برشی از کتاب اخلاق اهل بیتی

حسنات دنیوی و اخروی

سِرّ این‌ که ما در ادعیه هم عملاً با اشرار، معصیت،‌ پلیدی‌ و ... برخورد داریم و در وجودمان قوای حیوانی و شرّ و حالت تعارض و تضاد وجود دارد آن است که ما دو بعدی هستیم. به همین‌ جهت، اگر انسان در راه تکامل قدم بگذارد و آن تضادها را پشت سر بگذارد از مَلَک هم قیمت و ارزشش بیشتر خواهد شد.

حسنات دنیوی و اخروی

امام سجاد علیه السلام در فرازی از دعای مکارم الاخلاق به یکی از آیات قرآنی تمسک نموده است. این آیه، همان دعای معروف است که عامۀ مردم در قنوت نماز می‌خوانند: «رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ»؛ پروردگارا! به ما در دنیا (نیکی) عطا کن! و در آخرت نیز (نیکی) مرحمت فرما! و ما را از عذابِ آتش نگاه دار.{2}

وقتی از خدا تقاضا می‌کنیم که: «رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً»، ممکن است مراد از این حسنه، زن زیبای با ایمان یا مسکن خوب و یا حسنات معنوی باشد؛ زیرا همۀ این‌ها مشمول کلمه حسنه است. وقتی از خداوند تقاضا می‌کنیم که در آخرت هم خیر و خوبی نصیب ما بفرماید: «وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً»؛ نباید از این نکته غفلت کنیم که اگر در آخرت خیر و خوبی وجود دارد، در مقابلش عقوبت و عذاب هم وجود دارد.

توصیه به خواندن آیات دعایی در قنوت نماز

البته در قرآن کریم آیات زیادی وجود دارد که جنبۀ دعایی دارد و سالکان می‌توانند از این آیات در قنوت نماز استفاده نمایند. آیات ذیل بخش کوچکی از آیات مورد نظر است:

«رَبِّ لَا تَذَرْنِی فَرْدًا وَأَنْتَ خَیرُ الْوَارِثِینَ»؛ پروردگار من! مرا تنها مگذار (و فرزند برومندی به من عطا کن)؛ و تو بهترین وارثانی{3}

رَبِّ إِنِّی لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَی مِنْ خَیرٍ فَقِیرٌ»؛ پروردگارا! هر خیر و نیکی بر من فرستی، به آن نیازمندم.{4}«

رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِینَ؛ پروردگارا! به آن‌چه نازل کرده‌ای، ایمان آوردیم و از فرستاده (تو) پیروی نمودیم؛ ما را در زمره گواهان بنویس.{5}

»رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا« مُنَادِیا ینَادِی لِلْإِیمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا ۚ رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَیئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ؛ پروردگارا! ما صدای منادی (تو) را شنیدیم که به ایمان دعوت می‌کرد که: به پروردگار خود، ایمان بیاورید و ما ایمان آوردیم؛ پروردگارا! گناهان ما را ببخش و بدی‌های ما را بپوشان و ما را با نیکان (و در مسیر آن‌ها) بمیران.{6}

آخرین جمله و درخواست دعای مکارم الاخلاق، تقاضای رهایی از آتش جهنم است: «وَ قِنِی بِرَحْمَتِکَ عَذَابَ النَّارِ؛ خدایا! مرا با رحمتت از عذاب آتش جهنم محفوظ بدار.»

سرّ وجود تضاد در انسان

وقتی ما به این نکته دقت کنیم که هم در دنیا و هم در آخرت، حسنه و سیئه وجود دارد؛ این دقت، باعث می‌شود که به‌ سوی حسنات دنیا و آخرت حرکت کنیم. اگر فقط حسنات بود و در مقابل حسنه، سیئه‌ای نبود، از انسان، در دنیا و آخرت جهش و حرکتی سر نمی‌زد؛ زیرا انسان در حال تضاد به کمال می‌رسد.

وقتی در مقابل انسان دشمن و رقیبی قرار دارد، بیشتر مراقب است که ضرر و خطری از جانب دشمن به او نرسد. علاوه بر آن، تلاش می‌کند که موفق و پیروز شود و رقیب و یا دشمن را شکست دهد.

سِرّ این‌ که ما در ادعیه هم عملاً با اشرار، معصیت،‌ پلیدی‌ و … برخورد داریم و در وجودمان قوای حیوانی و شرّ و حالت تعارض و تضاد وجود دارد آن است که ما دو بعدی هستیم. به همین‌ جهت، اگر انسان در راه تکامل قدم بگذارد و آن تضادها را پشت سر بگذارد از مَلَک هم قیمت و ارزشش بیشتر خواهد شد.

زیرا مَلک تک بعدی است و آن تضادهایی را که یک انسان دارد، ندارد. درست است که در بین ملائک جبرئیل، میکائیل، عزرائیل، اسرافیل، ملائکه کروبیین، ملائکه مقربین و … وجود دارند، اما اگر انسان بتواند در وادی سیر و سلوک قدم بگذارد، فعالیت کند و خود را به کمال برساند، طبق بیان صریح روایات، حتی از ملائکی مانند جبرئیل هم مقامش بالاتر خواهد رفت.

پی نوشت:

1-صحیفه سجادیه، دعای مکارم الاخلاق

2-بقره (2)، آیه 201.

3-انبیاء (21)، آیه 89.

4-قصص (28)، آیه 24.

5-آل عمران (3)، آیه 53.

6-آل عمران (3)، آیه 193.

منبع: کتاب اخلاق اهل‌بیتی در شرح «دعای مکارم الاخلاق»، فراز بیست و هشتم: فلسفه صلوات و خوشبختی در دو جهان؛ از تألیفات آیت الله شیخ محمد صالح کمیلی خراسانی حفظه الله.

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

کلید واژه: حسنه ، سیئه، نیکی، بدی، حسنات، سیئات، ربنا، دعاهای قرآنی ،دعا، قنوت ، قنوت نماز ،حسنه در دنیا، حسنه درآخرت، سیئات دنیوی، سیئات اخروی، حسنات دنیوی ،حسنات اخروی ،دعای انبیا، خیر، خوبی ،شر، بدی، بهشت ،جهنم، غفلت، دشمن ، توجه، انسان، کمال انسانی ،مقامات انسان، ملائکه ،جبرئیل، میکائیل، برتر از ملایکه، فرشتگان

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=30920