چیست؟

شرح کتاب چهل حدیث- ادامه شرح حدیث یازدهم با موضوع تفکر

شرح کتاب چهل حدیث- ادامه شرح حدیث یازدهم با موضوع تفکر

شرح کتاب چهل حدیث- ادامه شرح حدیث یازدهم با موضوع تفکر

شرح کتاب چهل حدیث- شرح حدیث یازدهم با موضوع تفکر

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.