9 ژوئن, 2012

کد مطلب : 183

مصاحبه با حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

مصاحبه با واحد پژوهش انتشارات هنارس

مرحوم سید بحرالعلوم می فرماید که یکی از راه های نفی خواطر برای تمرکز پیداکردن سالک ، احضار صورت استاد در قلب است و از روح او استمداد می کند و ربط قلب سالک با استاد است که استاد را یک وسیله رسیدن به خدا بداند و از روح او استمداد کند .

مصاحبه با واحد پژوهش انتشارات هنارس

مصاحبه ای از حضرت آیت الله کمیلی خراسانی (سلمه الله) درباره عارف واصل حضرت آقای سید هاشم موسوی حداد (ره) و سیره ی سلوکی ایشان

شرح زیر متن کامل مصاحبه آیت الله کمیلی (سلمه الله) در خصوص مرحوم حضرت آقای حداد (ره) و شیوه های سلوکی و تربیتی ایشان است که توسط واحد پژوهش انتشارات هنارس صورت گرفته و در کتاب ” غرق حضور ” هم به چاپ رسیده است .

متن کامل مصاحبه با واحد پژوهش انتشارات هنارس

پرسش:

لطفاً بفرمایید چگونه به محضر آیت الحق حداد (ره) راه یافتید ؟ در بعضی از کتب از قول شما نوشته اند که مطالبی که از ایشان دیدیم، جای دیگری دیده نشد . لطفاً پیرامون این مطالب هم صحبتی بفرمایید .

آیت الله کمیلی:

در دوران جوانی که نوزده، بیست سال بیشتر نداشتیم ، مثل هر طلبه ای ، مشتاق مسائل اخلاقی – عرفانی بودیم . آنچه از خطبه های نهج البلاغه امیرالمومنین (ع) در توصیف متقین و دیگر موارد می خواندیم و حضور در جلسات برخی از اساتید اخلاق حوزه ی علمیه نجف ، عواملی بود که ما را وادار می کرد به دنبال استاد اخلاقی باشیم. بعد از مدتی ، خدمت ایت الله شیخ عباس قوچانی (ره) وصی ظاهری مرحوم آیت الله سید علی قاض(ره) رسیدیم.

جلسات ایشان در نجف در منزل خودشان برگزار می شد. آن جلسات ، جلسات سکوت و عرفان بود. رویه عرفانی ایشان ما را منقلب کرد تا اینکه بعد از مدتی که در جلسات ایشان حاضر می شدیم، از کلام ایشان متوجه شدیم که شخصیتی در کربلا هست بنام مرحوم سید هاشم حداد (ره) که از شاگردان مبرز آیت الله قاضی(ره) است. برای زیارت ایشان، عطش در ما ایجاد شد تا اینکه خدا توفیق داد، برای دیدارشان از نجف به کربلا رفتیم.

پس از چند جلسه رفت وآمد، دیدیم ایشان همان گمشده ماست . همان استاد مطلوب ماست که میتواند بر جهات روحی ما احاطه داشته باشد و ما را به مقصد اعلای اهل توحید سوق دهد. همین رفت و آمدها باعث شد هر روز محبت ما به ایشان بیشتر شود تا جایی که بطور کلی ، برنامه خود را به ایشان سپردیم و تحت نظر ایشان قرار گرفتیم و تا امروز هم که ایشان به رحمت خدا رفته اند، ما از روح بزرگ ایشان استمداد می جوییم .

پرسش:

حاج آقا بنا بر آنچه ما متوجه شده ایم، بین شاگردان مرحوم حداد (ره) و ایشان یک تعلق خاطر خاصی وجود دارد. مثلاً خود حضرت عالی فرموده بودید که هرکجا نام هاشم را ببینید یا بشنوید، وجد و نشاطی به شما دست می دهد و از آیت الله کشمیری (ره) نقل شده که مرحوم حداد (ره) به ایشان می گوید به دیدار من نیا، اما ایشان نمی تواند این دوری را تحمل کند. علت این تعلق خاطر چیست ؟

حضرت استاد کمیلی خراسانی:

سئوالی که شما پرسیدید در رابطه مسئله استاد و شاگرد است. یکی از اصول معنوی که در طریقت عرفان یک اصل بسیار حساس و مهم است و از منازل قلب سالک محسوب می شود.

علامه بحرالعلوم در کتاب سیروسلوکشان ، همچنین علامه طهرانی و عرفای دیگر در کتابهایشان ، وقتی منازل سیر سالک را می شمارند ، از جمله آنها منزل قلب سالک است که سالک باید همیشه استاد را همراه خود داشته باشد و نباید خودسر پیش رود و باید تحت نظر استاد صاحب نظر باشد تا مکاشفات واحوالات خود را به او عرضه کند تا به انحراف روحی و مزاجی، اعتقادی وغیراعتقادی کشیده نشود.

ما وقتی کسی را به عنوان استاد انتخاب کردیم، این ارادت به او یک امر طبیعی و عادی است چرا که شاگرد خود را ” کالمیت بین یدی الغسال ” تسلیم رهنمودهای استاد می داند. حتی مرحوم سید بحرالعلوم می فرماید که یکی از راه های نفی خواطر برای تمرکز پیداکردن سالک ، احضار صورت استاد در قلب است و از روح او استمداد می کند و ربط قلب سالک با استاد است که استاد را یک وسیله رسیدن به خدا بداند و از روح او استمداد کند. پس این تعلق خاطر شاگرد به استاد ، یک امر کلی است .

اما آنچه مربوط به اینجانب است ، این است که جذبه های روحی ایشان بنده را طوری تحت تاثیر قرار می داد که هرگاه به محضرشان می رسیدیم، عشق ما بیش از پیش می شد و یک حالت روحی به ما دست می داد که می خواست ما را پرواز دهد، ما را سبک می کرد ، دوست نداشتیم از محضر ایشان مرخص شویم ، ولی با اجازه ی ایشان به دیدارشان می رفتیم و با اجازه ایشان مرخص می شدیم.

این علاقه ها و عطش ها نسبت به استاد باعث می شود تصویر او ، دیدار او ، صدا و حتی نام او تسکینی برای شاگرد باشد. همان طور که قبلاً هم گفته ام ، نام یکی از فرزندانم را هاشم گذاشته ام تا یک یادآوری برای ما باشد. البته همین نام گذاری استاد روی ایشان، ایشان را موفق کرده است و امیدوارم و از خدا می خواهم به او توفیق بندگی حقیقی را بدهد.

پرسش:

لطفاً اگر کلامی از بزگان نسبت به مقام مرحوم سید هاشم حداد (ره) در خاطرتان هست ، بیان بفرمایید .

استاد کمیلی:

بله، زمانی که جناب حجت الاسلام والمسلمین سید علی حداد مشغول تالیف کتاب ” عارف فی الرحاب القدسیه ” بودند به ایشان گفتیم خوب است که خدمت آیت الله بهجت (ره) هم برسید . وقتی که خدمت آیت الله بهجت(ره) می رسند ایشان می فرماید: ” حداد ، سر الهی بود. ” خوب درباره سر الهی باید کتمان کرد. البته این جمله آیت الله بهجت (ره) نشانه علو مقام استاد (ره) است و برای ما که سالها به محضر ایشان می رسیدیم، استغراق و ذوب بودن ایشان در ” توحید ” را شخصاً دیده ایم.

پرسش:

حاج آقا ، پیرامون ارتباط شاگرد با استاد مطالبی فرمودید. اگر لطف بفرمایید پیرامون رابطه استاد با شاگرد و خصوصاً ارتباط مرحوم آیت الله قاضی(ره) با سید هاشم حداد (ره) مطالبی را بیان بفرمایید .

حضرت آیت الله کمیلی خراسانی:

ارتباط مرحوم آیت الله قاضی(ره) با مرحوم استاد، در مقایسه با دیگر شاگردان مرحوم آیت الله قاضی (ره)، یک ارتباط بسیار نزدیکی بوده است که هم به جهت علاقه آیت الله قاضی (ره) به ایشان بوده است و هم به علت حضور زیاد آیت الله قاضی (ره) در کربلا برای زیارت حرم حضرت اباعبدالله (ع) و حرم حضرت اباالفضل(ع) که بعد از زیارت بین این استاد و شاگرد خلوتی عارفانه بوده است و با هم گفت و گوها داشته اند .

البته بطور کلی این یک مطلب مسلم است که علاقه استاد به شاگرد بیشتر از علاقه شاگرد به استاد است. چرا که شاگرد دست پرورده استاد است و وقتی استاد ببیند که شاگردش در همه جهات در حال پیشرفت کردن است، نمی شود که به او علاقه مند نشود چرا که استاد ثمره وجودی خود را می بیند. مثلاً علامه طهرانی(ره) می گوید که هنگام خداحافظی با مرحوم استاد سید هاشم(ره) ، یک انقلاب درونی عجیبی در استاد ایجاد می شد که هیچ گاه سرش را نفهمیدم.

خوب اینجا می توانیم عرض کنیم که حالت استاد به علت همان شدت علاقه استاد به شاگرد است .

پرسش:

حاج آقا همانطور که خودتان هم فرمودید و علامه طهرانی هم می نویس ، هنگام خداحافظی مرحوم علامه با مرحوم حداد (ره) ایشان بسیار ناراحت می شدند و خیلی ابراز دلتنگی می کردند و از طرف دیگر علامه و دیگر شاگردان مرحوم حداد در گفته ها و حکایاتی که از ایشان نقل می کنند طوری بیان می کنند که مرحوم حداد به قدری غرق در توحید بودند که گاهی از اطراف خود و گاهی از جسم خود غافل می شدند . اینجا این سئوال مطرح می شود که چگونه استادی که این قدر غرق در توحید است، برای دوری از شاگردش دلتنگی می کن ؟ ایا این حالت منافات با مسائل توحیدی استاد ندارد ؟

آیت الله کمیلی:

این حالات استاد منافاتی با مقامات توحیدی او ندارد. همانطور که می دانید بزرگترین استاد و شاگرد این عالم، حضرت رسول الله (ص) و حضرت امیرالمومنین (ع) هستند که در آیه مباهله از امیرالمومنین (ع) بعنوان نفس پیامبر (ص) یاد میشود. یعنی امیرالمومنین (ع) جان پیغمبر (ص) است و خود امیرالمومنین(ع) می فرمایند: ” انما انا عبد من عبید محمد (ص) ” و در دعای ندبه هست که ” یحذو حذو الرسول ” امیرالمومنین(ع) پا جای پای پیامبر (ص) می گذاشته اند.

دلتنگی های پیامبر (ص) برای امیرالمومنین (ع) روشن است که حتی می گویند این دلتنگی در شب معراج هم بوده است و این خود بهترین دلیل بر صحت دلتنگی استاد برای شاگردان است. البته ناگفته نماند که این حالت از حالات خاص روحی است و با کلام و توضیح و تحلیل درک نمی شود . باید استادی همچون مرحوم استاد (ره) و شاگردی همچون علامه طهرانی(ره) باشد تا این مطلب فهمیده شود هرچند خود علامه هم می گوید : من سرش را نفهمیدم .

پرسش:

ببخشید حاج آقا ، برای پیدا کردن زندگی نامه ی شاگردان مرحوم سید هاشم حداد (ره) ، به بعضی از سایتها مراجعه کردیم . در یکی از آن ها نوشته بود : می گویند آیت الله فلان شاگرد سید هاشم حداد بوده است ؛ آخر چطور ممکن است یک عالمی ، شاگرد یک غیر عالم شود. البته اگرچه این کلام نسبت به مرحوم سید هاشم حداد بی اساس است ، چرا که افرادی چون حضرت عالی ، مرحوم آیت الله سید مصطفی خمینی ، آیت الله کشمیری ، علامه طهرانی ، آیت الله شهید مطهری و دیگران از ایشان بهره برده اند، اما می خواستیم اگر لطف کنید، پیرامون این شبهه که عالم نمی شود شاگرد غیر عالم شود ، توضیحی بیان بفرمایید.

حضرت استاد:

ببینید، طایفه فقها در یک رشته متخصص هستند و طایفه عرفا در یک رشته دیگر. بعضی فقیه عارفند مثل علامه طهرانی(ره) که مرحوم استاد به ایشان می گفتند ” سید الطائفتین ” و بعضی هم فقط در فقه یا فقط عرفان متخصص هستند.

اگر سالک در رشته فقه هم مجتهدی باشد و از تقلید کردن بی نیاز باشد ، برای سیروسلوک او بسیار مفید است چرا که وقتی در رشته فقه مجتهد نباشد باید از یک فقیه تقلید کند ولی این به این معنا نیست که اگر کسی فقیه نبود دیگر نمی تواند به مراتب عالیه عرفانی برسد و بسا که گاهی یک فرد عادی، یک بازاری خدمت امام زمان (عج) هم می رسد . به هر حال توجه به علوم ظاهری هم مهم است .

به همین دلیل مرحوم آیت الله قاضی(ره) شاگردان خود را به مجتهد شدن تشویق می کردند. و همانطور که گفتیم به این معنا نیست که راه، منحصر به فقها باشد. پس کسی که در عرفان مجتهد نیست، می شود که شاگرد یک مجتهد ِ در عرفان شود. خواه آن شاگرد فقیه باشد یا نه و همینطور آن استاد .

پرسش:

همانطور که مستحضرید، مرحوم علامه طهرانی پیرامون وصایت آیت الله قاضی(ره) مطلبی می نویسند – البته از قول مرحوم استادشان سید هاشم حداد (ره) – که نتیجه کلام این است که مرحوم آیت الله قاضی(ره) یک وصی ظاهری داشته اند که آیت الله شیخ عباس قوچانی(ره) است و یک وصی باطنی که مرحوم آقای حداد (ره) باشد . لطف کنید پیرامون این وصایت ظاهری و باطنی توضیح بفرمایید .

آیت الله کمیلی:

می دانید که در طریقت عرفا ، انتخاب جانشین و وصی عرفانی امر واجبی نیست که ما بگوییم هر عارفی که از دنیا می رود حتماً برای شاگردان خود استادی را مشخص می کند . اما میان شاگردان تفاوتهایی هم هست که با گذشت زمان معلوم می شود کدام شاگرد به استاد نزدیکتر بوده .

اگر چه ممکن است دیگر شاگردان آن را بعنوان استاد نبینند و با او رفاقتی برخورد کنند. حالا این وصایت باطنی در خصوص مرحوم آقای حداد (ره) به تشخیص خودشان بوده است و البته ارادت شاگردان آیت الله قاضی(ره) هم می تواند نشانه این مطلب باشد. مثلاً وصی ظاهری آیت الله قاضی(ره)، جناب آیت الله حاج عباس قوچانی(ره) ، از مرحوم آقای حداد (ره) خیلی با تعظیم یاد می کردند و اینطور نبود که مثلاً خودشان را بر ایشان مقدم بدانند.

یادم هست در نجف اشرف آیت الله شهید دستغیب وقتی به زیارت عتبات می آمدند، به دیدار مرحوم آقای حداد هم می رسیدند و بزرگانی مثل آقای تبریزی که از علمای فاضل شهر کاظمین بود که در کتاب روح مجرد هم اسمشان آمده است یا مثلاً آیت الله کشمیری و بعضی از علمای دیگر که اینها فقیه بودند، عالم بودند، آن مراتب روحی و معنوی آقای حداد را می دیدند و می آمدند .

اما وصایت ظاهری و باطنی در مورد آیت الله قاضی(ره) ایشان در نجف اشرف با توجه به طریقتشان متهم به مسائلی بودند و می خواستند که وصی ایشان کسی باشد که اگر دیگران سئوالی داشتند به او رجوع کنند و در حوزه علمیه نجف هم مورد قبول علما باشد. پس اینگونه مرحوم حاج عباس قوچانی(ره) را انتخاب کردند و البته گاهی هم استاد می خواهد شاگردش محفوظ و مخفی بماند و این به دلیل حفظ شخصیت آن شاگرد است. به هر حال ، این مطلبی است که علامه طهرانی(ره) هم معتقد بوده و نظر ما هم همین است .

پرسش:

حاج آقا ، لطفاً پیرامون روش تربیتی مرحوم آقای حداد هم اگر لطف کنید توضیحی بفرمایید.

حضرت استاد:

ایشان برای مبتدی راه سیر و سلوک ابتدا مقداری دستورات مستحبی تعبدی می دادند. از قبیل نوافل و ادعیه و به دست کردن انگشتر عقیق و فیروزه و امثال آن که با این دستورات، آن شخص کم کم آزموده شود. البته مسائل اخلاقی را مقدم بر مراتب عرفانی می دانستند. اینکه شخص اول باید تزکیه نفس شود و از رذائل دور باشد تا دریچه ای از عرفان روی او باز گردد. بعد که شاگرد کمی بالاتر می آمد دستور مراقبه دائم می دادند و می فرمودند سالک در هر حالی از احوال باید حضور الهی را در قلب خود بیاورد و این حضور را ملکه خود کند.

مهمترین دستور ایشان که آثار زیادی هم دارد همان مراقبه قلبی بود. گاهی با توجه به مراتب شاگرد، اذکار اربعینی هم می دادند اما خیلی زیاد نبود. هم و غم ایشان این بود که سالک به سمت ” توحید ” حرکت کند که از توحید افعالی شروع می شود تا مراتب بالاتر. به تهجد و سحرخیزی خیلی تاکید می کردند. به توسل و توجه به خاندان اهل بیت(ع) و مخصوصاً حضرت بقیه الله (عج) که ما لفظ ” یا صاحب الزمان ” را زیاد از ایشان می شنیدیم.

پرسش:

لطفاً پیرامون قرآن خواندن و اینکه کدام سوره را بیشتر می خواندند، توضیحی بفرمایید.

استاد کمیلی خراسانی:

ایشان عنایت ویژه ای به تلاوت قرآن داشتند . استاد تلاوت سوره یاسین را در صبح بسیار تاکید می کردند که بعد از نماز صبح قرائت شود و خود ایشان هم این سوره را از حفظ می خواندند. در رکعت اول نماز وتیره ، نافله ی عشاء، سوره واقعه را می خواندند .

پرسش:

حاج آقا به عنوان حسن ختام این مصاحبه ، اگر نکته ای بفرمایید که توشه راه ما باشد، ممنون می شویم .

حضرت آیت الله کمیلی خراسانی:

همیشه باید به یاد خدا باشیم و همه کارهایمان را برای خدا انجام دهیم تا کم کم این تلقینات و تذکرات حالت ملکه در نفس ما شود و کم کم به آن مقصد اعلای خلقتمان که ” توحید ” است برسیم . این نکته را برای کسانی که این مصاحبه را می شنوند یا متن آن را می خوانند عرض می کنم که بدانند این راه ، راه ِ عموم است . اینگونه نیست که مختص انسانهای خاص باشد و اینگونه هم نیست که راه کسب معرفت خدا ، یک راه مستحب باشد . ما برای کسب معرفت خدا خلق شده ایم : ” و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون ” . از خدا می خواهیم که ما را در راه محبت و معرفتش بیش از پیش موفق بگرداند .

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

کلیدواژه مصاحبه های منتشره شده در وب سایت

مصاحبه و رسانه

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=183

مطالب مشابه

از عزیمت آیت الله کمیلی خراسانی به لبنان تا تشکیل جلسات عرفانی

احیاء منطق قرآن و عترت در آثار آیت الله کمیلی خراسانی

نشست معرفی و بررسی کتاب اخلاق اهل بیتی

مصاحبه با استاد کمیلی در نمایشگاه کتاب تهران 1402

توصیه به مطالعه کتاب‌ها و اهمیت آن

عرفه روزی برای بیتوته در تنهایی و خلوت خویش

مصاحبه با آیت الله کمیلی در نمایشگاه کتاب

برگزاری همایش عرفان حسینی از سلسله همایش‌های عرفان اهل بیتی

برگزاری دوازدهمین جلسه درس اخلاق حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

برگزاری یازدهمین جلسه درس اخلاق حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.