برشی از کتاب عرفان اهل بیتی

ویژگی های اهل ورع

از نشانه‌های متورّع این‌ است که هیچ خطا، ظلم و اذیّت و آزاری نسبت به خلق خدا نمی‌کند.

ویژگی های اهل ورع

امام صادق علیه السلام: «وَ الْمُتَوَرِّعُ یَحْتَاجُ إِلَى ثَلَاثَهِ أُصُولٍ»؛{۱} امام صادق علیه السلام می‌فرماید: شخصی که با تقوا، با ورع و پرهیزگار است، اگر بخواهد بفهمد که آیا به درجۀ ورع رسیده است یا نه؟ باید این سه نشانی را در خودش تجربه کند، ببیند آیا این نشانه‌ها در او ظاهر شده است یا نه؟

۱٫ گذشت از لغزش‌ها

نشانۀ اول: «الصَّفْحِ عَنْ عَثَرَاتِ الْخَلْقِ أَجْمَعَ»؛ اگر کسی شما را اذیّت کرد بتوانی از او بگذری. «صَفح»؛ یعنی عفو و گذشت از لغزش‌های مخلوق؛ مخلوق هم فرقی نمی‌کند، زن خودت باشد یا دیگران؛ حتی شامل غیرمسلمان هم می‌شود. شما نباید سربه‌سر زن و عیال‌تان بگذاری.

به رسالۀ حقوق امام سجاد علیه السلام رجوع کنید ببینید آقا راجع به زن و حق زوجه چه می‌فرماید؟ دستور اکید این است که مرد باید از زنش بگذرد؛ چون مرد به خواستگاری زن رفته و او را به منزل آورده است، او زن را از خانواده‌اش جدا کرده و به شهرهای غربت می‌برد؛

«نِسَائُکم أُسَرائُکُم»{۲} زن، اسیر مرد است؛ زن در میان خانواده‌اش، پیش پدر و مادرش عزیز است، ولی وقتی از خانواده‌اش جدا شده و به خانۀ شما می‌آید، شما که جزء افراد خانوادۀ او نیستی، شما یک فرد غریبی هستی که دختر غریبی را گرفته‌ای و به خانه آورده‌ای؛ حالا شما چقدر باید دربارۀ این زن گذشت داشته باشی؟ البته زن هم باید گذشت کند، ولی گذشت مرد به مراتب بیشتر است.

امام سجاد علیه السلام در رسالۀ حقوق می‌فرماید: «وَ إِذَا جَهِلَتْ‏ عَفَوْتَ‏ عَنْهَا»{۳} اگر دیدی زن، نادانی می‌کند نباید سربه‌سر او بگذاری. مگر زن حریف کُشتی شما است که بخواهی با او کُشتی بگیری و او را به زمین بزنی؟ زن باید معزّز و محترم باشد. در عصر جاهلیت که زن را خیلی ذلیل می‌کردند، اسلام آمد زن را بالا برد و محترم کرد؛ بنابراین ما باید گذشت داشته باشیم.

اگر در زندگی گذشت نداشته باشیم، کار به طلاق می‌رسد. این طلاق‌هایی که الآن صورت می‌گیرد چرا زیاد شده است؟ به این علت است که زن و مرد نسبت به هم گذشت نمی‌کنند؛ یکی می‌گوید من باید این‌طور باشم، آن یکی هم می‌گوید من باید این‌جور باشم، با هم یکی به دو می‌کنند و کارشان به دادگاه می‌کشد.

۲٫ ظلم و خطا نکردن به مردم

نشانۀ دوم: «وَ تَرْکِ خَطِیئَتِهِ فِیهِمْ»؛ اهل ورع حاضر نمی‌شوند ذره‌ای خطا دربارۀ خلق خدا بکنند. حاضر هستند خودشان را به‌زحمت بیندازند، اما دیگری را به‌زحمت نمی‌اندازند.

در آن حدیثی که نشانه‌های مؤمن را بیان می‌کند، می‌فرماید: «بَدَنُهُ مِنْهُ فِی تَعَب‏ وَ النَّاسُ‏ مِنْهُ‏ فِی رَاحَه»{۴} مؤمن کسی است که رنج و زحمت را به خودش می‌دهد، امّا مردم از دست او در راحتی هستند. در این‌جا هم حضرت علیه السلام می‌فرماید: از نشانه‌های متورّع این‌ است که هیچ خطا، ظلم و اذیّت و آزاری نسبت به خلق خدا نمی‌کند.

۳٫ مساوی بودن مدح و ذمّ مردم

نشانۀ سوم: «وَ اسْتِوَاءِ الْمَدْحِ وَ الذَّمِّ»؛ این‌که مدح و ذمّ مردم برای شما فرقی نکند؛ چون شما کارهایت را برای خدا انجام می‌دهی. وقتی کارها برای خدا باشد، حالا از شما تعریف کنند یا مذمّت کنند، شما راه خودت را می‌روی؛ مخصوصاً در این راه سیر و سلوک الی الله‌ که انسان می‌خواهد مراقبه کند، عزلت کند، صمت و جوع کند، این‌ها با اوضاع عادی مردم جور در نمی‌آید؛ بالأخره یک مقدار محدودیت‌هایی است که این‌ها در عامۀ مردم نیست.

در این‌جا ممکن است شما مورد سرزنش و مذمّت بعضی قرار بگیری؛ این مذمت، یا از اهل و عیال شما یا از فامیل یا اهل روستا و شهر شما باشد و یا از هم‌حجره‌ای شما در مدرسۀ علمیۀ طلبگی یا هم خواب‌گاهی شما در دانشگاه باشد.

آقایی می‌گفت: من می‌خواهم شب برای نماز شب بلند بشوم، ولی بعضی از هم‌حجره‌ای‌هایم راضی نمی‌شوند. این شخص باید راهی را برای خودش پیدا کند؛ این دلیل نمی‌شود که چون مثلاً عده‌ای راضی نمی‌شوند، آدم بیاید نماز شب را ترک کند؛

یکی از راه حلّ‌ها این‌که چراغ را روشن نکند، یا نمازخانه‌ای در همان خوابگاه پیدا کند، یا جایی دیگر آماده کند، ضمن این‌که دیدگاه آیت ‌الله سیستانی دامت برکاته این است که می‌فرماید: نماز شب را می‌توان از اول تا آخر شب خواند.{۵}

پی نوشت:

۱-مصباح الشریعه

۲-«اِرْحَمُوا أُسَرَاءَکُم قیل: یا رسول الله مَنْ هُمْ؟ قال: العبد و النساء»؛ پیامبر صل الله علیه و علی آله و سلم فرمود: براسیران خود رحم کنید. پرسیدند: ای رسول خدا! آن‌ها کیستند؟ فرمود: بندگان و زنان. دارابی، مقامات السالکین، ص ۵۱٫

۳-شیخ صدوق، الأمالی، ص ۳۷۰؛ همو، من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۶۲۱؛ محمدتقی مجلسی، روضه المتقین، ج ۵، ص ۵۱۵ و ۵۱۶٫

۴-کلینی، الکافی ، ج ۲، ص ۴۷٫

۵-سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۱، ص ۱۶۹٫

منبع: کتاب عرفان اهل بیتی در شرح«مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه»، فصل سی و سوم: باب ورع – از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی حفظه الله

علاقه مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=30878