برشی از کتاب چلچراغ سلوک

ضرورت عزم راسخ

مرحوم علامه طهرانی در باب عزم می‌گوید: «همین‌که سالک قدم در میدان مجاهده نهاد، حوادثی سخت و ناملایماتی از طرف مردم و آشنایان که صرفاً غیر از هوای نفس و خواسته‌های اجتماعی مقصدی ندارند، متوجّه او می‌شود و با زبان و عمل او را سرزنش نموده و می‌خواهند از رویّه و مقصدش دور کنند

و فی‌الجمله از تنافری که بین او و آنان در برنامه زندگی پیدا شده سخت در هراس بوده و به هر وسیله می‌کوشند تا سالک تازه به راه افتاده را با تازیانه ملامت و سرزنش از راه انداخته و قدم‌های او را خرد کنند.»{۱}

سالک حقیقی از رسوم اجتماعی متداول بین مردم پرهیز می‌کند، مگر آن‌هایی که صد‌در‌صد شرعی و موافق با قرآن و دین اسلام باشد. اطرافیان که در ظواهر دنیوی و هواهای نفسانیشان فرو‌رفته‌اند، به‌سبب درخواست‌هایی که اجتماع از آن‌ها دارد، با شما مخالفت می‌کنند.

حال سؤال این است که آیا سالک می‌تواند به سبب مخالفت‌ و سرزنش‌های دیگران راه خدا را از دست بدهد؟ سالک الی اللّه باید نیّت و قصد خود را لحاظ کند و پای آن بایستد و از ملامت دیگران نهراسد؛ چراکه می‌خواهد به خالق و آفریدگارش شناخت بیشتری پیدا کند و به قرب او نایل آمده و معرفت و‌ رؤیت قلبی به خدا پیدا کند.

«همچنین در هر منزل از منازل سفر البتّه مشکله‌ای تازه برای سالک پیش خواهد آمد که بدون صبر و عزم دفع آن‌ها محال به نظر می‌رسد.»

ممکن است در سفر معنوی و روحی برای شما مشکلات سختی پیش بیاید. سالک نباید بگوید حالا که من در راه خدا هستم، باید زندگیم خیلی خوب باشد و فقر، مشکل و مصیبتی سراغ من نیاید. عزیز من! تازه اول مصیبت است! مگر ایوب و یعقوب علیهما السلام مصیبت ندیدند؟ لذا گفتند: «اَلبَلَاءُ لِلوَلَاءِ ثُمَّ الَامثَل فَالاَمثَل»{۲} هرچه نزدیک‌تر بشوی باید بلای بیشتر ببینی. دوستان خدا بیشتر در معرض بلاء قرار می‌گیرند.

مگر ائمه علیهم السلام بلا ندیدند و مقتول و شهید نشدند؟حضرت زهرا سلام الله علیها سیدۀ نساء عالم هست و مقامش خیلی بالاست، چرا باید این همه بلا ببینند؟ خدا نمی‌توانست دشمن‌هایش را یکی‌یکی از بین ببرد؟ عزیزان! دنیا محل امتحان و آزمایش است و ‌باید حق از باطل جدا شود تا مؤمنین واقعی معلوم شوند.{۳}

بنای روزگار بر همین است و همیشه این بلاها وجود دارد. این‌جاست که شما نباید انتظار عافیت داشته باشی؛ چون وقتی در راه خدا می‌آیی تازه امتحانات و ابتلائات شروع می‌شود. نباید خیال کنی که دیگر هیچ بلایی نخواهی دید. این راه به صبر و عزم نیاز دارد. اگر صبر، عزیمت و اراده قوی و محکم در دل شما نباشد، در همان اول کار، پایت سُست شده و از این راه بیرون می‌روی.

صبر و توکل

«سالک باید به حول و قوه خدا چنان عزمی داشته باشد تا در برابر همه این مشاکل ایستادگی نماید و با حربۀ صبر و توکل همه آن‌ها را نابود سازد و با توجه به عظمت مقصد از این بادهای مَخُوف که عایق و مانع راه خدا هستند نهراسد و به هیچ وجه به خود بیمی راه ندهد: }وَ عَلَی اللّهِ فَلیَتَوکَّلِ المُومِنُونَ{{۴}وَ }وَ عَلَی اللَّهِ فَلیَتَوکَّلِ المُتَوکِّلونَ{۵}».

باید توکل، عزم و اراده داشته باشی. هر قدر بلا دیدی، باید بیشتر پافشاری کنی و صبور باشی؛ چون مقصدِ توحید خیلی بالاست. هدف شما رسیدن به مقامات و جایگاه سلمان، ابوذر و ائمه علیهم السلام است. در زیارت عاشورا می‌گوییم: خدایا! آن مقام محمودی که ائمه علیهم السلام دارند را به من هم عطا فرما.{۶}

اگر حضرت امام باقر علیه السلام در این زیارت شریف این‌گونه فرموده؛ یعنی امکان دارد که انسان به این جایگاه برسد و با امام معصوم علیه السلام سنخیت پیدا کرده و در آن رتبه نورانیِ مقام محمود، قرار گیرد.

اگر کسی به آن درجات عالیه برسد همه چیز در قبضه او خواهد بود، با این وجود دیگر شما از این دنیا چه می‌خواهی؟! سالک از مصیبت و بلا در راه خدا هیچ برداشتی جز زیبایی و شیرینی ندارد، حضرت زینب سلام الله علیها فرمود: «مَا رَاَیتُ إِلاَّ جَمِیلاً»{۷}؛ چیزی جز زیبایی ندیدم.

ایشان در راه ولایت بسیار صبور بود و این مصیبت‌ها را چیزی جز زیبایی در راه محبوب نمی‌دید.

پی نوشت:

۱- لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب

۲- عَن أَبیِ جَعفَرٍ علیه السلام قَالَ: أَشَدُ النَّاسِ بَلاَءً اَلأَنبیاءُ ثُمَّ الأَوصِیاءَ ثُمَّ الأَمَاثِلِ فَالأَمَاثِلِ؛ شدیدترین مردم از جهت بلا پیامبران هستند، سپس جانشینان آن‌ها سپس هرکه شبیه آن‌ها باشد. کافی، ج‏۲، ص۲۵۲٫

۳- الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیاهَ لِیبْلُوَکُمْ أَیکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا؛ آن کس که مرگ و حیات را آفرید تا شما را بیازماید که کدام یک از شما بهتر عمل می‌کنید. ملک(۶۷) آیه ۲٫

۴- آل عمران(۳) آیه۱۶۰٫

۵- ابراهیم(۱۴) آیه۱۲٫

۶- وَ اَسئَلُهُ اَن یُبَلِّغَنِی المَقَامَ المَحمُودَ لَکُم عِندَ اللّهِ. مفاتیح الجنان، زیارت عاشورا، ص ۷۵۰٫

۷- سیدبن طاووس، اللهوف على قتلى الطفوف، ص۱۶۱٫

منبع: کتاب چلچراغ سلوک در شرح رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، بخش چهارم: شرح تفصیلی طریق و کیفیّت سیر الی اللّه– از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=32658