برشی از کتاب چلچراغ سلوک

عادات و رسوم حرام

در توبه هیچ فرقی بین سالک و غیر سالک نیست، ولی در مورد اهل سلوک می‌گوییم: ایشان باید از رسومی که حلال است و در عین حال مانع ترقی سالک می‌باشند باید اجتناب نمایند.

عادات و رسوم حرام

توبه از گناه، سالک و غیر سالک ندارد. گناهی مثل ریش‌تراشی بین مردم رسم شده است، آیا شما هم باید ریش‌تراشی کنی؟ رسم شده بعضی خانوم‌ها موی جلوی سرشان را بیرون می‌گذارند، آیا شمای خانوم هم باید موی سرت را بیرون بگذاری؟ رسم شده خانم‌ها غیبت زیاد می‌کنند، شما هم باید غیبت کنی؟

لذا علامه طهرانی می‌گوید: «اول: ترک عادات، رسوم، تعارفات و دور انداختن امور اعتباریّه که سالک را از طیّ طریق منع می کند و منظور آن است که سالک به طور اعتدال در بین مردم زندگی نماید. چه، دسته‌ای از مردم پیوسته غرق در مراسم اجتماعیّه بوده و فکر و ذکر آن‌ها دوست‌یابی بوده و برای حفظ شخصیّت خود از هرگونه آداب، رفت و آمدهای مُضرّ یا بی‌فائده دریغ نمی‌کنند و صرفا بر اساس عادت و حفظ آبروی ظاهریِ اعتباری، خود را به تکلّف می اندازند و چه بسا به ناراحتی‌های سخت دچار می شوند.»{۱}

برخی همیشه در فکر رسوم اجتماعی هستند، دوست‌یابی آن‌ها هم روی همین رسوم است. می‌گویند اگر کارهایی که دیگران می‌کنند انجام ندهیم، باید در خانه بنشینیم، در را به روی خودمان ببندیم و خودمان را منزوی کنیم؛ در نتیجه فکر و ذکر آن‌ها دوست‌یابی است. برای حفظ شخصیّت خود به آداب و رفت و آمدهای اجتماعی که مضرّ به حال سالک باشد اقدام می‌کنند.

البته سالک با سالک فرق می‌کند. یکی مبتدی هست و به تدریج پیش می‌رود و ممکن است در برخی موارد ملاحظاتی کند ولی سالکی که در این راه پیش رفته از ملامت هیچ احدی ترس ندارد.«یجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ لَا یخَافُونَ لَوْمَهَ لَائِمٍ»{۲}

سالکی که دین و سیر و سلوکش را به خاطر خانواده و دیگران بفروشد و خود را تابع رسوم کند و صرفاً بر اساس عادت و حفظ آبروی ظاهری و اعتباری، خود را به تکلّف و زحمت بیندازد، دچار خسران بزرگی شده است.

برخی خانم‌ها مقیّد هستند حتما چند جور میوه جلوی مهمان بیاورند یا دو خورشت سر سفره بگذارند، یا حتما در برنج زعفران بریزند و مواردی دیگر از این قبیل. کسانی که تمکن ندارند، نباید این کارها را بکنند. هم‌چنین خانم‌های اهل سلوک در مهمانی‌ها نباید این‌جوری باشند.

بعضی آن‌قدر خود را درگیر تجملات و پذیرایی از مهمان می‌کنند ‌که بعد از رفتن مهمان‌ها، همین خانم دچار حالت عصبی و سردرد می‌شود و تا چند روز خستگی این مهمانی از تنش بیرون نمی‌رود. چرا این کار را می‌کنی؟! فرض کن تمکن مالی هم داری، نباید مهمانی مفصّل و تجملّی برگزار کنی؛

چون با این کار دل دوست خود که از لحاظ مالی ضعیف‌تر است را می‌شکنی. مهمان شما نمی‌تواند مانند شما خرج کند؛ در نتیجه شرمنده می‌شود. شما باید زندگیت ساده باشد تا آن‌هایی که با شما در راه سیر و سلوک رفاقت دارند و در رفت و آمد هستند، اذیت نشوند.

وقتی که انسان در این راه بصیرت پیدا کرد می‌فهمد باید چه‌کار کند و رفتار صحیح در روابط اجتماعی را متعادل نماید.

«و برای حفظ حاشیه، از متنِ زندگی عقب می‌روند و تحسین و تقبیح عامّه مردم را که توده عوام هستند میزان و معیار قرارداده و حیات و عمر خود را بر این معیار در معرض تلف قرار می‌دهند و کِشتی وجودشان دست‌خوش امواج متلاطم رسوم و عادات اجتماعیّه شده، هر کجا امواج آداب و اخلاقیّات عمومی حرکت کند به دنبال آن روان می گردند. این دسته از مردم در برابر اجتماع اراده‌ای از خود نداشته و تابع محض می باشند. در مقابل این دسته سلسله‌ای از مردم هستند که از جماعت کنار می‌روند و هرگونه عادت و ادب اجتماعی را ترک کرده خویشتن را عاری از مزایای اجتماع نموده‌اند، با مردم مراوده و معاشرت ندارند و در کُنج خلوت آرمیده‌اند به طوری که انگشت‌نمای مردم شده و به عنوان گوشه‌نشینی اشتهار یافته‌اند».

عده‌ای تابع محض رسوم ظاهری هستند، برای آن‌که در امور ظاهری، خانه‌داری، رفت و آمد حاشیه پیدا نکنند و مردم در مورد ایشان حرفی نزنند، دنبال این عادات عوامانه می‌روند.

برای این‌که کسی آن‌ها را سرزنش نکند یا به تعبیر خودشان از جامعه عقب نمانند، مجبور می‌شوند به خاطر حفظ آبروی دنیوی و ظاهری خود مرتکب یک چنین رسوماتی شوند.

از طرفی عده‌ای هم دچار تفریط می‌شوند و از مردم کناره می‌گیرند و هرگونه عادت و ادب اجتماعی را ترک می‌کنند، اگرچه آن ادب، یک ادب خوب و اخلاقی باشد.

می‌گوید: نباید از خانه‌ام بیرون بروم و با مردم مراوده و معاشرت داشته باشم؛ در نتیجه در کنج خلوت و عزلت رفته به طوری که انگشت‌نمای مردم می‌شوند.

وقتی شما خانه این و آن نروی، حتی تلفن هم نزنی و خانمت را هم منع کنی، می‌گویند مگر دیوانه است که این کارها را انجام می‌دهد و هرکس یک حرفی به او می‌زند و به عنوان گوشه‌نشینی اشتهار پیدا می‌کند.

این هم خوب نیست، بلکه سالک باید در همه حالات حد اعتدال را رعایت نماید.

پی نوشت:

۱- لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب

۲- آن‌ها در راه خدا جهاد می‌کنند و از سرزنش هیچ ملامت‌گری هراس ندارند. مائده(۵)، آیه ۵۴

منبع: کتاب چلچراغ سلوک در شرح رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، بخش چهارم: شرح تفصیلی طریق و کیفیّت سیر الی اللّه– از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=32453