تقریرات/ درس خارج/ مباحث فقهی

17 ژانویه, 2024

کد مطلب : 31402

درس خارج فقه حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه اول

مقدمه و موضوع شناسی

بسم الله الرحمن الرحیم

دانلود صوت بیانات حضرت آیت الله کمیلی خراسانی در مبحث فقهی صید و ذباحه (جلسه اول)

مدّت زمان ۲۴:۱۴ دقیقه

تاریخ:۱۴۰۲/۰۷/۰۵

مکان: قم- مرکز فقهی ائمه اطهار (علیهم السلام)

22.7MB- دانلود

تقریرات خارج فقه-صید و ذباحه- جلسه اول- ۱۴۰۲/۰۷/۰۵

موضوع: مقدمه و موضوع شناسی

موضوع فقه ما، مسائل مستحدثه است. سال گذشته سقط جنین را بحث کردیم. امسال مسئله ذبح حیوان با دستگاه برقی که از مسائل مستحدثه است، را بحث می‌کنیم که در کتاب صید و ذباحه بیان شده است. ذبح حیوان با دستگاه برقی در زمان رسول اللّه (ص) نبوده است تا حکمش بیان شود، ولی ما می‌توانیم از قواعد فقهی، حکم این مسئله را به دست آوریم.

حدیث اخلاقی

در مقدمه روایتی را از خصال شیخ صدوق(رض) جلد یک، صفحه ۲۱۰ عرض می‌کنیم.

مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ عَنْ أَبِیهِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (ع) قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى أَخْفَى‏ أَرْبَعَهً فِی‏ أَرْبَعَهٍ أَخْفَى رِضَاهُ فِی طَاعَتِهِ فَلَا تَسْتَصْغِرَنَّ شَیْئاً مِنْ طَاعَتِهِ فَرُبَّمَا وَافَقَ رِضَاهُ وَ أَنْتَ لَا تَعْلَمُ وَ أَخْفَى سَخَطَهُ فِی مَعْصِیَتِهِ فَلَا تَسْتَصْغِرَنَّ شَیْئاً مِنْ مَعْصِیَتِهِ فَرُبَّمَا وَافَقَ سَخَطُهُ مَعْصِیَتَهُ وَ أَنْتَ لَا تَعْلَمُ وَ أَخْفَى إِجَابَتَهُ فِی دَعْوَتِهِ فَلَا تَسْتَصْغِرَنَ‏ شَیْئاً مِنْ دُعَائِهِ فَرُبَّمَا وَافَقَ إِجَابَتَهُ وَ أَنْتَ لَا تَعْلَمُ وَ أَخْفَى وَلِیَّهُ فِی عِبَادِهِ فَلَا تَسْتَصْغِرَنَّ عَبْداً مِنْ عَبِیدِ اللَّهِ فَرُبَّمَا یَکُونُ وَلِیَّهُ وَ أَنْتَ لَا تَعْلَمُ.[۱]

حضرت علی (علیه السلام) فرمودند: خداوند چهار چیز را در چهار چیز مخفی نگه داشته است؛

۱- خداوند طاعت و عبادت خود را مخفی نگاه داشته است. بنابراین شما نباید عبادتی، طاعتی، واجبی را کم بشماری، واجب باشد یا مستحب بالأخره جنبه ایجابی دارد چون آن جنبه منفی‌اش که در رابطه با گناهان است، آن را بعداً ذکر می‌کنیم. به فرموده حضرت علی(ع) ما نباید طاعت‌های خدا را کم بشماریم. همین طاعت کوچکی که به آن اهمیت نمی‌دهیم ممکن است موافق با پسند و رضای خدا قرار بگیرد. «و أنت لا تعلم» این جمله در آخر این چهار چیز آمده است. که شما علم به واقع ندارید. نمی‌دانی آیا چنین اموری مورد پسند خدا هست یا نیست. بخواهی با فکر خودت قضاوت کنی درست نیست.

۲- مورد دوم موضوع گناهان است. می‌فرماید: خداوند خشم خود را در معصیت ها مخفی و پنهان نموده است. پس چون پنهان نموده، شما دیگر نباید چیزی از گناهان خدا و لو گناهان صغیره را کم اهمیت بدهی و کوچک بشماری. در اثر کوچک شمردن گناه، ممکن است انسان تخلف کند و مرتکب شود. این معصیتی که به نظر شما خیلی کوچک آمده است ممکن است همین گناه کوچک از نظر پروردگار عالم یک امری باشد که سخط و خشم او بر این قرار بگیرد؛ لذا شما باید کل گناهان را چه کوچک و چه بزرگ، همه را باید در نظرت بزرگ بیاید و آن را مرتکب نشوی. چه بسا تو آگاه نیستی که کدامش مورد خشم خدا قرار می‌گیرد .

۳- موضوع سوم راجع به دعاهای ما است. می فرماید: دعاها هم از این قبیل است. ما نباید در دعاها کوتاهی کنیم. حتی روایت دارد: نمک ات را هم از خدا بخواه . بنابراین منشأ همه خیرات و عطاها اوست. پس دست گدایی ما همیشه باید به جانب او دراز باشد. و هیچ دعایی، در هیچ موردی را کوچک نشماریم. همان دعای کوچک ممکن است مورد اجابت خدا قرار بگیرد «و أنت لا تعلم» و تو نمی‌دانی که این دعا مورد اجابت بوده یا نه.

۴-خداوند در روی زمین دوستان و اولیای زیادی دارد. انسان نباید بنده‌ای از بندگان خدا را کوچک بشمارد. چون ممکن است همین شخص(حتی اگر فاسق و فاجر باشد) در علم الهی، ولیّ خدا باشد. چه ولیّ فعلی یا ممکن است در آینده ولیّ بشود و شما نمی‌دانی. ممکن است شما عکس بشوی و مورد فتنه و امتحان الهی قرار بگیری. مورد مکر و غضب خدا قرار بگیری. به حسب ظاهر شما سالک الی اللّه هستی، همه امور را رعایت می‌کنی، اما یک‌دفعه شما رفتی جزء اشقیاء، و او شد جزو سعداء. لذا در دعا هم هست که خدایا! من را به مکرت گرفتار نکن. خدایا! اسم من را عوض نکن اگر اسم من در دفتر سعداء ثبت شده یک وقت عوضش نکنی. خداوند هم بدون دلیل و حکمت این کار را نمی‌کند. بنابراین اگر در کوچه و خیابان کسی را دیدیم نگوییم این بنده خدا از من بدتر است. و من از او بهترم. در روایات هم هست وقتی بندگان خدا را می‌بینی نگو من از آن‌ها بهترم. آن‌ها را نباید کوچک بشماری. ممکن است همین شخصی که در نظر شما این‌قدر کوچک می‌آید در پیش خدا خیلی عزیز باشد، ولیّ خدا باشد «و أنت لا تعلم» و تو نمی‌دانی. صلوات بر محمد و آل محمد.

مقدمه

اول موضوع شناسی است. بعد حکم صید و ذباحه است و در آخر خصوص ذبح با دستگاه برقی است. به ذبح در ادیان یهود و مسیحیت هم می‌پردازیم. بعد شرایط ذبح را بیان می‌کنیم. یک مقدمه کلی عرض کنیم: در شریعت مقدس اسلام برای ذبح شرایطی ذکر شده است، که با احصا آن شرایط، ذبیحه حلال و مشروع خواهد بود و اگر یکی از آن شرایط عامدا و عالما رعایت نشود ذبیحه به میته تبدیل شده و اکل آن حرام می‌باشد. شرایطی که در دین مبین اسلام برای ذبح صحیح بیان شده از قرار ذیل است:

۱-ذابح انسان باشد؛

۲-ذبیحه استقبال به قبله داشته باشد؛

۳-آلت ذبح آهن باشد؛

۴-ذابح در هنگام ذبح نام خدا را بر زبان بیاورد؛

۵-چهار رگ‌های ذبیحه قطع شده باشد؛

۶-ذبیحه در هنگام ذبح زنده باشد.

حال با توجه به مدرنیزه شدن روش‌های ذبح در شرایط زمانی و مکانی دنیای کنونی، جای سؤال است که آیا این روش‌های ذبح مورد تأیید شرع مقدس اسلام است یا نه؟ و آیا این نوع از روش‌های ذبح مخالف صریح یا ضمنی با شرایطی که شریعت مقدس اسلام برای ذبح صحیح بیان کرده، دارد یا نه؟

در درس امسال ما در صدد رفع ابهام و ارائه پاسخ‌های علمی و اصولی به این‌گونه سؤالات و مسائل مستحدثه هستیم. در این مبحث سؤالاتی مطرح شده است که در نگاه بدوی ذبح حیوان توسط دستگاه‌های پیشرفته را دچار اشکال می‌کند؛ من جمله:

۱-انتساب ذابح به انسان در این روش مورد تردید است؛ چراکه ذابح دستگاه مکانیکی می‌باشد نه انسان؛

۲-وقتی که ذابح، دستگاه مکانیکی شد، شرط تسمیه (نام خدا را بردن) چگونه رعایت خواهد شد؟

۳- آلت ذبح باید آهن باشد در حالی که در بعضی از کشتارگاه‌ها، آلت ذبح یک شی برنده و تیز است، اعم از این‌که جنس آن آهن باشد یا غیرآهن.

۴-ذبیحه در هنگام ذبح باید زنده باشد، درحالی که در بعضی کشتارگاه‌ها برای این‌که حیوان زیاد تقلّی نکند، به آن شوک الکتریکی وارد می‌کنند و به نوعی او را به حال اغما و بیهوشی می‌برند و چه بسا موجب مرگ حیوان شود.

۵-ذبیحه در هنگام ذبح باید روبه قبله باشد، درحالی که این شرط به خاطر آویزان بودن حیوان از پاهایش، به درستی رعایت نمی‌شود.

مجموع این سوالات و شبهات باعث شده است که ما حکم تکلیفی و وضعی این نوع ذبح را مشخص نماییم؛ چراکه اگر صحت این نوع از روش‌های ذبح احراز نشود، شبهۀ أکل میته توسط مردم بعید نمی‌باشد.

فصل اول: موضوع‌شناسی

برای شناخت بهتر حکم یک مسئله، ابتدا باید موضوع مسئله را بررسی کنیم.

ذبح در لغت

ابتدا ماده «ذَبح» را از حیث لغت بررسی می‌کنیم:

خلیل در العین، زبیدی در تاج العروس، ابن منظور در لسان العرب در معنی این واژه می‌نویسند: «الذَّبْح: قطع الحلقوم من باطن عند النصیل».^{^[۲]}

بنابراین «ذَبح» در لغت به معنی بریدن گلو از داخل با تیغ است.

جوهری در الصحاح می‌نویسد: «الذَّبْحُ: الشَقُّ»؛ ذبح به معنی بریدن است.

ایشان در ادامه در مورد حاصل مصدر یا اسم مصدر این واژه می‌نویسد: «و الذِّبْحُ، بالکسر ما یُذْبَحُ: قال اللّه تعالی: وَ فَدَیْناهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ[۳]».^{^[۴]}

بنابراین «ذَبح» بالفتح مصدر بوده و به معنای بریدن است و «ذِبح» بالکسر اسم مصدر بوده و به معنای بریده شده یا همان قربانی است.

در مفردات الفاظ قرآن این‌گونه آمده است: «أصل الذَّبْح: شقّ حلق الحیوانات. والذِّبْح: المذبوح».^{^[۵]}

در معجم المعانی آمده است: «النصیل» به معنای مفصل سر و گردن است.[۶]

و صلی اللّه علی محمد و آله الطاهرین.

[۱]. ابن بابویه، محمد بن على، الخصال ، ج ۱، ص ۲۰۹٫

[۲] . الخلیل، کتاب العین، ج‌۳، ص۲۰۲؛ زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، ج‌۴، ص۳۸؛ ابن‌منظور، لسان العرب، ج‌۲، ص۴۳۶٫

[۳]. صافات (۳۷)، آیه ۱۰۷ «ما ذبح عظیمی را فدای او کردیم».

[۴] . زبیدی، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، ج‌۱، ص۳۶۲٫

[۵] . راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، ص۳۲۶٫

[۶] . آدرس

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31402

مطالب مشابه

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در نیم سال دوم ۱۴۰۳

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در سال ۱۴۰۳

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه سی ام

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌نهم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هشتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هفتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌ششم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه شانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه پانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه چهاردهم

نظرات

محمود گفت:

2024-08-29 در 00:15

بسمه تعالی
مسئول محترم دفتر حضرت آیت الله کمیلی خراسانی (دامت برکاته)
سلام علیکم
احترما به استحضار می ساند از محضر حضرتعالی تقاضامندم در صورت امکان کلیه فایل های صوتی و تقریرات صید و ذباحه را برای مطالعه و تحقیق در صورت امکان برای بنده ارسال فرمائید. از همکاری و مساعدت جنابعالی کمال تقدیر و تشکر را دارم
با تقدیم احترام
محمود رضاوندی – نجف آباد اصفهان

پاسخ

دیدگاه شما در مورد محمود

برای صرف‌نظر کردن از پاسخ‌گویی اینجا را کلیک نمایید.

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.