تقریرات/ درس خارج/ مباحث فقهی

21 ژانویه, 2024

کد مطلب : 31422

درس خارج فقه حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه سوم

موضوع: اجماع بر نحر شتر و ذبح سایر حیوانات

بسم الله الرحمن الرحیم

دانلود صوت بیانات حضرت آیت الله کمیلی خراسانی در مبحث فقهی صید و ذباحه (جلسه سوم)

مدّت زمان ۳۰:۱۴ دقیقه

تاریخ:۱۴۰۲/۰۷/۱۲

مکان: قم- مرکز فقهی ائمه اطهار (علیهم السلام)

28.3MB- دانلود

تقریرات خارج فقه-صید و ذباحه- جلسه سوم- ۱۴۰۲/۰۷/۱۲

موضوع: اجماع بر نحر شتر و ذبح سایر حیوانات

در جلسه قبل گفتیم: از بین حیوانات، تنها شتر باید نحر شده و بقیه باید ذبح گردند و اگر خلاف این عمل شده باشد تذکیه صورت نگرفته و حلال نمی‌شود. این حکم بین متقدمین و متأخرین امامیه، مشهور بوده و در خلاف^[۱] و غنیه^[۲]، ادعای اجماع بر آن شده است. اجماع از ادله اربعه است. دو نوع اجماع هست:

۱- اجماع محصل؛ خود شخص برود و همه نظرات را ببیند که همه یک جور فتوا دادند؛ یعنی روایتی در دست آنان بوده اما به دست ما نرسیده است.

۲- اجماع منقول: دیگران برای ما نقل کردند که در این مسئله اجماع داریم.

ملااحمدنراقی در مستندالشیعه، در این‌مورد، نقل عدم خلاف کرده است. وی از ابن‌ادریس و شهیدثانی، نقل اجماع نموده و خودش آن را اجماع محصل دانسته و دلیل بر این مطلب شمرده است.^[۳] عدم خلاف تقریبا همان معنای اجماع را می‌رساند.

سؤال: وقتی روایت هست دیگر چه نیازی به اجماع است؟

جواب: تمسک به اجماع برای تأکید است. و الا با وجود روایت صحیحه، نیازی به اجماع نیست.

روایات نحر و ذبح

روایاتی نیز بر این مسئله، دلالت دارند:

روایت اول: «عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ قَالَ: سألت اباالحسن (ع)عن ذبح البقر فی المنحر، فقال: للبقر الذبح و ما نحر فلیس بذکی»؛^[۴]صفوان گفته است: از امام کاظم (ع) دربارۀ ذبح گاو در محل نحر پرسیدم، فرمود: گاو باید ذبح شود و هرچه نحر شود، تذکیه نشده است.

روایت دوم: «عَنْهُ عَنْ عِدَّهٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قلت لأبی الحسن الأول(ع): إن اهل المکه لایذبحون البقر و أنما ینحرون فی اللبه فماتری فی أکل لحمها؟ قال: فقال: فذبحوها و ماکادوا یفعلون، لا تأکل إلا ما ذبح»؛^[۵]یونس بن یعقوب گفته است: به امام کاظم(ع) عرض کردم: اهل مکه، گاو را ذبح نمی‌کنند، بلکه آن را در محل گودی گردن، نحر می‌کنند، نظر شما در موردخوردن گوشت آن چیست؟ گفت: امام فرمود: «پس آن را سر بریدند و چیزی نمانده بود که نکنند»، مخور مگر آن‌چه را که ذبح شده است. سند روایت صحیح است. لاتأکل نهی است که بر حرمت دلالت دارد.

روایت سوم: «مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ (ع): کلُّ منحورٍ مذبوحٌ حرامٌ و کلُّ مذبوحٍ منحورٌ حرامٌ»؛^[۶]هر حیوانی که باید نحر شود، ذبح گردد، حرام می‌شود و هر حیوانی که باید ذبح شود، نحر گردد، حرام می‌شود.

فصل دوم: ذبح حیوان در دین یهود و مسیحیت

برای پی‌بردن به غنا و کمال فقه اسلامی، قبل از پرداختن به بحث اصلی که روش ذبح و نحر در دیدگاه اسلام است، نخست نگاهی گذرا بر شیوۀ ذبح در دو دین یهود و مسیحیت می‌افکنیم.

ذبح در دین یهود

یهودیان در زمینۀ ذبح حیوانات، قوانین و احکام مفصلی دارند که در «تلمود»[۷] بیان شده است، اما ریشۀ آن در تورات آمده است. آن‌جا که می‌گوید: «هرگز نباید حیوانی را بخوری که به مرگ طبیعی می‌میرد» و نیز می‌گوید: «باید گاوها و گوسفندها را همان‌گونه که به تو تعلیم داده‌ایم، ذبح کنی بعد بخوری.»

ذبح شرعی نزد یهود، «شهیتا» نامیده می‌شود و به ذبح کننده، «شوهت» گویند. ذابح باید یهودیِ پایبند به دین و آشنا با احکام ذبح باشد. وی باید تحت آموزش قرار گرفته و در آزمون سختی که از سوی خاخام‌های یهودی برگذار می‌شود، شرکت کند که در صورت موفقیت در این آزمون، اجازۀ ذبح به وی داده می‌شود.[۸]

در تلمود آمده است: سه طبقه از اشخاص مجاز نیستند حیوانی را ذبح کنند که عبارت‌اند از : کر و لال، ابله و دیوانه و طفل خردسال. کر و لال از این‌رو حق ذبح‌کردن ندارند که نمی‌توانند برکت لازم را هنگام ذبح بخوانند و دیوانه و کودک نیز به این جهت که حس مسئولیت کافی نداشته تا بتوانند چنین کار دقیق و حساسی را به خوبی انجام دهند، اجازۀ ذبح به ایشان داده نمی‌شود.[۹]

و اما حیوانی که به نظر یهودیان قابل ذبح می‌باشد، حیوانی است که حلال گوشت باشد؛ مانند گاو و گوسفند. هم‌چنین هنگام ذبح، حیوان باید زنده و سالم بوده و از هیچ آسیبی، رنج نبرد. بنابراین از بیهوشی حیوان قبل از ذبح، منع شده است و نیز حیواناتی که بی‌حرکت افتاده و توان برخاستن ندارند، طبق اصول مذهبی یهود، نباید ذبح شوند.

چاقویی که عمل ذبح با آن انجام می‌گیرد باید کاملاً تیز و صاف، بدون هیچ‌گونه برآمدگی یا فرورفتگی باشد. طول تیغۀ چاقو باید دو برابر پهنای گردن حیوان بوده و قبل از ذبح هر حیوانی، باید آزمایش شود.

طریقۀ ذبح یهودی بدین صورت است که ذابح با استفاده از یک ضربۀ دقیق و سنجیده، با چاقوی بسیار تیز، حیوان کاملاً هوشیار را ذبح می‌کند. در این کار، تمام بافت‌های نرم جلو ستون مهره‌ها در ناحیۀ گردن بریده می‌شود که شامل سرخ‌رگ‌ها و سیاهرگ‌ها نیز می‌شوند؛ ضروری است که گردن در وضعیت کاملاً کشیده قرار می‌گیرد، تا لبه‌های زخم، بازمانده و لذا از هرگونه دردی جلوگیری شود.

پنج علت که سبب مردود شدن ذبح و مانعِ استفاده از آن می‌شود عبارتند از:

۱- «شهیا» یا تأخیر: به این معنی که کارد را بدون کمترین مکث روی گردن حیوان و یا پرنده به جلو و عقب بکشند و آن را ببرند.

۲- «درسا» یا فشار: به این معنی که عمل ذبح به آرامی و بدون وارد آوردن فشار عمودی بر گلوی حیوان انجام گیرد.

۳- «حلادا» یا حفر کردن و فروبردن: به این معنی که نباید نوک کارد، درون گلو فرو رود، بلکه فقط باید لبۀ تیز آن روی گلو کشیده شود.

۴- «هگراما» یا لغزش: به این معنی که بریدگی نباید در محلی غیر از جای مخصوص کارد در گلو ایجاد شود.

۵- «عیقور» یا از جاکنده شدن: به این معنی که بریدن گلوی حیوان باید بدون کنده شدن نای یا مری از محل اتصال به حلق انجام گیرد.

هر یک از اعمال فوق، سبب خواهد شد که گوشت حیوان ذبح شده، حرام و برای مصرف غذایی، غیرقابل استفاده شود؛ زیرا این اعمال، سبب رنج کشیدن حیوان می‌شود.[۱۰]

تا اینجا ذبح در دین یهود بود و در جلسه آینده ذبح در دین مسیحیت را خواهیم گفت.

وصلی الله علی محمد و اله الطاهرین

[۱]. «لا یجوز الذکاه فی اللبه إلا فی الإبل خاصه، و أما البقر و الغنم فلا یجوز ذبحهما إلا فی الحلق، فإن ذبح الإبل أو نحر البقر و الغنم لم یحل أکله.و قال الفقهاء کلهم: أن التذکیه فی الحلق و اللبه على حد واحد، و لم یفصلوا.دلیلنا: إجماع الفرقه، و أخبارهم»؛ شیخ‌طوسی، الخلاف، ج۶،ص۲۴٫

[۲]. «و النحر فی الإبل، و الذبح فیما عداها، هو السنه بلا خلاف، و لا یجوز فی الإبل الذبح و فیما عداها النحر، فإن ذبح الإبل مع القدره و التمکین من نحرها، أو نحر ما عداها فکذلک لم یحل الأکل بدلیل إجماع الطائفه»؛ ابن زهره حلبی، غنیه، ص۳۹۶٫

[۳]. «التذکیه بالنحر مخصوصه بالإبل‌، و ما عداها یذکّى بالذبح، بلا خلاف، بل عن الخلاف و الغنیه و السرائر و الشهید الثانی و غیرهم و فی المفاتیح و شرحه: الإجماع علیه، بل هو إجماع محقّق، فهو الدلیل علیه»؛ نراقی، مستندالشیعه، ج۱۵،ص۴۰۷٫

[۴]. شیخ طوسی، التهذیب، ج۹،ص۵۳؛ حرّعاملی، وسائل الشیعه، ج۱۶،ص۲۵۷٫

[۵]. شیخ طوسی، التهذیب، ج۹،ص۵۳؛ حرّعاملی، وسائل الشیعه، ج۱۶،ص۲۵۷٫

[۶]. حرّعاملی، وسائل الشیعه، ج۲۴،ص۱۴٫

[۷] .تلمود، در واقع کتاب سنت موسی است که بیشتر، احکام و قوانین و فروع دین یهود را در برمی‌گیرد.

[۸] . «الذباحه فی الدین الیهودی: یسمى الذبح الشرعی عند الیهود (شهیتا Shehitah)، و یسمى الذابح (شوهت Shohet) حیث یجب أن یکون یهودیا ملتزما بدینه، عارفا بأحکام الذباحه، و علیه أن یجتاز امتحانا صعبا من قبل الخاخامات الیهود لیؤذن له بالذباحه (۱۰۶ Donin). و على الذابح الیهودی أن یذکر کلمات شکر للخالق (۲۷۱ Novak)، و لکننا لم نعثر على مصدر یذکر تفصیلا کلمات الشکر هذه»؛ شیخ بهائی، حرمه ذبائح اهل الکتاب، تحقیق زهیر الاعرجی، ص۵۰٫

[۹] . آبرهام کهن، گنجینه‌ای از تلمود، ص۲۵۷٫

[۱۰] . آبرهام کهن، گنجینه‌ای از تلمود، ترجمه امیر فریدون گرگانی، ص۲۵۸٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31422

مطالب مشابه

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در نیم سال دوم ۱۴۰۳

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در سال ۱۴۰۳

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه سی ام

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌نهم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هشتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هفتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌ششم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه شانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه پانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه چهاردهم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.