درس خارج فقه حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

مباحث فقهی- سقط جنین- جلسه هفدهم

ادامه استدلال به روایات برای تقدم جان مادر

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه هفدهم- ۱۴۰۲/۰۲/۱۷

موضوع: ادامه استدلال به روایات برای تقدم جان مادر

روایت سوم: «روى الحسن بن محبوب عن علی بن رئاب عن أبی بصیر قال: سألت أبا جعفر‌ (ع) عن‏ رجل‏ قتل‏ مجنونا قال إن کان أراده فدفعه عن نفسه فقتله فلا شیء علیه من قود و لا دیه و یعطى ورثته دیته من بیت مال المسلمین قال فإن کان قتله من غیر أن یکون المجنون أراده فلا قود لمن لا یقاد منه و أرى أن على قاتله الدیه فی ماله یدفعها إلى ورثه المجنون و یستغفر الله‌ و یتوب إلیه »؛[۱] ابو‌بصیر می‌گوید: از امام باقر (ع) درباره مردی که دیوانه‌ای را به قتل برساند پرسیدم. فرمود: اگر دیوانه‌ای به او حمله کرده است و آن مرد از خودش دفاع کرده است و دیوانه به قتل رسیده است پس چیزی بر آن شخص نیست، دیه و قصاص ندارد و از بیت‌المال دیه‌اش را به ورثه او می‌پردازند، اما اگر بدون حمله دیوانه را کشته است قصاص ندارد ولی از مالش باید دیه را به ورثه او بدهد و استغفار کند و به سوی خدا برگردد.

بررسی سند: حسن بن محبوب: امامی، ثقه، جلیل من اصحاب الإجماع علی قول. علی بن رئاب: امامی، ثقه، جلیل.ابی بصیر: امامی، ثقه، جلیل، من اصحاب الإجماع و لیس بواقفی. سند صحیح است.[۲]

این روایت ظهور در این مطلب دارد که فرد می‌تواند برای دفاع از خودش، مجنون را بکشد؛ بنابراین سقط جنینی که روح در او دمیده شده اگر مزاحمتی برای مادر داشته باشد قابل کشتن هست، ولی این فرض موضوع ما نیست چون این بچه حالت هجومی برای مادر نداشته است تا مادر در مقام دفاع برآید. البته این روایت قضیه فی الواقعه است و نمی شود برای همه جا از آن استفاده کرد. در همین حدیث فرمودند: اگر بدون حمله‌ور شدنِ دیوانه، او را بکشد، باید دیه‌ انسان کامل را از مال خودش به وارثان مجنون پرداخت کند؛ زیرا در احکام فقهی، آدم سالم و عاقل را به جای مجنون قصاص نمی‌کنند؛ پس قصاص از او برطرف می‌شود.

اگر سقط جنین بعد از ولوج روح باشد و جنین ناقص‌الخلقه باشد سه صورت دارد:

۱٫ بعد از زایمان به هیچ عنوان ادامه‌ حیات برای جنین ناقص‌الخلقه وجود ندارد، در این‌جا قائل شدن به سقط جنین و حفظ جان مادر صحیح نیست؛ چون مرگ دست خداست شاید مادر زودتر بمیرد، انسان‌های سالم بدون هیچ مرضی ناگهان می‌میرند.

۲٫ بعد از زایمان جنین ناقص‌الخلقه مدت کوتاهی می‌تواند زندگی نماید، در این‌جا قائل شدن به سقط جنین و حفظ جان مادر صحیح نیست.

۳٫ بعد از زایمان جنین ناقص‌الخلقه مثل انسان های معمولی به زندگی خود ادامه می‌دهد، در این‌جا هم قائل شدن به سقط جنین صحیح نیست.

بنابراین برای جواز سقط جنین بعد از ولوج روح، ادله‌ی کافی برای ترجیح حفظ جان یک طرف وجود ندارد و تعلیل به ناقص‌الخلقه بودن و تام الخلقه بودن، صرفا استحسان بوده و حجیت ندارد.

و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین

[۱]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج‏۴، ص۱۰۳٫

[۲].درایه النور.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31233