درس خارج فقه حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه چهاردهم

ادامه ادله اثبات حکم وضعی سقط جنین

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه چهاردهم- ۱۴۰۲/۰۲/۱۲

ادامه ادله اثبات حکم وضعی سقط جنین

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین

روایت قول غیرمشهور: صحیحه ابی جریر قمی

«مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مُوسَى الْوَرَّاقِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی جَرِیرٍ الْقُمِّیِّ قَالَ: سَأَلْتُ الْعَبْدَ الصَّالِحَ‌ (ع) عَنِ النُّطْفَهِ مَا فِیهَا مِنَ الدِّیَهِ وَ مَا فِی الْعَلَقَهِ (وَ مَا فِی الْمُضْغَهِ وَ مَا فِی الْمُخَلَّقَهِ) وَ مَا یُقِرُّ فِی الْأَرْحَامِ فَقَالَ إِنَّهُ یُخْلَقُ فِی بَطْنِ أُمِّهِ خَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ یَکُونُ نُطْفَهً أَرْبَعِینَ یَوْماً ثُمَّ یَکُونُ عَلَقَهً أَرْبَعِینَ یَوْماً ثُمَّ مُضْغَهً أَرْبَعِینَ یَوْماً فَفِی النُّطْفَهِ أَرْبَعُونَ دِینَاراً وَ فِی الْعَلَقَهِ سِتُّونَ دِینَاراً وَ فِی الْمُضْغَهِ ثَمَانُونَ دِینَاراً فَإِذَا اکْتَسَى الْعِظَامُ لَحْماً فَفِیهِ مِائَهُ دِینَارٍ قَالَ اللَّهُ‌؟عز؟ ثُمَّ أَنْشَأْنٰاهُ خَلْقاً آخَرَفَتَبٰارَکَ اللّٰهُ أَحْسَنُ الْخٰالِقِینَ فَإِنْ کَانَ ذَکَراً فَفِیهِ الدِّیَهُ وَ إِنْ کَانَتْ أُنْثَى فَفِیهَا دِیَتُهَا»؛[۱] از عبد صالح (امام کاظم ع) درباره دیه نطفه، علقه، مضغه، مخلقه و آن‌چه در رحم ها قرار می‌گیرد پرسیدم. امام‌ (ع) فرمود: آن در مراحل خلقت در شکم مادر قرار می‌گیرد؛ به این صورت که تا چهل روز نطفه و تا چهل روز علقه و تا چهل روز مضغه خواهد بود. پس در نطفه چهل دینار و در علقه شصت دینار و در مضغه هشتاد دینار است. پس هرگاه گوشت بر استخوان ها پوشیده شد، دیه آن صد دینار است.

این روایت از حیث سند اشکالی ندارد به جز ابی‌جریر که میان ثقه و غیرثقه مردد است؛ چراکه میان سه نفر مشترک است که عبارت‌اند از زکریا بن ادریس، زکریا بن عبدالصمد و محمد بن عبدالله. هرگاه از عبد صالح روایت شود، منصرف به زکریا بن ادریس می‌شود یا این که دست کم مردد میان دو نفر نخست می‌شود که هر دو هم ثقه‌اند و در هر صورت از محمد بن عبدالله منصرف است؛ زیرا در سند عبد صالح غیر مشهور است. سایر رجال این حدیث نیز بلا‌اشکال ثقه‌اند، پس حدیث صحیحه است.

اما از جهت دلالت در مخالفت با مفاد نصوص دسته اول در مقدار دیه، صریح است، اما باید این صحیحه را کنار قرار دهیم؛ چرا که نصوصی که در مقابل این روایت می‌باشد، شهرت روایی داشته و اصحاب نیز به آن‌ها عمل کرده‌اند. بنابراین، نصوص معارض این صحیحه هم شهرت روایی دارند، هم شهرت عملی و لذا ترجیح با آن‌ها است.

۲- اجماع

شیخ طوسی فرمودند: دیه جنین تام‌الخلقه که روح در او دمیده نشده باشد، یک صد دینار است و دلیل ما بر این مدعی، اجماع فقهای امامیه و اخبار و روایات است.

ایشان در این مورد می‌فرماید:«و فی وجوب الدیه کله إجماع»؛[۲]

البته با وجود آیات و روایات اولاً: به اجماع احتیاجی نداریم، ثانیاً: اجماع منقول است، ثالثاً: اجماع مدرکی است و ما به جای تمسک به اجماع به اصل آیات و روایات مراجعه می‌کنیم.

و صلی اللّه علی محمد و آله الطاهرین

[۱]. شیخ حرّ عاملى، وسائل الشیعه ،ج‏۲۹، ص۳۱۷٫

[۲]. شیخ طوسی، المبسوط، ج‌۷، ص۲۰۰٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31187