30 ژانویه, 2024

کد مطلب : 31510

برشی از کتاب وصایای سلوکی

رعایت احتیاط در همه امور در سیر و سلوک

انسان سالک در امور زندگی و امور دینی باید مبنایش احتیاط باشد.

رعایت احتیاط در همه امور در سیر و سلوک

امام صادق علیه السلام به عنوان بصری می فرماید:«وَ لاَتَجْعَلْ رَقَبَتَکَ لِلنَّاسِ جِسْراً»{۱} گردن خود را جِسر و پل عبور برای مردم قرار نده.

گردنت را مثل پل نگذار تا مردم از روی این پل عبور کنند؛ یعنی هر مسئله‌ و مطلبی را به گردن نگیر. برای موضوعی چیزی را از شما می‌خواهند و شما نمی‌توانید آن‌ها را ارشاد کنید و رهنمود بدهید، نده. نگو من هر چیزی را می‌دانم؛

مثلاً سالک نباید مدتی نماز شب خواند، عبادت‌هایی انجام داد ‌بگوید من خودم استادم و همه چیز را می‌دانم. از خودش تعریف می‌کند حتی درباره‌ بزرگان هم حرف‌های نامربوط می‌زند. امام علیه السلام می‌فرماید: این کارها را نکنید! حرف زدن علیه بزرگان دین خطرناک است. یا مثلاً با این‌که اطلاعات ‌چندانی ندارد به خودش اجازه می‌دهد حد و حدود عرفا یا مسائل شرعی را بیان کند. بنابراین چیزی که برای انسان روشن نیست نباید درباره آن اظهار نظر کند.

«وَ خُذْ بِالاحْتِیَاطِ فِی جَمِیعِ مَا تَجِدُ إِلَیْهِ سَبِیلًا»؛ هر چیزی که مطابق با احتیاط باشد آن را بگیر. انسان سالک در امور زندگی و امور دینی باید مبنایش احتیاط باشد. با مراجعه به رساله توضیح المسائل آیت اللّه العظمی بروجردی رحمه الله علیه می‌بینیم خیلی از مسائلش احتیاطی است. احتیاط واجب در حکم فتواست مگر این‌که انسان به مجتهدی دیگر رجوع کند.چرا آیت اللّه العظمی بروجردی رحمه الله علیه این همه احتیاط دارد؟ چون ایشان تقوایش زیاد بود، خیلی ورع داشت.

اگر دو مجتهد از لحاظ علمی مساوی هستند انسان از مجتهدی ‌که احتیاط، ورع و تقوایش بیشتر باشد تقلید کند.{۲} ممکن است مجتهدی ورع و تقوایش بیشتر باشد، همان‌طور که ایمان مراتب دارد تقوا هم مراتب دارد؛ پس وقتی علما احتیاط می‌کنند ما هم در کارهایمان باید خیلی محتاطانه برخورد کنیم تا نزد خدا مقرب‌تر باشیم.

یکی از مراجع تقلید فتواهای شاذ داشت. در مقابل شهرت فتوایی و روایی که از علمای متقدم هست انسان چه‌جوری جرئت می‌کند که بر خلاف مشهور فتوا بدهد. انسان باید خیلی مراقب باشد تا مرضیّ خدا را لحاظ کند. در امور مشکوک احتیاط بهترین راه است. همان مَثَل معروف: «آدم چرا روزۀ شک‌دار بگیرد»؛ کاری ‌را که احتمال زیان و خسرانى در آن‌ است نباید مرتکب شد.{۳} اگر به صدور حدیثی اطمینان ندارد به امامان علیهم السلام اسناد ندهد، بلکه روایت را به کتاب اسناد بدهد. ضرب المثل دیگر به همین مضمون است. «سَرى را که درد ندارد دستمال چه باید»{۴}

حدیث دیگری در این زمینه هست: « قَالَ النَّبِیُّ صل الله علیه و آله و سلم ‏ دَعْ مَا یُرِیبُکَ إِلَى مَا لَا یُرِیبُک»{۵} پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود: چیزهایی که در آن شک داری رها کن و سراغ آن چیزهایی برو که به آن یقین داری. یقینیات را بگیر، مشکوک را رها کن؛ مثلاً نمی‌داند که اگر با فلانی رفاقت کند راهش به کجا می‌کشد نباید او را رفیق خود کند. اگر انسان از روی صدق و بینه قدم بردارد هر چند مقدار کمی باشد به مراتب بهتر است از مواردی که در آن شک و شبهه باشد.

«عَنْ أَبِی شَیْبَهَ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَحَدِهِمَا أَنَّهُ قَالَ … الْوُقُوفُ عِنْدَ الشُّبْهَهِ خَیْرٌ مِنَ الِاقْتِحَامِ‏ فِی الْهَلَکَهِ»؛{۶} توقف در هنگام امور شبهه‌ناک از افتادن در هلاکت بهتر است.

پی نوشت:

۱- حدیث عنوان بصری،بحارالانوار کتاب فضل العلم

۲- در صورتى که دو مجتهد از نظر علمى مساوى باشند احتیاط لازم آن است که از کسى که اتقى و اورع است تقلید کند. محمد فاضل لنکرانى، رساله توضیح المسائل (فاضل)، مسأله ۶، ص ۶٫

۳- علی‌اکبر دهخدا، امثال و حکم، ج ۱، ص ۲۳٫

۴- همان، ج ۲، ص ۹۶۲.

۵- ابن أبی جمهور، عوالی اللئالی العزیزیه فی الأحادیث الدینیه، ج‏ ۱، ص ۳۹۴٫

۶- حسین بن سعید کوفى اهوازى، الزهد، ص ۱۹٫

منبع: کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»، فصل سوم: وصیت‌های امام صادق علیه السلام – از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31510

مطالب مشابه

برتری لذت معنوی

مجموعه سخنرانی‌های آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در ماه ذی القعده

بسته صوتی شرح کوتاه ادعیه روزانه ماه مبارک رمضان

آشنایی با آرا و اندیشه‌های آیت‌الله محمدصالح کمیلی خراسانی؛ پیوند فقه، عرفان و حماسه(PDF)

بسته صوتی نیمه شعبان المعظم

لزوم توجه به شریعت

عشق سید هاشم حداد (رحمه الله علیه) به اهل‌بیت(علیهم السلام)

بزرگان عرفان در کلام آیه الحق سید هاشم حداد (رحمه الله علیه)

آیه الحق سید هاشم حداد (ره) در کلام عرفا

توصیه حضرت آیت الله کمیلی برای حل مشکل جامعه اسلامی و مردم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.