تقریرات/ درس خارج/ مباحث فقهی

6 آوریل, 2024

کد مطلب : 31857

درس خارج فقه حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌ششم

تعارض حفظ جان مادر با جنین

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌ششم- ۱۴۰۲/۰۲/۲۴

موضوع: تعارض حفظ جان مادر با جنین

به طور کلی مسائل مربوط به سقط جنین، را می‌توان به چند محور تقسیم کرد:

۱٫ سقط جنین قبل و بعد از نفخ روح و در شرایط عادی.

۲٫ سقط جنین قبل از نفخ روح، در شرایط ویژه.

۳٫ سقط جنین بعد از نفخ روح، در شرایط ویژه.

ما در این مسئله به بیان این سه مورد پرداخته و در هر مورد تعارض حفظ جان مادر با جنین را مورد بررسی قرار خواهی داد.

۱٫ سقط جنین قبل از نفخ روح در شرایط عادی

در این مسئله دیدگاه فقها متفاوت است و در مجموع سه نظر در این مسئله وجود دارد:

الف. حکم به جواز

فقهای مذهب حنفی، دربارۀ جواز سقط جنین، دو نظر دارند: عده‌ای هم‌چون کاسانی تا قبل از چهل روز را جایز می‌دانند[۱]. دستۀ دوم، مانند ابن همام[۲]تا زمانی که جنین به مرحلۀ نفخ روح (۱۲۰روز) نرسیده باشد-هر چند بدون اذن زوج-حکم به جواز سقط داده‌اند[۳]. طبق این نظر، پس از بارداری تا زمانی که جنین به مرحله تخلق و شکل‌گیری نرسیده باشد، سقط آن جایز است.[۴]

در فقه مالکی چون دردیر، سقط جنین قبل از چهل روز را جایز می‌دانند[۵] محمد بن ادریس شافعی، دیدگاهش به کاسانی و دردیر نزدیک است، یعنی سقط را تا قبل از چهل روز جایز می‌داند. عده‌ای دیگر از فقهای شافعی مذهب، مانند ابواسحاق مروزی، سقط جنین را در مرحله نطفه و علقه جایز می‌دانند.[۶] برخی فقهای حنابله سقط جنین را در مرحلۀ اول حمل، یعنی پیش از چهل روز (نطفه)، با خوردن دارو جایز می‌دانند[۷] تعدادی دیگر از حنابله نیز اعتقاد دارند که قبل از نفخ روح، یعنی در ۱۲۰روز اول حمل، سقط جایز است.[۸]

ب. حکم به کراهت

از بین فقهای اهل سنت، برخی فقهای مالکی با دو شرط این عمل را جایز اما مکروه می‌دانند. یکی این‌که سقط در مرحلۀ چهل روز اول حمل، یعنی در مرحلۀ نطفه باشد؛ دوم این‌که مرد راضی به سقط باشد.[۹]

ج. حکم به حرمت

بیشتر فقهای قدیم و معاصر اهل سنت، سقط جنین در مرحلۀ قبل از نفخ روح (۱۲۰روز) را حرام می‌دانند، مگر در صورتی که عذری باشد. محمد غزالی نطفه بودن را دلیل تحریم می‎داند؛ زیرا نطفه استعداد و قابلیت حیات را دارد و این استعداد، برای تکامل و آمادگی دمیده شدن روح است.[۱۰]

مالکی‌ها در تحریم سقط جنین سه دیدگاه کلی دارند:

۱٫ عزل حرام است و وسایل پیش‌گیری از بارداری و قطع نسل ممنوع می‌باشد، پس به طریق اولی سقط جنین حرام است.

۲٫ سقط جنین حرام است، ولی عزل و وسایل پیشگیری از بارداری حرام نیست.

۳٫ سقط جنین پس از چهل روز مطلقاً حرام است.[۱۱]

تعدادی از حنفی‌ها نیز قائل به تحریم سقط جنین در مرحلۀ نطفه هستند.[۱۲] از فقهای حنابله نیز کسانی مانند ابن جوزی در مسئله سقط نطفه قائل به حرمت هستند.[۱۳]

تمامی فقهای امامیه نیز سقط جنین بدون عذر، قبل و پس از نفخ روح را حرام می‌دانند.

[۱] .الکاسانی، علاءالدین، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرایع، ج۷،ص۳۵٫

[۲] .ابن همام، شرح فتح القدیر، ج۲،ص۴۹۵٫

[۳] .موسوعه الفقه الاسلامی المقارن(الشهیره بموسوعه جمال عبدالناصر)، ج۵،ص۳۹۶٫

[۴] .کنعان، احمدمحمد، الموسوعه الطبیه الفقهیه، ج۲،ص۵۶٫

[۵] .مصطفی عطوی، فتحیه، الاجهاض بین الشرع و القانون و الطب، ص۱۹۰٫

[۶] .صنعانی، شرح بلوغ المرام،ج۳،ص۱۰۳٫

[۷] .بهوتی، منصور بن یونس بن صلاح الدین، الروض المربع شرح ذات المستقع،ص۴۲۳٫

[۸] .ابن قدامه، عبدالرحمن حنبلی، الشرح الکبیر علی متن المقنع، ج۹،ص۵۴۰٫

[۹] .دسوقی، الشرح الکبیر بحاشیه الدسوقی، ج۲،ص۲۶۷

[۱۰] .غزالی، محمد، احیاء علوم الدین، ج۲،ص۵۱٫

[۱۱] . دسوقی، الشرح الکبیر بحاشیه الدسوقی،ج۲،ص۲۶۶؛ دردیر، شیخ احمد، الشرح الکبیر مع حاشیه الدسوقی، ج۲،ص۲۶۶-۲۷۷؛ ابن جزی، ابوالقاسم محمد بن احمدکلبی، القوانین الفقهیه، ص۲۹۷٫

[۱۲] .سرخسی، محمد بن احمد شمس الأئمه، المبسوط، ج۳،ص۵۱٫

[۱۳] .الزرقا، مصطفی، حکم الاجهاض فی الشرع الاسلامی، ص۲۶۵٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31857

مطالب مشابه

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در نیم سال دوم ۱۴۰۳

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در سال ۱۴۰۳

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه سی ام

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌نهم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هشتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هفتم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه شانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه پانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه چهاردهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه سیزدهم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.