برشی از کتاب عرفان اهل بیتی

زوال و نابودی، محصول دنیا طلبی

یکی از رذایل محبت دنیا همین است که آدم را بخیل و خسیس می‌کند و نمی‌گذارد در راه خدا بذل و بخشش کند.

زوال و نابودی، محصول دنیا طلبی

امام صادق علیه السلام«: الدُّنْیَا بِمَنْزِلَهِ صُورَهٍ رَأْسُهَا الْکِبْرُ وَ حَاصِلُهَا الزَّوَالُ»{۱} امام صادق علیه السلام میفرماید: زندگى دنیوى چون تمثالی است که سر آن تکبّر است؛ نتیجه و آیندۀ او زوال و نیستى باشد. یعنی انسان هر قدر میلیاردر شود و در این دنیا پیشرفت کند، باید بگذارد و برود؛ چون روی این دنیا، زوال حتمی، مُهر خورده و چاره‌ای نیست.

از این تشبیه‌ها و این‌همه صحبت، نتیجه می‌گیریم کسانی که به دنبال دنیا بروند و به دنبال فضیلت و آخرت نروند، اهل فنا و زوال‌اند، اما آن‌هایی که در سیر الی الله گام برمی‌دارند، روز به‌ روز حیات معنوی‌شان زنده می‌شود، دل و روح‌شان زنده می‌شود و از این حالت‌های زودگذر و فنا بیرون می‌‌آیند. البته منظور از کلمۀ «فنا» که در این‌جا آمده، فنای در دنیاست، نه آن فنایی است که عرفا می‌گویند.

منشأ و عوامل صفات مذمومۀ دنیوی

حالا می‌خواهیم بفهمیم این صفات مذمومه‌ای که روی این انسان دنیوی کشیده شده، از کجا نشئت می‌گیرد؟

۱٫ حبّ دنیا، عامل تکبر

می‌فرماید: «فَمَنْ أَحَبَّهَا أَوْرَثَتْهُ الْکِبْرَ»؛ اگر کسی دوست‌دار دنیا و زر و زیور دنیا باشد، مظاهر و مادیات دنیوی را پی‌گیری کند و خودش را در تحصیل مقاصد مادی و دنیوی هلاک کند، این موجب می‌شود که تکبّر و بزرگ‌بینی را به وسیلۀ محبّت دنیا در خودش تحصیل کند؛ چون بالأخره این شخص، اهل ثروت و صاحب مقام و جاهی خواهد شد، بالأخره تمام زورش این است که مقاصد دنیوی را تحصیل کند و این‌ها او را بزرگ می‌کند، ولی اگر محبّت خدا و آخرت در کار باشد، به دنبال کبر نمی‌رود، بلکه به دنبال این می‌رود که رذایل و کبر را از خودش دور کند و به‌جای کبر، تواضع و فروتنی را در خود بنشاند.

۲٫ تحسین دنیا، عامل حرص

«وَ مَنِ اسْتَحْسَنَهَا أَوْرَثَتْهُ الْحِرْصَ»؛ و هر کسی دنیا را در نظر خود زیبا و تحسین کند و به‌سوی خدا و آخرت نرود، بداند که میراث آن، حرص و آز خواهد بود.

۳٫ دنیا طلبی، عامل طمع

«وَ مَنْ طَلَبَهَا أَوْرَثَتْهُ الطَّمَعَ»؛ و هر کسی شب و روز به دنبال دنیا بدود، طمعش زیاد می‌شود. برادران و خواهران! طمع، حد و حدودی ندارد. شما الآن می‌بینید بعضی از اهل دنیا که خودشان به مسئلۀ موت و مردن یقین دارند، می‌دانند که نیامده‌اند تا مثل عیسای مسیح علیه السلام، حضرت خضر علیه السلام، حضرت نوح علیه السلام و امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف در این دنیا عمر درازی کنند و می‌دانند که اگر خیلی عمر کنند، صد سال است و بعد از صد سال باید در قبرستان خاک شوند؛ پس چرا این همه پول روی پول می‌گذارند؟ خودش می‌داند که الآن مثلاً یک میلیارد تومان دارد که خیلی می‌تواند آینده‌اش را تأمین و تضمین کند، ولی باز می‌گوید یک میلیارد، دو میلیارد شود؛ دو میلیارد را پیدا کرد، می‌گوید باز سه میلیارد شود؛ سه میلیارد را پیدا کرد، باز می‌گوید بیشتر و همین‌طور. نتیجۀ دنیا همین است که وقتی آدم خودسازی نکند، این طمع در او ریشه می‌کند.

۴٫ مدح دنیا، عامل ریاکاری

«وَ مَنْ مَدَحَهَا أَلْبَسَتْهُ الرِّیَاءَ»؛ هر کسی بخواهد با زبانش از این دنیای مکّار و غدّار، مدح و تعریف کند، بداند که ریاکاری می‌کند. با این مدح، لباس ریا را در خودش پوشانده است؛ یعنی مظهری از ریا و ریاکاری شده است؛ چون دنیا واقعیت و حقیقت ندارد و یک‌چیز پوشالی و اعتباری است. اگر انسان بخواهد یک‌چیزی را که اصلاً ثبات و بقا ندارد و همیشه در حال زوال است، مدح کند، در واقع دارد یک‌ چیز غیر واقع را به‌صورت واقع درمی‌آورد و این همان صفت بد ریاکاری است. غیرواقع را واقع و دروغ را صدق نشان می‌دهد.

۵٫ خواستنِ دنیا، عامل خودبینی

«وَ مَنْ أَرَادَهَا مَکَّنَتْهُ مِنَ الْعُجْبِ»؛ و هر کسی اراده کند و به دنیا ارادت پیدا کند، بداند که دنیا، عجب را در او مسلط و متمکّن می‌کند؛ چون عجب از خواستنِ دنیا ساخته و تولید می‌شود.

۶٫ اعتماد به دنیا، عامل غفلت دل

«وَ مَنْ رَکَنَ إِلَیْهَا أَرکَبَتهُ الْغَفْلَهَ»؛ و کسی که ملجأ و پناهش دنیا باشد و زمانی که از خواب پا می‌شود به دنبال دنیا می‌دود، بداند که غفلت بر او سوار شده است؛ یعنی هم دنیا غافلگیرش می‌کند و هم غفلت از یاد خدا و اولیاء خدا او را نابود می‌کند.

۷٫ دنیا پسندی، عامل فتنه و ابتلا

«وَ مَنْ أَعْجَبَهُ مَتَاعُهَا»؛ و هر کسی از دنیا و کالاهای دنیوی خوشش بیاید و آن را مورد علاقۀ خودش قرار بدهد و در این مسائل شناور باشد، «فَتَنَتْهُ وَ لَا تَبْقَى لَهُ»؛ نتیجه این می‌شود که دنیا او را به فتنه می‌اندازد و به او وفا نخواهد کرد و برای او ماندنی نخواهد بود.

مفتون به چه کسی می‌گویند؟ یک مثال بزنیم تا روشن شود. ببینید یک شخصی که از یک چیزی خیلی خوشش می‌آید و علاقه‌مند است؛ مانند یک نفری که یک دختر زیبایی را می‌بیند و عاشق آن دختر می‌شود. می‌گویند این شخص به این دختر مفتون شده است؛ یعنی فتنۀ این دختر او را گرفته و عاشق و مفتون به او شده است. این دنیا هم حکم همان عروسک را دارد.

۸٫ ثروت اندوزی و بخل ورزی، عامل جهنّمی شدن

«وَ مَنْ جَمَعَهَا وَ بَخِلَ بِهَا أَورَدَتهُ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا وَ هِیَ النَّار»؛ این آخرین جملۀ حضرت علیه السلام است که می‌فرماید: هر کسی بخواهد مال و ثروت دنیا را جمع کند؛ چون می‌دانید بعضی‌ خوششان می‌آید پس‌اندازشان در بانک‌ها بالا برود و رقم درشتی پیدا کند. در فکر مسائل دنیوی و ثروت اندوزی هستند، ولی در فکر این نیستند که حالا خدا به آن‌ها ثروت و مالی داد، خمس و زکاتش را بدهند و در راه خدا مصرف کنند.

یکی از رذایل محبت دنیا همین است که آدم را بخیل و خسیس می‌کند و نمی‌گذارد در راه خدا بذل و بخشش کند. «وَ مَنْ جَمَعَهَا وَ بَخِلَ بِهَا»؛ هر کس که مال دنیا را جمع کند و بخل بورزد و انفاق و بذل مال نداشته باشد، عاقبت و پایانش به این است که «أَورَدَتهُ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا وَ هِیَ النَّار»؛ بخل و جمع‌آوری مال، او را به آن مستقر ابدی می‌کشاند. مستقر؛ یعنی آن قرارگاه و جایی که باید برود. آن‌جا کجاست؟ «وَ هِیَ النَّار»: این مستقر، آتش غضب خداست که بالأخره اهل جهنم می‌شود. خیلی از جهنمی‌ها کسانی بودند که «یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّه» {۲} این‌ها طلا، نقره و اموال دنیا را برای خودشان گنج قرار می‌دادند.

خلاصه این‌که انسان باید حواسّش را جمع کند که یک‌وقتی فریب دنیا را نخورد. بعضی‌ دنیا را به شکل یک پیر زنی حیّال و مکّار تصویر کرده‌اند که می‌آید و می‌خواهد همین‌طور با اسلوب‌ها و روش‌های غروری و فریبی، انسان را فریب بدهد. بنابراین سعی کنیم که اگر خدا به ما مالی می‌دهد، حق فقرا، حق بیت‌المال، حق خمس و زکات، حق‌های واجب و مستحب را در نظر بگیریم.

پی نوشت:

۱-مصباح الشریعه

۲-و کسانى که طلا و نقره را گنجینه (و ذخیره و پنهان) مى‏سازند. توبه (۹)، آیۀ ۳۴٫

منبع: کتاب عرفان اهل بیتی در شرح «مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه»، فصل سی و دوم: وصف دنیا – از تألیفات آیت الله محمدصالح کمیلی حفظه الله

علاقه مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=30894