تقریرات/ درس خارج/ مباحث فقهی

11 نوامبر, 2023

کد مطلب : 30966

درس خارج فقه حضرت آیت الله کمیلی خراسانی

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه پنجم

ولوج روح در قرآن کریم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه پنجم- 1401/11/10

مبحث ولوج روح: زمان دمیدن روح در جنین

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین

واژه «ولوج روح»

قبل از ورود به مباحث اصلی این مسئله، ابتدا باید در مورد زمان دمیدن روح در جنین یا ولوج‌ روح بحث کنیم که آیا ولوج‌ روح و عدم آن در حرمت و جواز سقط جنین تأثیری دارد یا نه؟

تردیدی نیست که در مرحله‌ای از سیر تکوین انسان، پیوندی بین روح و جسم برقرار می‌شود که سرآغاز این پیوند، ولوج روح در جنین است.

روح در لغت

روح در کتب لغوی به معانی ذیل آمده است:

«الروح: النفس التی یحیی بها البدن.»

«و أما الروح فهی ما به الحیاة.»

«الروح ما به حیاة الأنفس.»

«إن المراد بالروح، الذی یقوم به الجسد و تکون به الحیاة»

حاصل معانی که برای روح ذکر شده است از قرار ذیل است:

روح: نفسی است که بدن به سبب آن زنده می‌شود.

روح: آن چیزی است که حیات به سبب آن است.

روح: آن چیزی است که حیات نفوس به آن وابسته است.

روح: چیزی است که جسد به آن قوام داشته و حیات به سبب آن ایجاد می‌شود.

ولوج بر وزن «فعول» و در لغت به معنای دخول، ورود و رخنه آمده است. وقتی با روح ترکیب شود، به معنای ورود روح بر جنین در رحم مادر است.

ولوج روح در قرآن کریم

در قرآن کریم در پنج آیه سخن از ولوج روح به میان آمده‌است. دو مورد آن در مورد حضرت آدم (ع) است که با الغای خصوصیت، بر سایر انسان‌ها نیز صدق می‌کند.

«وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ»؛ و [ياد كن‌] هنگامى را كه پروردگار تو به فرشتگان گفت: «من بشرى را از گِلى خشك، از گِلى سياه و بدبو، خواهم آفريد. پس وقتى آن را درست كردم و از روح خود در آن دميدم، پيش او به سجده در افتيد.

«إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِينٍ فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ»؛ آن‌گاه كه پروردگارت به فرشتگان گفت: «من بشری را از گِل خواهم آفريد. پس چون او را [كاملاً] درست كردم و از روح خويش در آن دميدم، سجده‌كنان براى او [به خاك‌] بيفتيد.

دو مورد آن درباره‌ حضرت عیسی است:

«وَالَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهَا مِنْ رُوحِنَا وَجَعَلْنَاهَا وَابْنَهَا آيَةً لِلْعَالَمِينَ» ؛ و آن [زن را ياد كن‌] كه خود را پاكدامن نگاه داشت، و از روح خويش در او دميديم و او و پسرش را براى جهانيان آيتى قرار داديم.

«وَمَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِيهِ مِنْ رُوحِنَا»؛ و مريم دخت عمران را، همان كسى كه خود را پاكدامن نگاه داشت و در او از روح خود دميديم.

و مورد آخر ظاهرا در مورد نوع انسان است. «الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ»؛ همان كسى كه هر چيزى را كه آفريده است نيكو آفريده و آفرينش انسان را از گِل آغاز كرد؛ سپس [تداوم‌] نسل او را از چكيده آبى پست مقرر فرمود؛ آنگاه او را درست‌ اندام كرد و از روح خويش در او دميد و براى شما گوش و ديدگان و دل‌ها قرار داد؛ چه اندك سپاس مى‌گزاريد.

در نهایت در آیات 12تا14 سورۀ مؤمنین، مراحل مختلف آفرینش جنین از نطفه، علقه، مضغه، عظام و لحم ذکر شده و در پایان آمده است که پس از آن در او آفرینشی متفاوت پدید می‌آوریم.

«وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَكِينٍ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ ۚفَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ»؛ و به يقين، انسان را از عصاره‌اى از گِل آفريديم. سپس او را [به صورت‌] نطفه‌اى در جايگاهى استوار قرار داديم. آن‌گاه نطفه را به صورت علقه در آورديم. پس آن علقه را [به صورت‌] مضغه گردانيديم، و آن‌گاه مضغه را استخوان‌هايى ساختيم، بعد استخوان‌ها را با گوشتى پوشانيديم، آن‌گاه [جنين را در] آفرينشى ديگر پديد آورديم. آفرين باد بر خدا كه بهترين آفرينندگان است.

با دقت و تأمل در آیات قرآن معلوم می‌شود که روح امری است ویژه انسان، و منظور از آن نیز حیات عام و مشترکی که در حیوانات، یا در حیوانات و گیاهان، یافت می‌شود، نیست. علم جدید بحث از روح و ماهیت آن را کنار نهاده و ترجیح می‌دهد به آثار و پدیده‌های آن (ظواهر روح) بپردازد. با این همه، روشن است که پدیده‌هایی روحی وجود دارند که مختص انسان‌ هستند و به همین دلیل، چنین ظواهری باید در ذات انسان دارای منشأ و سرچشمه‌ای باشند؛ همان سرچشمه‌ای که انسان را از حیوانات متمایز می‌کند و به او قدرت تسخیر آسمان و زمین و هر آن‌چه را بر آن [و در آن] است می‌دهد. قرآن کریم از این منشأ ناشناخته با عنوان «روح منه» یاد می‌کند، گرچه چیزی بیش از آن نمی‌گوید. چنان‌که می‌دانیم، از پیامبر درباره روح پرسش شد، و به همین مناسبت این آیه نازل شد: «و یسئلونک عن الروح، قل الروح من امر ربی، و ما اوتیتم من العلم الا قلیلاً»؛ «از تو در باره روح می‌پرسند. بگو روح به امر پروردگار من است. و ما به شما جز اندکی علم ندادیم.»

و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=30966

مطالب مشابه

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در نیم سال دوم ۱۴۰۳

اطلاعیه برگزاری درس خارج فقه حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی در سال ۱۴۰۳

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه سی ام

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌نهم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هشتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌هفتم

مباحث فقهی-سقط جنین- جلسه بیست‌و‌ششم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه شانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه پانزدهم

مباحث فقهی-صید و ذباحه- جلسه چهاردهم

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.