برشی از کتاب وصایای سلوکی

نقش محبت در سلوک

این همه اذکار، ادعیه، نماز که از اهل بیت علیهم السلام نقل شده برای این است که ساعات شب و روز ما با این‌ها پر شود و یاد خدا در قلب زنده گردد.

نقش محبت در سلوک

در حدیث عنوان بصری آمده که : «فَدَخَلْتُ مَسْجِدَ الرَّسُولِ صل الله علیه و آله و سلم وَ سَلَّمْتُ عَلَیْهِ ثُمَّ رَجَعْتُ مِنَ الْغَدِ إِلَى الرَّوْضَهِ وَ صَلَّیْتُ فِیهَا رَکْعَتَیْنِ وَ قُلْتُ أَسْأَلُکَ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ أَنْ تَعْطِفَ عَلَیَّ قَلْبَ جَعْفَرٍ علیه السلام

وَ تَرْزُقَنِی مِنْ عِلْمِهِ مَا أَهْتَدِی بِهِ إِلَى صِرَاطِکَ الْمُسْتَقِیمِ وَ رَجَعْتُ إِلَى دَارِی مُغْتَمّاً وَ لَمْ أَخْتَلِفْ إِلَى مَالِکِ بْنِ أَنَسٍ لِمَا أُشْرِبَ قَلْبِی مِنْ حُبِّ جَعْفَرٍ علیه السلام »؛{۱}

پس داخل مسجد رسول اللَّه صل الله علیه و آله و سلم شدم و بر آن حضرت سلام کردم. سپس فردای آن روز به سوی روضه برگشتم و در آن‌جا دو رکعت نماز گزاردم و عرض کردم: ای خدا! ای خدا! من از تو می‌خواهم تا قلب جعفر علیه السلام را به من متمایل فرمائی، و از علمش روزی من نمائی تا بتوانم بدان، به سوی راه مستقیم و استوارت راه یابم! و با حال اندوه و غصه به خانه‌ام بازگشتم؛ به‌جهت آن‌که دلم از محبت جعفر علیه السلام اشراب گردیده بود، دیگر نزد مالک بن أنس نرفتم.

عنوان بصری بعد از ترک محضر امام علیه السلام بلا فاصله به مسجد پیامبر رفته و به پیامبر صل الله علیه و آله و سلم سلام داده و برمی‌گردد به خانه‌اش. ظاهرا شدت حزن و ناراحتی سبب شده روز بعد به مسجد پیامبر صل الله علیه و آله و سلم برگردد و دو رکعت نماز بخواند و از خداوند بخواهد که قلب امام علیه السلام را نسبت به وی متمایل کرداند تا از علم امام علیه السلام استفاده نماید و به صراط مستقیم هدایت شود.

عنوان بصری می‌گوید: دیگر سراغ مالک بن انس نرفتم؛ چراکه دیگر محبّت خاصی از امام علیه السلام در قلبم وارد شده بود و مرا به خود مشغول کرده بود.

آن‌چه در مسیر سلوک نقش ویژه دارد همین عشق و محبت است. عشق که بیاید انسان سیرش سریع‌تر می‌شود. دیگر خستگی برای وی معنا ندارد.

سالک باید تلاش کند تا عشق خدا در قلبش داخل شود. برخی گناهان است که تا عشق خدا وارد قلب نشود سالک به راحتی از شرّ آن‌ها خلاص نمی‌شود.

«فَمَا خَرَجْتُ مِنْ دَارِی إِلَّا إِلَى الصَّلَاهِ الْمَکْتُوبَهِ حَتَّى عِیلَ صَبْرِی‏ فَلَمَّا ضَاقَ صَدْرِی تَنَعَّلْتُ وَ تَرَدَّیْتُ وَ قَصَدْتُ جَعْفَراً علیه السلام وَ کَانَ بَعْدَ مَا صَلَّیْتُ الْعَصْرَ»؛

بنابراین از منزلم خارج نشدم مگر برای نماز واجب تا ‌جائی که صبرم تمام شد. در این‌حال که سینه‌ام گرفته بود و حوصله‌ام به پایان رسیده بود نعلَین خود را پوشیدم و ردای خود بر دوش افکندم و قصد زیارت و دیدار جعفر علیه السلام را کردم؛ و این هنگامی‌ بود که نماز عصر را به‌جا آورده بودم.

خلاصه کار عنوان بصری به جایی رسید که دیگر برای غیر از نماز واجب از خانه بیرون نمی‌رفت. معلوم نیست چند مدت این جریان طول کشید، اما بالاخره سینه وی در فشار قرار گرفته بود و صبرش لب‌ریز شده بود تا این‌که بعد از خواندن نماز عصر، عزمش را جزم کرد به محضر امام علیه السلام رفت تا از امام علیه السلام درخواست علم و هدایت کند.

برخی که در سیر و سلوک جدی نیستند تا استاد طریقت وی را قبول نمی‌کند منصرف شده و دست از سلوک می‌کشد و حال آن‌که طالبان حقیقی، دست از توحید بر نداشته و مشکلات طریق حق را با جان و دل می‌پذیرند.

«فَلَمَّا حَضَرْتُ بَابَ دَارِهِ اسْتَأْذَنْتُ عَلَیْهِ فَخَرَجَ خَادِمٌ لَهُ فَقَالَ مَا حَاجَتُکَ فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَى الشَّرِیفِ فَقَالَ هُوَ قَائِمٌ فِی مُصَلَّاهُ فَجَلَسْتُ بِحِذَاءِ بَابِهِ فَمَا لَبِثْتُ إِلَّا یَسِیراً إِذْ خَرَجَ خَادِمٌ فَقَالَ ادْخُلْ عَلَى بَرَکَهِ اللَّهِ»؛

پس چون به درِ خانه حضرت رسیدم، اذن دخول خواستم برای زیارت و دیدار حضرت. در این‌حال خادمی‌ از حضرت بیرون آمد و گفت: چه حاجت داری؟! گفتم: سلام کنم بر شریف.

خادم گفت: او در محل نماز خویش به نماز ایستاده است. پس من مقابل درِ منزل حضرت نشستم. در این‌حال فقط به مقدار مختصری درنگ نمودم که خادمی‌ آمد و گفت: به درون بیا تو بر برکت خداوندی (که به تو عنایت کند).

هنگامی که عنوان بصری به منزل امام علیه السلام رسید و اذن ورود خواست، خادم امام علیه السلام به وی گفت: امام در حال عبادت است. عنوان بصری مقابل در خانه حضرت نشستند تا این‌که خادمی آمد و به وی گفت داخل شو که مورد عنایت خدا قرار گرفتی.

عزیزان بحث برنامه عبادی را همان‌طور که قبلا گفته شد جدی بگیرید تا ان شاء الله در مسیر سلوک توفیقات الهی شامل حالتان گردد. بالاخره باید برای قبل اذان صبح و بعد آن و برخی دیگر از اوقات برنامه‌هایی داشت تا یاد خدا در دل زنده شود. وقتی قلب زنده شود دیگر همه اوقات با یاد خدا سپری می‌شود.

دیگر ما از امام معصوم که بالاتر نیستیم که اوراد و اذکاری داشتند و به آن‌ها مشغول بودند. این همه اذکار، ادعیه، نماز که از اهل بیت علیهم السلام نقل شده برای این است که ساعات شب و روز ما با این‌ها پر شود و یاد خدا در قلب زنده گردد.

پی نوشت:

۱- حدیث عنوان بصری،بحار الانوار کتاب فضل العلم

منبع: کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»، فصل اول: آشنایی و دلدادگی – از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31285