سخن در این مسئله درباره دیۀ جنین سقط شده و تعیین مقدار آن قبل از ولوج روح و بعد از آن است.
بعد از ولوج روح هیچ اختلافی در بین فقها نیست که مقدار دیه در این حالت، دیه انسان آزاد مسلمان است که عبارت است از هزار دینار در مذکر و پانصد دینار در مونث. میان مسلمان و ذمی نیز فرقی نیست. چنان که صاحب جواهر به این مطلب تصریح کرده است: «أما لو ولجت فیه الروح فدیه کامله للذکر و نصف للأنثى فی الحر المسلم و الذمی بلا خلاف و لا إشکال»
در قواعد علامه حلی آمده است که دیه سقط جنین ذمی پس از ولوج روح هشتصد دینار برای مذکر و چهارصد دینار برای مونث است با اینکه درباره سقط جنین مسلمان حکم به ثبوت هزار دینار برای مذکر و پانصد دینار برای مؤنث کرده است و لذا وی در مورد ذمی با مشهور مخالفت کرده است.
علامه در کتاب مفتاح الکرامه میفرماید: «فإن ولجته فدیه جنین الذمی ثمانمائه درهم إن کان ذکرا و أربعمائه درهم إن کان أنثى لأنه نفس فدیته دیتها و لا أجد فیه خلافا»؛ اگر روح در آن دمیده شود، پس دیه جنین ذمی هشتصد درهم است اگر مذکر باشد و چهارصد درهم است اگر مؤنث باشد؛ زیرا این هم انسانی است و دیهاش همان دیه انسان است و در این مسئله مخالفی نمییابم.
تعلیل وی با آنچه در کتاب قواعدآمده است سازگار نیست؛ چرا که «این هم انسانی است و دیهاش همان دیه انسان است» مقتضی ثبوت دیه کامل است که عبارت است از هزار دینار در جنین مذکر و پانصد دینار در جنین مؤنث. پس، حق با صاحب جواهر است.
پیش از ولوج روح، قول مشهور این است که اگر نطفه باشد، دیهاش بیست دینار، اگر علقه باشد، چهل دینار، اگر مضغه باشد شصت دینار، اگر استخوان داشته باشد هشتاد دینار، اگر گوشت بر آن روییده باشد، صد دینار و اگر روح در آن دمیده شده باشد، هزار دینار برای مذکر و پانصد دینار برای مؤنث در نظر گرفته میشود. و قول غیر مشهور بدین شرح است که اگر نطفه باشد، دیهاش چهل دینار، اگر علقه باشد، شصت دینار، اگر مضغه باشد، هشتاد دینار و اگر گوشت بر آن روییده باشد، دیهاش صد دینار است.
ادله اثبات حکم وضعی سقط جنین
۱- روایات
روایات قول مشهور: این دسته از روایات مطابق مشهور بوده که مفادش گذشت.
روایت اول: روایت ابن مسکان
«محمد بن یعقوب عن علی بن إبراهیم عن محمد بن عیسى عن یونس أو غیره عن ابن مسکان عن أبی عبد الله (ع) قال: دیه الجنین خمسه أجزاء خمس للنطفه عشرون دینارا و للعلقه خمسان أربعون دینارا و للمضغه ثلاثه أخماس ستون دینارا و للعظم أربعه أخماس ثمانون دینارا و إذا تم الجنین کانت له مائه دینار فإذا أنشئ فیه الروح فدیته ألف دینار أو عشره آلاف درهم إن کان ذکرا و إن کان أنثى فخمسمائه دینار و إن قتلت المرأه و هی حبلى فلم یدر أذکرا کان ولدها أم أنثى فدیه الولد نصف دیه الذکر و نصف دیه الأنثى و دیتها کامله.»؛ دیه جنین پنج جزء است:
۱٫ دیه نطفه یک پنجم و بیست دینار، دیه علقه دو پنجم و چهل دینار، دیه مضغه سه پنجم و شصت دینار، دیه عظم چهار پنجم و هشتاد دینار است و هنگامی که جنین تمام و کامل بشود دیهاش صد دینار، هنگامی که روح در جنین دمیده شود اگر مذکر باشد دیهاش هزار دینار یا ده هزار درهم است و اگر مؤنث باشد پانصد دینار است و اگر زن حامله را بکشد و نمیداند فرزند مذکر است یا مونث؛ پس باید نصف دیه مرد و نصف دیه زن را کنار بگذارد و دیه انسان کامل محاسبه میشود.
و صلی اللّه علی محمد و آله الطاهرین