28 آوریل, 2017

کد مطلب : 16816

متن مناجات مریدین

بیانات آیت الله کمیلی در شرح دعای مناجات مریدین (بخش اول)

تنها دلیل و راهنما برای اینکه بنده خدا به خدا نزدیک شود و مجذوب حق قرار گیرد این است که او از بنده‌اش دستگیری کند.

متن سخنرانی شرح دعای مناجات المریدین (بخش اول)

بسم الله الرحمن الرحیم

وبه نستعین وصلی الله علی محمد و آله الطاهرین

به حول وعون وقوه الهی مبنا را براین گذاشتیم که در چند جلسه از شرح و توضیح بر مناجات خمسه عشر امام چهارم امام زین العابدین علیه السلام که هم در بعضی از صحیفه سجادیه آمده و هم در اوایل مفاتیح الجنان آمده و این مناجات‌های پانزده گانه را بیش‌تر آنها که اهل تهجد اهل معنا اهل معرفت در راز و نیاز با محبوب خود این گونه مناجات‌ها را با سوز و گداز خود می‌خوانند ولی چون تا به حال شرح آن چنانی نوشته نشده گفتیم که با مدد و توفیق الهی بتوانیم که شرح و توضیحی که شایسته شنوندگان باشد.

مناجات مریدین را حضرت استاد آیت الحق سیدهاشم حداد رضوان الله علیه از حفظ داشتند و از سینه می‌خوانند و ما هم می‌شنیدیم این مناجات را با آن حرارت و سوز و گداز که هر کلمه ای از آن برای ما آنقدر ارزش داشت آنقدر ما را مجذوب می کرد که فقط خدا می داند این دعای شریف در بردارنده معانی بزرگی از لحاظ عرفان الهی است.

ِبسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

راه وصول سالکین به خداوند

«سُبْحَانَکَ مَا أَضْیَقَ الطُّرُقَ عَلَى مَنْ لَمْ تَکُنْ دَلِیلَهُ وَ مَا أَوْضَحَ الْحَقَّ عِنْدَ مَنْ هَدَیْتَهُ سَبِیلَه‏»؛

خدای ما پاک و منزهی.«ما أضیق الطرق»؛ چقدر راه بر بنده تو تنگ می‌آید اگر تو راهنمای جذب او به خود نباشی. از این جمله بدست می‌آید که تنها دلیل و راهنما برای اینکه بنده خدا به خدا نزدیک شود و مجذوب حق قرار گیرد این است که او از بنده‌اش دستگیری کند. تا از جانب معشوق کششی نباشد، عاشق بیچاره به جایی نمی‌رسد. همه قصدها و تلاش‌ها باید به سوی او باشد؛ و بنده سالک باید این معنا را درک کند؛ فقط توان اوست که سالک به او مجذوب می‌شود. استاد، جلسات، مناجات و غیره برای این است که در دامان او بیفتیم. هر چیز و هر عنایت و هر قدرت همه و همه در اختیار و دستور اوست. هر آنچه بین اساتید طریقت و عرفا است، داده اوست.

«وَ مَا أَوْضَحَ الْحَقَّ عِنْدَ مَنْ هَدَیْتَهُ سَبِیلَه‏»؛ پروردگارا! معبودا! چقدر حق برای آن بنده سالکی که قصد تو را کرده روشن می‌شود؛ و راه تو چقدر با هدایت تو برای او روشن خواهد شد. جمله دوم نشان می‌دهد افرادی به کرامت‌ها، مکاشفات، سعی‌های شخصی، ریاضت‌ها و مجاهدت‌هایی متوسل هستند که به نظر خود آن را یک بزرگ‌بینی می‌بینند.

ما نمی‌خواهیم بگوییم که در این راه مجاهدت لازم نیست؛ نه! ما می‌گوییم مجاهدت باید باشد؛ ریاضت باید باشد.

اولاً این ریاضت‌ها باید مشروع باشد؛

ثانیاً انسان متکی به این ریاضت‌ها و مجاهدت‌ها نباشد؛

اگر سالک بخواهد به این‌ها متوسل شود از آن هدف اصلی باز می‌ماند؛ و همین‌ها برای او حجاب خواهد شد؛ از این دو جمله به دست می‌آید که سالک فقط باید با توفیق و مدد او پیش برود.

اثر جذبه‌های الهی در سیر و سلوک:

«إِلَهِی فَاسْلُکْ بِنَا سُبُلَ الْوُصُولِ إِلَیْکَ وَ سَیِّرْنَا فِی أَقْرَبِ الطُّرُقِ لِلْوُفُودِ عَلَیْکَ‏»، خدایا ما را در راه‌هایی قرار بده که در آن‌ راه‌ها، راهی است که می‌تواند ما را به تو برساند. چون ممکن است، افرادی وارد راه‌های دور و بسیار دراز و یا وارد راه‌هایی شوند که آن‌ها را بیش‌تر از مقصد دور کند.

شما در این جمله دعا می‌گویید:‌ خدایا یک وقت گرفتار راهی نشوم که در نظرم راه درستی باشد ولی راه صحیحی نباشد و من را به مقصد نرساند. همانند افرادی که در علوم غریبه، مستغرق می‌شوند و به نظرشان می‌آید که می‌توانند از این راه‌ها برای وصول به الله استفاده و بهره ببرند. در حالی که این‌گونه نیست!

«فَاسْلُکْ بِنَا سُبُلَ الْوُصُولِ»، راهی که با آن بتوانیم به تو برسیم و راه مستقیم و صحیح باشد.

«وَ سَیِّرْنَا فِی أَقْرَبِ الطُّرُقِ لِلْوُفُودِ عَلَیْکَ‏»، خدایا آن راهی که نزدیکتر است و ما با آن راه نزدیک می‌توانیم به تو برسیم.

یعنی راه‌های متنوعی برای وصول به حق است، اما در بین آن‌ها یک راه میانبری است که راه نزدیکتری‌ است.

مثلاً سالکان به دو گروه مجذوب سالک و سالک مجذوب تقسیم‌بندی می‌شوند. یک زمان سالک در اثر سلوک‌های پر مشقت خود دارای جذبه‌های الهی می‌شود و یک زمان نیز در ابتدا یک جذبه و جرقه‌ای می‌آید و او را در بر می‌گیرد و همان برایش راهنما می‌شود. اگر سالک با این جذبه‌ها پیش برود، راه برایش نزدیکتر خواهد شد. البته باز هم عرض می‌کنیم که این جذبه‌ها، جذبه‌های خوبی است و موصل است. اما انسان از استاد بی‌نیاز نیست. چون ممکن است در اثر این جذبه‌ها، گرفتار افراط و تفریط شود. لذا سالک دلیل و راهنمایی می‌خواهد که او را همیشه در خط مستقیم قرار بدهد.

راه‌های ميانبر در سلوك:

«قَرِّبْ عَلَيْنَا الْبَعِيدَ وَ سَهِّلْ عَلَيْنَا الْعَسِيرَ الشَّدِيدَ»، خدایا برای ما راه دور را نزدیک کن و برایمان کار سخت را آسان کن. بنده عرض کردم که راه میانبری وجود دارد.

گروهی این جذبه‌ها را راه میانبر می‌دانند.

بعضی نیز می‌گویند که از طریق توسل به بزرگوارانی همچون آقا سیدالشهداء «علیه السلام» و مقام حضرت ابالفضل «علیه السلام»،توانسته‌اند خود را به خدا نزدیک کنند.

راه مناجات با حق تعالی نیز بسیار دل را به خدا نزدیک می‌کند و بسیاری از کارهای سخت را برای سالک آسان می‌کند.

خصوصیات عبادالله

خداوند در سورۀ فرقان صفات عباد الرحمن را بیان می‌فرمایند. «وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا و …».

حضرت امام سجاد«علیه السلام»، صفات عبادالله را در این جملات بیان می‌فرمایند. حال خودمان را محک بزنیم و ببینیم آیا این صفات در ما وجود دارد یا خیر؟

«وَ أَلْحِقْنَا بِعِبَادِکَ الَّذِینَ هُمْ بَالْبِدَارِ إِلَیْکَ یُسَارِعُون»‏:

ایشان در رساندن هرچه سریع‌تر خود به خداوند، مسابقه و سبقت دارند.

«وَ بَابَکَ عَلَى الدَّوَامِ یَطْرُقُون»؛

آن‌ها همیشه در خانه خدا را می‌زنند،؛ این‌طور نیست که فقط بگذارند شب جمعه‌ای بیاید تا دعای کمیلی بخوانند. خیر، ایشان در هر حال، حال حضوری دارند؛ حال توجه به خدا را دارند؛ و همیشه در خانه خدا را می‌زنند.

«وَ إِیَّاکَ فِی اللَّیْلِ‏ وَ النَّهَارِ یَعْبُدُون»‏؛

آن‌ها در تمام ساعات شبانه‌روز به عبادت مشغول هستند.

پرسش این است که آن‌ها چگونه بیست و چهار ساعت در حال نماز و عبادت هستند؟ بابا طاهر می‌گوید: خوشا آنان که دائم در نمازند.

اگر انسان این حال عبادی را در هر حال همراه خودش داشته باشد، کار کرده است. اینکه انسان بخواهد فقط در دقایقی از اوقات نماز به یاد خدا باشد این خیلی مؤثر نیست تا آنکه همیشه در حال نماز و عبادت باشد؛ یعنی تمام کارهایش را برای خدا انجام دهد.

آیا انسان می‌تواند تمام کارهای خود را برای خدا انجام دهد؟

پاسخ بلی است. اگر سالک الی الله، نیت و قصدش را تقویت کند و وفور در نیت داشته باشد، موفق خواهد شد.

وفور به مفهوم توسعه دادن نیات عبادی و قلبی و بزرگ نمودن دایره نیات است.

حضرت امام چهارم در دعای مکارم الأخلاق می‌فرماید: «اللهم وفر بلطفک نیتی»؛ خدایا وفور در نیت را در من ایجاد کن تا در همه کارهایم تو را بخواهم و مقصدم تو باشی. این مطلب برای کسی که می‌خواهد در راه سیر و سلوک الی الله باشد، اهمیت فوق العاده‌ای دارد.

من عرض می‌کنم حتی در مسائل جنسی بین زن و شوهر، حتی در آن علقه‌هایی که پدر و مادر نسبت به فرزندانشان دارند، انسان می‌تواند تمامی این علقه‌ها را ملکوتی و الهی کند؛ و تمامی آن‌ها را برای خدا انجام دهد؛ لذا در دستورات آمده با نام خدا غذا بخورید؛ یا حتی با نام خدا با عیالتان آمیزش کنید؛ در هنگام آمیزش، چهره‌های نورانی را در نظر بگیرید که تأثیرات معنوی دارد. آن‌ها که اهل معنا و متخصص در معارف الهی هستند، می‌دانند ما چه می‌گوییم و منظورمان از این کلمات چیست.

«وَ هُمْ مِنْ هَیْبَتِکَ مُشْفِقُون»‏؛

آنان از هیبت الهی در بیم و شفقت هستند، چون سالک در سیر سلوکی، گاهی وارد وادی جلال و گاهی وارد وادی جمال می‌شود. اگر اسم جلال و اسم مهیمن الهی بر او تجلی کند؛ هو المهیمن. به دنبال تجلی هیمنت و هیبت الهی در دل سالک این شفقت و خشیت پیش می‌آید.

«الَّذِینَ صَفَّیْتَ لَهُمُ الْمَشَارِب»؛

از صفات دیگر عبادالله این است که مشرب آن‌ها یک مشرب است. مسلک، مشرب، راه و روش و منش آن‌ها فقط خداست؛ این معنا به وسیله کشش، جذبه و توفیقات او حاصل می‌شود. لذا خطاب به او می‌گوییم: تو مشرب آن‌ها را صاف و زلال کردی که فقط با تو می‌نوشند.

وَ بَلَّغْتَهُمُ الرَّغَائِبَ؛

و آن‌ها را تو به رغبت‌هایشان می‌رسانی. منظور از این رغائب و رغبت‌ها، رغبت‌های الهی است نه دنیوی.

برخی از رغبت‌های سالکین عبارت است از:

«قیام اللیل» داشته باشد؛

«سحر خیزی» داشته باشد؛

اهل تهجد و نماز شب باشد؛

بتواند نوافل روزانه و شبانه را انجام دهد؛

بتواند نماز را طولانی کند و در نماز عیش و نوش الهی داشته باشد؛

و همین‌طور رغبت‌های دیگری که یکی دو تا نیست و به سهولت نیز بدست نمی‌آید! اما به کمک او این امور حاصل می‌شود. لذا می‌فرماید:‌ «وبلغتهم الرغائب»، این تو هستی که آن‌ها را به رغبت‌های عارفانه می‌رسانی.

«وَ أَنْجَحْتَ لَهُمُ الْمَطَالِب»؛

مطلب آن‌ها را به مقصد می‌رسانی و مطالبشان را به اجابت می‌رسانی.

«وَ قَضَیْتَ لَهُمْ مِنْ فَضْلِکَ الْمَآرِب»؛

خدایا این تو هستی که این بندگان عبادالله و سالک الی الله را از فضل و کرمت به آن مقاصدی که نیت کرده‌اند و به آن منویات عالی که در نظر دارند می‌رسانی؛ و حاجت این بندگان را براورده می‌نمایی که حاجت آن‌ها تو هستی. حضرت در این دعای شریف می‌فرماید: «ورؤیتک حاجتی من حاجتی»؛ من حاجتی جز رؤیت و دیدار تو ندارم؛ بنده خدا باید حاجتش را در حاجت الهی منحصر کند و از این حاجت به حاجت‌های دیگر تنزل نکند.

«وَ مَلَأْتَ لَهُمْ ضَمَائِرَهُمْ مِنْ حُبِّک»‏؛

خدایا این تو هستی که ضمیر و دل آن‌ها را از عشق و محبتت پر کردی. دل ما را از محبتت پر کن.

«وَ رَوَّیْتَهُمْ مِنْ صَافِی شِرْبِک»؛

آب محبتت بسیار زلال و صاف است و بندگان پر عطش و تشنه‌ات می‌خواهند که از آب عشق و زلال و محبت تو سیر شوند.

«فَبِکَ إِلَى لَذِیذِ مُنَاجَاتِکَ وَصَلُو»ا؛

خدایا این بندگان سالک و عابد افرادی هستند که به لذت مناجات تو دست یافته‌اند. یعنی وقتی مناجات و دعایی را می‌خوانند از آن لذت می‌برند؛ روحیه می‌گیرند؛ و با محبوب خود عشق می‌کنند.

«وَ مِنْکَ أَقْصَى مَقَاصِدِهِمْ حَصَّلُوا»:

و‌ از توست که به نهایت مقصد خود می رسند. اقصی المقاصد کدام است؟ آیا غیر از وصال الهی است؟ به طور حتم، منظور، وصال الهی است؛ که اقصی المقاصد است؛ بالاترین مقصد سالک است.

وصلی الله علی محمد وآله الطاهرین

متن کامل مناجات المریدین :

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ سُبْحَانَکَ مَا أَضْیَقَ الطُّرُقَ عَلَى مَنْ لَمْ تَکُنْ دَلِیلَهُ وَ مَا أَوْضَحَ الْحَقَّ عِنْدَ مَنْ هَدَیْتَهُ سَبِیلَهُ‏

به نام خداى بخشنده مهربان پاک و منزهى اى پروردگار اگر تو راهنما نباشى چقدر راهها تنگ و دشوار است و اگر تو هدایت کنى چقدر راه حق واضح و هویداست

إِلَهِی فَاسْلُکْ بِنَا سُبُلَ الْوُصُولِ إِلَیْکَ وَ سَیِّرْنَا فِی أَقْرَبِ الطُّرُقِ لِلْوُفُودِ عَلَیْکَ‏
خدایا ما را مستقیم به راه وصالت ببر و به نزدیکترین طریق براى ورود بر حضرتت رهسپار گردان

قَرِّبْ عَلَیْنَا الْبَعِیدَ وَ سَهِّلْ عَلَیْنَا الْعَسِیرَ الشَّدِیدَ وَ أَلْحِقْنَا بِعِبَادِکَ الَّذِینَ هُمْ بَالْبِدَارِ إِلَیْکَ یُسَارِعُونَ‏
دور را به ما نزدیک ساز و سخت و مشکل را بر ما آسان فرما و ما را به آن بندگان خاصت که با سرعت بسوى ‏تو مبادرت مى‏ جویند

وَ بَابَکَ عَلَى الدَّوَامِ یَطْرُقُونَ وَ إِیَّاکَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ یَعْبُدُونَ وَ هُمْ مِنْ هَیْبَتِکَ مُشْفِقُونَ‏
و دائم حلقه بر در تو میزنند و شب و روز تو را پرستش مى ‏کنند و از هیبت و عظمتت ترسان و هراسانند ملحق فرما
الَّذِینَ صَفَّیْتَ لَهُمُ الْمَشَارِبَ وَ بَلَّغْتَهُمُ الرَّغَائِبَ وَ أَنْجَحْتَ لَهُمُ الْمَطَالِبَ‏
همان بندگان پاک که آب از سرچشمه صفاى توحید نوشاندى و به آرزویشان رسانیدى و حاجتهایشان برآوردى

وَ قَضَیْتَ لَهُمْ مِنْ فَضْلِکَ الْمَآرِبَ وَ مَلَأْتَ لَهُمْ ضَمَائِرَهُمْ مِنْ حُبِّکَ‏
و به مقاصد عالیه‏ شان به فضل و کرمت نایل ساختى و پر فرمودى دلهاشان را از محبت خود

وَ رَوَّیْتَهُمْ مِنْ صَافِی شِرْبِکَ فَبِکَ إِلَى لَذِیذِ مُنَاجَاتِکَ وَصَلُوا وَ مِنْکَ أَقْصَى مَقَاصِدِهِمْ حَصَّلُوا
و آن تشنگان جرعه وصالت را از آب صاف خود سیراب گردانیدى پس به لطف تو به مقام لذت مناجاتت رسیدند و از کرمت منتهاى مقصودشان را که مشاهده توست یافتند

فَیَا مَنْ هُوَ عَلَى الْمُقْبِلِینَ عَلَیْهِ مُقْبِلٌ وَ بِالْعَطْفِ عَلَیْهِمْ عَائِدٌ مُفْضِلٌ‏
پس اى خدایى که به هر که رو سوى تو آورد توجه و اقبال کرده و با عطوفت و مهر فضل و احسان مى‏کنى

وَ بِالْغَافِلِینَ عَنْ ذِکْرِهِ رَحِیمٌ رَءُوفٌ وَ بِجَذْبِهِمْ إِلَى بَابِهِ وَدُودٌ عَطُوفٌ‏
و به آنان که از یاد تو غافلند هم رءوف و مهربان هستى و با عاطفه و لطف و جاذبه محبت آنها را نیز به درگاهت مى‏ کشانى

أَسْأَلُکَ أَنْ تَجْعَلَنِی مِنْ أَوْفَرِهِمْ مِنْکَ حَظّاً وَ أَعْلاَهُمْ عِنْدَکَ مَنْزِلاً وَ أَجْزَلِهِمْ مِنْ وُدِّکَ قِسْماً وَ أَفْضَلِهِمْ فِی مَعْرِفَتِکَ نَصِیباً
و از تو (اى خدا) درخواست مى‏ کنم که بهره مرا از فضل خود بیشتر و منزلتم را نزد خویش بالاتر از همه آنان قرار دهى و قسمتم را از دوستى و عشق و محبتت بزرگتر و نصیب معرفتم را به تو افزونتر گردانى

فَقَدِ انْقَطَعَتْ إِلَیْکَ هِمَّتِی وَ انْصَرَفَتْ نَحْوَکَ رَغْبَتِی‏
که من اى خدا توجهم از همه منقطع بسوى تو و دلم مشتاق توست

فَأَنْتَ لاَ غَیْرُکَ مُرَادِی وَ لَکَ لاَ لِسِوَاکَ سَهَرِی وَ سُهَادِی وَ لِقَاؤُکَ قُرَّهُ عَیْنِی‏
تویى مقصودم نه غیر تو از شوق توست بیدار و کم خوابم و لقایت نور دیدگانم

وَ وَصْلُکَ مُنَى نَفْسِی وَ إِلَیْکَ شَوْقِی وَ فِی مَحَبَّتِکَ وَلَهِی وَ إِلَى هَوَاکَ صَبَابَتِی‏
و مقام وصالت تنها آرزوى من است شوقم منحصر به تو و سرگردان و واله محبت توام دلباخته هواى توام

وَ رِضَاکَ بُغْیَتِی وَ رُؤْیَتُکَ حَاجَتِی وَ جِوَارُکَ طَلَبِی وَ قُرْبُکَ غَایَهُ سُؤْلِی وَ فِی مُنَاجَاتِکَ رَوْحِی وَ رَاحَتِی‏
غرض و مقصدم خوشنودى توست و به مشاهده تو نیازمندم و نعمت جوارت مطلوب من است و مقام قربت منتهاى خواهش من است و حال مناجات با تو فرح و آرامش خاطر من است

وَ عِنْدَکَ دَوَاءُ عِلَّتِی وَ شِفَاءُ غُلَّتِی وَ بَرْدُ لَوْعَتِی وَ کَشْفُ کُرْبَتِی‏
و دواى مرض و شفاى‏قلب سوزانم و تسکین حرارت دل و رافع غم و اندوهم پیش توست

فَکُنْ أَنِیسِی فِی وَحْشَتِی وَ مُقِیلَ عَثْرَتِی وَ غَافِرَ زَلَّتِی وَ قَابِلَ تَوْبَتِی وَ مُجِیبَ دَعْوَتِی وَ وَلِیَّ عِصْمَتِی‏
پس اى خدا تو در حال وحشت و هولناکى انیس و مونس من باش و بپذیر عذر لغزشهایم و از زشتیهایم درگذر و توبه‏ ام قبول و دعایم اجابت فرما و از گناهکارى مرا نگهدارى کن

وَ مُغْنِیَ فَاقَتِی وَ لاَ تَقْطَعْنِی عَنْکَ وَ لاَ تُبْعِدْنِی مِنْکَ‏
و از فقر غنى گردان و مرا جدا و دور مگردان از خود

یَا نَعِیمِی وَ جَنَّتِی وَ یَا دُنْیَایَ وَ آخِرَتِی (یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ)
اى تو نعمت و بهشت و دنیا و آخرت من اى مهربانترین مهربانان عالم.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=16816