تقریرات/ درس خارج/ مباحث فقهی

10 ژانویه, 2024

کد مطلب : 31283

درس خارج فقه حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

مباحث فقهی- سقط جنین- جلسه بیست و یکم

حکمت‌ هایی در خلقت بچه ناقص الخلقه

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌یکم- ۱۴۰۲/۰۲/۲۰

موضوع: حکمت‌ هایی در خلقت بچه ناقص الخلقه

سقط جنین در قوانین کشور‌های جهان:

سقط جنین یکی از مسائل اجتماعی است که در مجامع مختلف دیدگاه‌های متفاوتی نسبت به آن اتخاذ شده است. قوانین کشور‌ها در مورد این مسئله متفاوت است و به صورت عمده سه قانون کلی نسبت به این مسئله در کشور‌های جهان حکم فرماست: قوانین بعضی کشورها به دلایل مذهبی و ازدیاد جمعیت، سقط جنین را ممنوع می‌داند و قوانین بعضی از کشورها به دلایل کاهش جمعیت، سقط جنین را به صورت مطلق جایز دانسته و برخی از کشورها نیز با در نظر گرفتن شرایط و رعایت ملاحظات خاصی، سقط جنین را اجازه می‌دهند.

از دلایل مهم سقط جنین می‌توان به دفع ضرر محتمل بر مادر و جنین (ناقص‌الخلقه بودن)، فرار از بارداری ناخواسته، پنهان نمودن رابطۀ نامشروع، پرهیز از بی‌آبرویی برخاسته از تولد فرزند نامشروع، تجاوز به عنف و فرار از مسئولیت نگهداری فرزند اشاره کرد.

حکم اولی دین مبین اسلام، حرمت سقط جنین می‌باشد، مگر در صورتی که خطر قابل توجهی حیات مادر را به خطر بیندازد.

متاسفانه این مسئله دامن‌گیر همۀ جوامع بشری شده است که شدت و حِدَّت آن با توجه به بستر‌های مذهبی، فرهنگی، تربیتی، اقتصادی متفاوت است. موافقان سقط جنین با استفاده از قوانین حقوق بشر و همسان‌سازی حقوق زن و مرد و لزوم رفع تبعیض، سقط جنین را از حقوق مسلم زن قلمداد می‌کنند و در این مورد می‌‌گویند: آن‌چه در رحم زن در حال رشد است، جزیی از اجزای بدن مادر می‌باشد و جنین اگر تکامل نیافته باشد، تکه‌ای گوشت از بدن مادر است؛ بنابراین فاقد هرگونه حقی است و مستحق کمترین احترام و توجهی نباید باشد؛ فلذا در کشورهایی که روابط جنسیِ آزاد توأم با رضایت بین طرفین پذیرفته شده است، بحث بارداری‌های ناشی از آن نیز به عنوان نتیجۀ منطقی آن پذیرفته می‌شود و طبیعتا در این کشور‌ها اصولا سقط جنین نیز به شکل سهل‌تری مورد حکم و عمل قرار می‌گیرد.

با توجه به آمار تکان دهندۀ سقط جنین در ایران که طبق آمار دبیر مرکز مطالعات جمعیت، سالانه بیش از چهارصد هزار سقط (میانگین روزی ۱۰۹۵ سقط) در کشور انجام می گیرد^[۱] که ۹۶ درصد از این سقط‌ها در نهاد قانونی و شرعی خانواده رخ می‌دهد (میانگین روزی ۱۰۵۲سقط) که حدود ۱۰ درصد از این سقط‌ها به سقط‌های غیر ارادی و مشکلات پزشکی که در مادر اتفاق می‌افتد مربوط می‌شود (میانگین روزی ۱۰۵سقط) اما مابقی سقط‌ها (میانگین روزی ۹۴۶سقط)، سقط‌های ارادی است که بخشی با مجوز پزشکی قانونی و بخش دیگری بدون مجوز پزشکی قانونی که تحت عنوان سقط جنایی و غیر قانونی از آنها یاد می‌کنیم، رخ می‌دهدو ۴ درصد از این سقط‌ها (میانگین روزی ۴۳ سقط) نیز ناشی از روابط خارج از عرف یا به تعبیری غیرمشروع است. بر طبق این آمار لازم دانستیم که برای رشد آگاهی مردم از این فعل نامشروع، در مورد مبادی تصوری و تصدیقی سقط‌ جنین و احکام و حدود آن بحث کنیم.

پرسش و پاسخ

سؤال: بعض افراد می‌گویند: نگهداری بچه ناقص الخلقه سخت است لذا بچه را سقط می‌کنیم و استغفار نموده و دیه آن را می پردازیم!چه جوابی به آنان بدهیم؟

جواب: حکمت‌هایی در خلقت بچه ناقص الخلقه است از جمله این‌که:

۱- آزمایش و امتحان الهی

خداوند متعال در آیه ۱۵۵ سوره بقره می‌فرماید:

«وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ.» قطعاً همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، و کاهش در مال‌ها و جان‌ها و میوه‌ها، آزمایش می‌کنیم؛ و بشارت ده به استقامت‌کنندگان!

با تدبر کردن در آیۀ شریفه به این نتیجه می‌توان رسید که خداوند متعال برای امتحان بندگانش، نقصی در جنین به وجود می‌آورد تا والدینش را مورد ابتلاء قرار می‌دهد و از کلمه‌ «أنْفُس» می‌توان چنین استفاده کرد که یکی از دلایل ناقص‌الخلقه بودن طفل، امتحان والدین و خود جنین می‌باشد.

۲- لازمه زندگی مادی

لازمه زندگی دنیوی، سختی و مشکلات است و خلقت انسان بر سختی بنا شده است. همان‌گونه که خداوند متعال در قرآن کریم فرموده است:

﴿لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِی کَبَدٍ﴾؛^[۲] همانا به ‏تحقیق ما انسان را در رنج آفریدیم (و زندگى او سراسر رنج است).

و ناقص‌الخلقه بودن جنین، یکی از مصادیق سختی در این دنیا‌ست که باید اولا و بالذات این سختی را خود فرزند متحمل شود و ثانیا و بالعرض این سختی را والدین و اطرافیان او نیز تحمل نمایند و این تحمل سختی قطعا بی‌اجر و ثواب نبوده و در این دنیا موجب آمرزش گناهان و ارتقای مقام معنوی افراد خواهد شد.

۳- کفاره گناهان

احادیث فراوانی دلالت بر این مطلب دارند که خداوند به خاطر کفارۀ گناهان، انسان ها را مبتلا به امتحاناتی می‌نماید تا موجب غفران گناهانشان گردد. ما در اینجا به بعضی از احادیث اشاره می‌کنیم:

«و عن أبی هریره قال قال رسول اللّه (ص‏) «لَا یَزَالُ الْبَلَاءُ فِی الْمُؤْمِنِ وَ الْمُؤْمِنَهِ فِی جَسَدِهِ وَ مَالِهِ وَ وُلْدِهِ حَتَّی یَلْقَی اللَّهَ وَ مَا عَلَیْهِ مِنْ خَطِیئَهٍ»؛^[۳] رسول خدا(ص) فرمودند: همیشه بلا و امتحان برای مرد مؤمن و زن مؤمنه در جسم، مال و فرزندان هست تا زمانی که خدا را ملاقات کند و هیچ گناهی نداشته باشد.

در توضیح روایت می‌توان گفت که ابتلائات و آزمایشات الهی ممکن است در بدن، جسم، اموال و فرزندان انسان باشد؛ حکمت این ابتلائات، آمرزش گناهان می‌باشد به شرطی که صبر کند و همه‌ سختی ها را تحمل کند و کفری به زبان نیاورد و راضی به رضای حضرت حق باشد. در این صورت خداوند به ازای تحمل این ابتلائات، گناهان فرد را مورد آمرزش قرار می‌دهد تا به وقت ملاقات پروردگارش، عاری از گناهان و رذالت‌ها باشد.

عن الرضا‌(ع) قال: المرض‏ للمؤمن‏ تطهیر و رحمه و للکافر تعذیب و لعنه و إن المرض لا یزال بالمؤمن حتى لا یکون علیه ذنب؛»^[۴] بیماری برای مؤمن سبب طهارت و رحمت الهی می‌شود، اما بیماری برای کافر نوعی عذاب و لعنت الهی است.و این بیماری آن‌قدر در مؤمن ادامه پیدا می‌کند تا به کلی گناهان او بخشیده شود.

۴- ترفیع درجه

در روایتی امام صادق (ع) فرمودند: «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ؟ع؟: إِنَّ الْعَبْدَ لَیَکُونُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ الدَّرَجَه لَا یَبْلُغُهَا بِعَمَلِهِ فَیَبْتَلِیهِ اللَّهُ فِی جَسَدِهِ أَوْ یُصَابُ بِمَالِهِ أَوْ یُصَابُ فِی وُلْدِهِ فَإِنْ هُوَ صَبَرَ بَلَّغَهُ اللَّهُ إِیَّاهَا»؛^[۵] بنده خدا درجه‌ای نزد خدا دارد که با اعمال به آن درجه نمی‌رسد، خداوند در جسم، مال و فرزندانش او را مبتلا می‌کند اگر صبر کرد خدا او را به آن درجه می‌رساند.

برای بندۀ خدا تقدیر شده که باید به درجۀ عالی از درجات ایمانی واصل شود ولی امکان ندارد که به ‌وسیله‌ اعمال ظاهری به آن درجات عالی نائل آید؛ فلذا خداوند در جسم، مال و فرزندانش ابتلائی قرار می‌دهد که در صورت صبر و استقامت در مقابل این ابتلائات، به درجه‌ی عالی از ایمان نائل می‌شود.

روایت دیگری در بحارالانوار آمده است که در این روایت اجر و ثواب فراوانی بیان می‌کند.

«عن ابن أبی یعفور عن أبی عبد اللّه ع قال: لو یعلم المؤمن ما له فی المصائب من الأجر لتمنى أن یقرض‏ بالمقاریض»؛^[۶] امام صادق‌ (ع) می‌فرماید: اگر مؤمن بداند در مصائبی که در دنیا بر او وارد می‌شود بعد از مرگ چقدر پاداش برای او خواهد بود، هر آینه آرزو می‌کند که بوسیله‌ قیچی بدن او را پاره پاره کنند.

همچنین در وسائل الشیعه روایتی آمده است:

«أبو علی الأشعری عن محمد بن سالم عن أحمد بن النضر عن عمرو بن شمر عن جابر عن أبی جعفر‌؟ع؟ قال قَالَ رَسُولُ اللَّهِ‌ (ص)، قَالَ الله‌: مَنْ مَرِضَ ثَلَاثاً فَلَمْ یَشْکُ إِلَی أَحَدٍ مِنْ عُوَّادِهِ أَبْدَلْتُهُ لَحْماً خَیْراً مِنْ لَحْمِهِ وَ دَماً خَیْراً مِنْ دَمِهِ فَإِنْ عَافَیْتُهُ عَافَیْتُهُ وَ لَا ذَنْبَ لَهُ وَ إِنْ قَبَضْتُهُ قَبَضْتُهُ إِلَی رَحْمَتِی»؛^[۷] رسول خدا(ص) از قول پروردگار جهان این‌گونه می‌فرمایند: هر یک از بندگان من اگر سه بار بیمار شود و در این سه بار صبر کنند و به کسانی که به عیادت او می‌آیند شکایتی نکند، گوشتی را در بدن او می‌رویانم که بهتر از گوشت قبلی باشد و خونی را در او به جریان می‌اندازم که بهتر از خونی باشد که در گذشته داشته است، اگر بنده‌ام را عافیت دادم، که عافیت دادم، در حالی که به‌وسیله‌ تحمل بیماری موجب شده که از گناهان پاک شود و اگر بخواهم او را قبض روح کنم، قبض روح خواهم کرد و به رحمت من واصل خواهد شد.

۵- عدم رعایت مسائل بهداشت جنسی

روایت‌های فراوانی در نحوه‌ مراقبت‌های جماع از حضرات معصومین‌ (ع) بیان شده است که عدم رعایت آن‌ها عامل اصلی بروز چنین پیشامدهای ناگواری می‌شود. فلذا زن و مرد قبل از انجام عمل جماع برای بچه‌دار شدن، باید این بهداشت‌ها و مراقبت‌های مذکور در روایات را جامه‌ عمل بپوشانند. در این مقال به خاطر اطاله‌ کلام از آوردن روایات پرهیز کردیم.

سؤال: اگر پزشک قانونی بگوید سقط کنید آیا باید سقط کنیم؟

جواب: اگر پزشکان احتمال بدهند نه اما اگر اطمینان دارند و قسم حضرت عباس می‌خورند خصوصاً اگر جان مادر در خطر باشد و مراجع اجازه می‌دهند خصوصاً اگر قبل از ولوج روح باشد.

سؤال: بچه زنا زاده باشد فرق دارد؟

جواب: فرق ندارد چون پدر و مادر گناه کردند و بچه گناهی ندارد.

شاگرد: تعدادی از نابغه‌ها معلولیت داشتند و روز جهانی معلولیت داریم.

شاگرد: دستگاه‌ها سنوگرافی در ایران از خارج آورده‌اند و با بدن خارجی‌ها تنظیم شده‌اند.

استاد: برای مشکل اقتصادی نمی‌شود بچه را سقط کرد. حتی اگر مادر مشکل روحی و روانی دارد یا مبتلا به وسواس باشد نمی‌شود سقط کرد.

سؤال: جلوگیری زن و مرد آیا گناه دارد و قرص جلوگیری آیا گناه است؟

جواب: طبق نظر بعض فقها اشکال دارد و شعار زندگی بهتر و فرزند کمتر این نظر اسلام نیست.

و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین

[۱] .خبرگزاری ایسنا در مصاحبه با دبیر مرکز مطالعات جمعیت، جناب آقای صالح قاسمی.

[۲]. بلد(۹۰)، آیه۴٫

[۳] . علامه مجلسی، بحار الانوار، ج۶۴، ص ۲۳۶٫

[۴].شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج‏۲، ص ۴۰۱٫

[۵]. ابن همام اسکافى،التمحیص، ص۵۸٫

[۶]. ابن همام اسکافى، التمحیص، ص۳۲٫

[۷].شیخ کلینی،کافی، ج‏۳، ص ۱۱۵٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31283

مطالب مشابه

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در نیم سال دوم ۱۴۰۳

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در سال ۱۴۰۳

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه سی ام

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌نهم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هشتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هفتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌ششم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه شانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه پانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه چهاردهم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.