برشی از کتاب وصایای سلوکی

پاسخ بدی دیگران با خوبی

از حضور قلبی که‌ در نماز داریم، می‌توانیم در نمازهای متعدد ملکه‌ای از حضور را به دست آوریم. استاد ما رضوان الله تعالی علیه می‌فرمود: از همه مهم‌تر این‌که همیشه و در هر حال در یاد خدا باشید.

پاسخ بدی دیگران با خوبی

امام صادق علیه السلام به عنوان بصری می فرماید:«وَ مَنْ وَعَدَکَ بِالْخَنَا فَعِدْهُ بِالنَّصِیحَهِ وَ الرِّعَاءِ»{۱}

اگر کسی تو را بیم دهد که به تو فحش خواهم داد و ناسزا خواهم گفت، تو او را مژده بده که من درباره تو خیرخواه می‌باشم و مراعات تو را می‌نمایم.

اگر کسی تو را تهدید کرد که چنین و چنان می‌کنم، کلانتری می‌روم و شکایت می‌کنم تو او را تهدید نکن! با او مهربانی کن، او را ارشاد و نصیحت کن. بدی را با بدی جواب بدهی اجرت را ضایع می‌کند. ائمه علیه السلام به ما تعلیم می‌دهند که بدی را با بدی جواب ندهیم، بلکه با احسان جواب بدهیم

«أَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ»؛{۲} نیکى کنید! که خداوند، نیکوکاران را دوست می‌‏دارد.

دعای مالک اشتر در حق توهین کننده

مالک اشترمردى قوى اندام و قوى‏ هیکل بود از بازار کوفه می‌گذشت. یک بچه بازارى آن‌جا نشسته بود که او را نمی‌شناخت. آشغالى را برداشت به سر و صورت مالک پرتاب کرد. مالک اعتنایى نکرد و رد شد.

شخصى به آن بازارى گفت: آیا شناختى این کسى که این جور به او اهانت کردى، مسخره‌‏اش کردى، که بود؟ گفت: که بود؟ گفت: مالک اشتر، امیر لشکر و سپهسالار على بن ابى طالب علیهما السلام بدنش به لرزه افتاد.

گفت: قبل از این‌که درباره من تصمیمى بگیرد بروم از او معذرت بخواهم. تعقیبش کرد، دید رفت داخل مسجد و شروع کرد به نماز خواندن. دو رکعت نماز خواند. صبر کرد تا نمازش را سلام داد.

بعد سلام کرد و افتاد به التماس که من همان آدم بى‌‏ادب بى‏‌تربیتى هستم که به شما جسارت کردم، شما را نمى‌‏شناختم. مالک گفت: به خدا قسم اصلًا من نمى‏‌خواستم به مسجد بیایم، جاى دیگر مى‏‌رفتم.

به خدا قسم من به مسجد نیامدم جز براى این‌که دو رکعت نماز بخوانم و بعد درباره تو دعا بکنم که خدا از گناه تو بگذرد و تو را هدایت کند.{۳}

این‌ دستور العمل‌ها برای اصلاح ما و جوامع اسلامی است؛ یعنی وقتی ما آن‌گونه که امام صادق علیه السلام در حدیث عنوان بصری می‌فرماید عمل کنیم جامعه ارشاد و اصلاح می‌شود.

امام علی علیه السلام درباره حلم و خویشتن‌داری ‌فرمود: اگر صفت زیبا‌ی حلم و بردباری در تو نیست خود را شبیه قومی کن که اهل صبر و حلم هستند.

«إِنْ‏ لَمْ‏ تَکُنْ‏ حَلِیماً فَتَحَلَّمْ فَإِنَّهُ قَلَّ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ إِلَّا أَوْشَکَ أَنْ یَکُونَ مِنْهُمْ‏»؛ اگر بردبار نیستى خود را به بردبارى وادار، چرا که کم است کسى خود را شبیه قومى کند و از زمره آنان نشود.{۴}

ما این مسئله را در گریه بر امام حسین علیه السلام هم داریم. خداوند در حدیث قدسی به حضرت موسی علیه السلام می‌فرماید:

«فَقَالَ سُبْحَانَهُ یَا مُوسَى … وَ اعْلَمْ أَنَّهُ مَنْ بَکَى عَلَیْهِ أَوْ أَبْکَى أَوْ تَبَاکَى حَرَّمْتُ‏ جَسَدَهُ‏ عَلَى النَّارِ»؛{۵} خداوند عزوجل فرمود: ای موسی! آگاه باش کسی که بر حسین علیه السلام گریه کند یا دیگران را بگریاند یا خود را به گریه بزند بدنش بر آتش جهنم حرام می‌شود.

اگر کسی در مجلس امام حسین علیه السلام اشکش نمی‌آید خودش را به اهل بکاء شباهت کند تا یواش یواش از همین کار تصنعی به حقیقت برسد.

برخی در تشرف به مشاهد ائمه علیهم السلام می‌گویند: اقبال نداریم. زائر چند روز در مشهد است می‌خواهد حرم برود حال زیارت ندارد آیا می‌شود به او گفت به زیارت حرم نرو! با این‌که از شهر دور یا از کشور دیگری آمده است.

این‌جا می‌گویند: با خودت زمزمه‌ای کن و برو حرم یک‌دفعه می‌بینی حالی دست داد و توجهی پیدا کردی.

نماز هم همین‌طور است. ممکن است انسان قبل از شروع نماز آمادگی لازم را نداشته باشد؛ لذا گفته‌اند اول انسان تطهیر کند، وضو بگیرد، اذان و اقامه بگوید، دعا بخواند بعد با گفتن تکبیره الاحرام وارد نماز شود؛ تکبیره الاحرام یعنی مثل حاجی که مُحرم می‌شود، نماز گزار می‌خواهد با تکبیرهالاحرام، در حریم خدا برود.

بعضی از بزرگان قبل از نماز مقداری فکر می‌کردند تا عظمت و خشیت خدا را در دل وارد ‌کنند بعد وارد نماز شوند؛ لذا در روایت است که از نماز به مقداری که در آن حضور قلب هست قبول می‌شود.

عَنِ النَّبِیِّ صل الله علیه و آله و سلم ‏ إِنَّ مِنَ الصَّلَاهِ لَمَا یُقْبَلُ نِصْفُهَا وَ ثُلُثُهَا وَ رُبُعُهَا وَ خُمُسُهَا إِلَى الْعُشْرِ وَ إِنَّ مِنْهَا لَمَا یُلَفُّ کَمَا یُلَفُّ الثَّوْبُ الْخَلَقُ فَیُضْرَبُ بِهَا وَجْهُ صَاحِبِهَا وَ إِنَّمَا لَکَ مِنْ صَلَاتِکَ مَا أَقْبَلْتَ عَلَیْهِ بِقَلْبِکَ؛{۶} پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود: بعضی از نمازها نصف، یک سوم، یک چهارم، یک پنجم تا یک دهم آن قبول می‌شود و بعضی از نمازها همانند پارچه کهنه به صورت نماز گزار زده می‌شود و آن‌چه از نماز که با حضور قلب باشد قبول است.

استاد می‌فرمودند: در توالت هم یاد خدا کنید

«عن أبی بصیر قال: قال أبو عبد اللّه علیه السلام إن سمعت الأذان‏ و أنت على الخلاء فقل مثل ما یقول المؤذن و لا تدع ذکر اللّه عزوجل فی تلک الحال لأن ذکر اللّه حسن على کل حال»{۷} ابوبصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: اگر هنگامی که در توالت هستی و مؤذن اذان می‌گوید جمله‌های اذان را با او تکرار کن و ذکر خدا را در آن حالت توالت ترک نکن، نگو خوب نیست زیرا ذکر اللّه در هر حالتی خوب است. چون خدا همراه انسان است،«وَ هُوَ مَعَکُمْ أَیْنَ مَا کُنْتُمْ»؛{۸}هر کجا باشید او با شماست. جایی نیست که خدا در آن‌جا نباشد.

پی نوشت:

۱-حدیث عنوان بصری،بحارالانوار کتاب فضل العلم

۲-بقره (۲)، آیه ۱۹۵٫

۳-مجموعه آثار استاد شهید مطهرى، ج ‏۲۲، ص ۴۷۷-۴۷۶٫

۴-نهج البلاغه\ ترجمه حسین انصاریان، حکمت ۲۰۶، ص ۳۴۷٫

۵-علامه مجلسی، بحار الأنوار، ج‏ ۴۴، ص ۳۰۸٫

۶-همان، ج ۸۱، ص ۲۶۰٫

۷-شیخ حرعاملی، وسائل الشیعه، ج ‏۱ ص ۳۱۴٫

۸-حدید (۵۷)، آیه ۴٫

۹-محمد شعیری، جامع الأخبار، ص ۱۳۰٫

منبع: کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»، فصل سوم: وصیت‌های امام صادق علیه السلام – از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31345