مصباح الشریعه+باب بیان

شرح کتاب مصباح الشریعه/ باب بیان

اگر قلب شما از منکرات و نواهی که خدا فرموده منزجر شد و از امور نامطلوب و ناپسند فراری شدی و قلبت از دیدن منکری تیره‌وتار شد پس در قلب شما خوف هست

بسم‌الله الرحمن الرحیم

بیانات آیت‌الله کمیلی خراسانی در شرح باب اول کتاب مصباح الشریعه با عنوان بیان

امام در این درس ارزش بیان را عرض می‌کنند بیان همان است که در سوره الرحمن خداوند می‌فرماید: خلق الانسان، علّمه البیان» خداوند وقتی انسان را آفرید زبان و بیان را هم به او داد تا آنچه در دل می‌گذراند با زبان بیان کند.

بیان ریشه‌ای برای احکام قلب است نعمت بیان خدادادی و فطری است خدا وسیله گفتار یعنی زبان را آفرید و هم‌زبان‌ها و لغات و متعددی آفرید که نشان‌دهنده عظمت خداوند است و من آیاته اختلاف السنتکم و الوانکم» یکی از معجزات خدا همین رنگ‌های مختلف پوست است که دلالت بر عظمت او دارد.

سالک یک نجوا و مناجات و گفتگوی باطنی و قلبی باخدا دارد این مناجات قلبی که منظور از آن زبان دل است چه وقت برای سالک پیش می‌آید؟ خیلی‌ها فقط به زبان ظاهری اکتفا می‌کنند و معتقدند که در دل زبان و حرفی نیست اما آن‌ها که اهل باطن‌اند دنبال این هستند که در دلشان این زبان و گفتگوی و مناجات ظاهر شود و این گفتگوهای درونی بین خدا و باطن سالک به وجود آید این بیان روحی و قلبی اگر برای سالک بخواهد پدید آید یک ریشه‌هایی دارد که پس از پیدا کردن آن‌ها می‌رویم به دنبال احکام قلوب.

ریشه‌های آن سه تا است و به دنبال آن مسئله اعراب دل می‌آید همان‌طور که در زبان عربی اعراب رفع و فتح و غیره داریم همین تحول هم در دل سالک پیش می‌آید مثلاً وقتی دل سالک در اثر زیادی یاد خدا اوج می‌گیرد رفع است و گاهی دل پایین می‌آید کسر دل است زمانی دل به‌واسطه افکار شیطانی و نفسانی پایین می‌آید و گاهی به خاطر رضا و تسلیمی که در پاره‌ای از امور زندگی پیش می‌آید می‌شود حالت فتح دل است بنابراین حالت سرور و شادمانی دل را فتح و وقف دل هم یعنی ایستادن و رکود دل براثر غفلت.

ریشه‌های باز شدن مناجات در دل بیم و امید و محبت است. چرا خوف را در درجه اول ذکر کرده است؟ زیرا دل باید از محبت غیر خدا خالی شود و بعد آن‌ها از محبت خدا پر کند یعنی اول دل باید خالی شود بعد از آنکه دل را پاک کردی از چیزهای ارزشمند و مهم دل را پر کنید لذا خوف از اولین مراتب است بنابراین شما اگر بخواهید مقام خوف و خشیت را در دل ایجاد کنید باید در شما دانشی باشد نسبت به خدا و مقام مقدس پروردگارتان، یک شناخت و علم داشته باشید تا ترس ایجاد شود بعد مقام رجا. اول سراغ علم و دانش می‌رود بعد ان دانستن را بکار می‌گیرد یعنی عرفان نظری قبل از عرفان عملی است بعد از در نظر گرفتن نظریات آن موضوع به دنبال عمل می‌رود تا اشراقیات و یقین و محبت حاصل شود پس حضرت علم را قبل از معرفت و شناخت معرفی می‌کند.

حالا یک سالک از کجا بفهمد که در دل او خوف هست یا نه؟ اگر قلب شما از منکرات و نواهی که خدا فرموده منزجر شد و از امور نامطلوب و ناپسند فراری شدی و قلبت از دیدن منکری تیره‌وتار شد پس در قلب شما خوف هست پس راهنمای خوف فرار و دوری کردن از گناهان است.

حالا بودن رجا در قلب را چگونه باید تشخیص دهیم؟ نشانه امید در دل، امید رسیدن به آن مقاصد عالی ایمان، پیدا شدن عطش طلب در دل است وقتی می‌بینی که دنبال گمشده‌ای هستی بدان که امید داری که او را پیدا کنی و اگر مأیوس بودی دنبال آن امور نمی‌گشتی. البته گاهی حالت یاس را شیطان در دل انسان ایجاد می‌کند ولی آدم باید مانع شود و امید را در دل خود زیاد کند پس نشانه امید در دل طلب و عشقی است که در وجود انسان پیدا می‌شود.

حالا از کجا باید بفهمیم که در دلمان محبت خدا هست یا نه؟ باید ببینید آیا می‌توانی محبوب را بر دیگران مقدم بدارید یا نه؟ مثلاً اگر جایی قرار گرفت که در آنجا معصیت و گناه هست و می‌دانید که حضور شما مرضی خدا نیست یا اگر حرف ناپسندی بزنید یا به منظره ناپسندی نگاه کنید مورد رضایت خداوند نیست اگر توانستی رضایت و خشنودی خداوند را بر رضایت و خشنودی خلق مقدم بداری این نشانه محبت در دل شماست اگر آن آگاهی در دل شما پیدا شود به دنبال ان خوف می‌آید یعنی بیم آنکه مبادا یک نافرمانی و یا گناه از انسان سربزند اگر این خوف صحیح باشد به دنبال آن فرار هم می‌آید یعنی دوری از نفس اماره و رذایل اخلاقی و فرار از مکان‌هایی که در آنجا معصیت می‌شود و فرار از اهل معصیت هم پیش می‌آید آنگاه به مرتبه نجات می‌رسد این از خواص خوف است.

یقین منشأ رجا و امید است با یقین به خداوند و نعمت‌های او نوری در دل او پیدا می‌شود و فضل او را می‌بیند و متوجه می‌شود که این‌ها از او نبوده و تمام اموری که در طول زندگی به ثروت و توانای هایش نسبت می‌داده همه خطا و غلط بوده، همه از جانب خداوند است او را به این دنیا آورده و به او عطاهای فراوانی داشته است دیگر از خود ادعایی ندارد و همیشه یادآور فضل الهی می‌شود وامید او به خداوند و الطافش بیشتر می‌شود اگر شیرینی امید را به دنبال فضل و کرم خدا احساس کند طلب و عشق او به خدا بیشتر می‌شود اگر خدا به او توفیق دهد و این طلب و عطش در دل او رخنه کند به دنبال ان طلب خواهد رفت و خواهد رسید این خاصیت رجا است.

علم تنها یک آگاهی است یقینی به دنبال ان آگاهی و باور است که اگر این باور کاربرد زیادی پیدا کند تولید معرفت و شناخت می‌کند اگر چراغ معرفت در دل روشن شود نسیم عشق و محبت در دل وزیدن می‌گیرد و وارد مغز و فکر می‌شود و حالتی از انس پیدا می‌شود انوقت محبوب خود را بر غیر مقدم می‌دارد و همواره ملازم امر او می‌گردد در انجام اوامر و دوری از نواهی و منکرات دقت می‌کند آنگاه کم‌کم به روح مناجات و بیان می‌رسد یعنی به روح قرب و وصال الهی و مناجات باخدا می‌رسد.

در مکه یک کعبه‌ای است که در وسط مسجدالحرام قرارگرفته است و اطراف مسجد هم بیت‌الحرام است و از هر طرف خانه خدا چهار فرسخ سرزمین مکه است که نباید در این سرزمین خونریزی شود، آنجا امن‌وامان است شما وقتی وارد شهر مکه می‌شوید یک‌چیز پیدا می‌کنید و وقتی داخل مسجد می‌شوید چیز بیشتری پیدا می‌کنید و وقتی وارد کعبه می‌شوید چیز بهتر و بالاتری پیدا می‌کنید آن اول امنیت را در خود پیدا می‌کنید و بعد در مسجد مواظب هستید که اعضا و جوارح شما معصیت نکنند و وقتی نزدیک کعبه شدی مواظب هستی که قلبت به غیر او مشغول نباشد در مناجات و قرب خدا هم همین‌طور است خوف به‌منزله دخول در مکه است و بعد رجا مانند داخل شدن در مسجدالحرام و سپس رسیدن به کعبه که محبت است.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=2225