9 آوریل, 2024

کد مطلب : 31807

برشی از کتاب عرفان اهل بیتی

رعایت اعتدال در جوارح و جوانح

اید درب‌ اعضای جسمی را کاملاً مهار کنی و آزاد نگذاری تا تو را به اعوجاج، کجی و ضرر هدایت کنند و اگر مهارشان نکنی نتیجه‌اش این‌که قلب تو ضرر می‌کند؛ چون جوارح و جوانح باهم در ارتباط هستند.

رعایت اعتدال در جوارح و جوانح

امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «أَغْلِقْ أَبْوَابَ جَوَارِحِکَ عَمَّا یَقَعُ ضَرَرُهُ إِلَى قَلْبِکَ»؛{۱} باید درب‌ اعضای جسمی را کاملاً مهار کنی و آزاد نگذاری تا تو را به اعوجاج، کجی و ضرر هدایت کنند و اگر مهارشان نکنی نتیجه‌اش این‌که قلب تو ضرر می‌کند؛ چون جوارح و جوانح باهم در ارتباط هستند.

ورع عبارت است از پرهیزگاری و در باب مرجعیت هم این موضوع مطرح است که اگر دو تا مرجع تقلید از نظر علمی مساوی بودند، ولی ورع یکی از آن‌ها بیشتر بود، می‌گویند شما آن اَورع و اَتقی را انتخاب کنید. در این‌جا هم امام صادق علیه السلام می‌فرماید: درهای جوارحِ خود را از چیزهایی که مضرّ به قلب است، ببند. ما یک لفظ «جوانح» داریم و یک لفظ «جوارح» که در دعای کمیل هم آمده است؛ امیرالمؤمنین علیه السلام در آن‌جا به محضر ربوبی عرض می‌کند:

«یا رَبِّ یا رَبِّ یا رَبِّ قَوِّ عَلى‏ خِدْمَتِکَ‏ جَوارِحِی وَ اشْدُدْ عَلَى الْعَزِیمَهِ جَوانِحِی»‏{۲}

«جوانح» قوّۀ درون و «جوارح» قوای بیرون است. «قَوِّ عَلى‏ خِدْمَتِکَ‏ جَوارِحِی»، یعنی اعضای بدنی مرا سالم و قوی بدار تا بتوانم فرایض و دستورات تو را روی این بدن اجرا کنم که سفارش ما هم همین است.

استادِ استادِ ما، مرحوم آقا میرزا علی قاضی قدس سرّه هم می‌فرمود که این بدن، حکم یک مَرکب را دارد، مثل یک اسبی که می‌خواهی سوارش شوی و از مقصدی به مقصد دیگر بِروی؛ اگر به این اسب از لحاظ آب، غذا، علف و خوراک نرسی و هم‌چنین به او استراحت ندی و موقع خواب نگذاری بخوابد و …، این حیوان، تو را به مقصد نمی‌رساند؛ وسط راه لنگ‌ و مریض می‌شود و حتی ممکن است اگر صاحبش خیلی بر روی حیوان فشار بیاورد، حیوان تلف شود و از دست برود؛ همین‌طور هم بدن، حکم اسب را دارد که باید به او ارفاق کرد، باید غذایش را داد، باید از لحاظ خواب، غذا و هر چیزی که مربوط به نیرو و قوّت بدن است، به‌ موقع رسیدگی کرد.

بر انسان لازم است بدن خود را قوی کند تا بتواند آن اعمال مطلوب را از این بدن بخواهد و انجام بدهد. عبارت «قَوِّ عَلى‏ خِدْمَتِکَ‏ جَوارِحِی» حتی ممکن است شامل ورزش هم بشود. به نظرم می‌آید که همین جملۀ «قَوِّ عَلى‏ خِدْمَتِکَ‏ جَوارِحِی» را ورزشی‌ها دلیل بر لزوم ورزش برای بدن می‌دانند. در اسلام هم سَبق و رِمایه و همین‌طور مسئلۀ شنا آمده که مقدار زیادی از آن مربوط به همین ورزش بدن است.

«وَ اشْدُدْ عَلَى الْعَزِیمَهِ جَوانِحِی»‏؛ عزیمت یک مسئلۀ داخلی است. عزیمت از عزم و قوّت اراده است که این را می‌توانیم از راه جوانح تأمین کنیم.

«جوانح»؛ یعنی آن قوای درونی و همان قوای اربعه که معراج السعاده {۳} به آن اشاره کرده است: «متخیّله، عاقله، غضبیّه و شهویّه» که این‌ها باید معتدل باشند. اعتدال آن‌ها حکایت از نیرو و قدرت آن می‌کند و الّا در افراط و تفریط که قوّت به دست نمی‌آید. در افراط، ضعف است و در تفریط هم کوتاهی است؛ بنابراین هیچ وجهی ندارد جز این‌که ما باید کلیۀ قوای ظاهری و باطنی خود را معتدل و مستقیم کنیم، همان‌طوری‌که زیاده‌روی مطلوب نیست، کُندروی هم مطلوب نیست.

پی نوشت :

۱- مصباح الشریعه

۲- الإقبال بالأعمال الحسنه، ج ۳، ص ۳۳۷

۳- احمد نراقی، معراج السعاده، ص: ۳۹

منبع: کتاب عرفان اهل بیتی در شرح «مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه»، فصل سی و سوم: ورع– از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31807

مطالب مشابه

مجموعه سخنرانی‌های آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در ماه ذی القعده

بسته صوتی شرح کوتاه ادعیه روزانه ماه مبارک رمضان

آشنایی با آرا و اندیشه‌های آیت‌الله محمدصالح کمیلی خراسانی؛ پیوند فقه، عرفان و حماسه(PDF)

بسته صوتی نیمه شعبان المعظم

توصیه حضرت آیت الله کمیلی برای حل مشکل جامعه اسلامی و مردم

بسته صوتی شهادت حضرت امام کاظم «علیه‌السلام»

در باب تفاوت عرفان و تصوف

راه رسیدن به عشق الهی

بیانیه حضرت آیت اللّٰه کمیلى در محکومیت اغتشاشات دى ماه ۱۴۰۴ و لزوم حمایت از رهبرى

شریعت و فرقه های نوظهور

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.