برشی از کتاب صد منزل دل

اثر سلوک در توحید افعالی

کار سالک همین است که در اجتماع، روی محبت خدا کار و محبت او را در دل زیاد کند؛ تا هر وقت چشمش به چیزی افتاد، اول خدا را در آن ببیند

اثر سلوک در توحید افعالی

وقتی سالک مدتی در سلوک پیش رفت، می‌بینید که با خدا صادقانه برخورد کردن، کم‌کم او را به مستی و بعد از مستی به نیستی می‌کشاند. در این حال، او خود را نمی‌بیند و تنها خدا را می‌بیند و چشمش به هر چیزی بیفتد اول خدا را در آن می‌بیند. «مَا رَأَیْتُ شَیئاً إلّا وَ رَأَیْتُ اللّٰه قَبْلَهُ وَ بَعْدَهُ وَ مَعَهُ وَ فِیهِ»[1]؛هیچ چیزی را ندیدم مگر آن‌که خدا را قبل و بعد و همراه آن دیدم. احوال درونی انسان در اثر تزکیه و سلوک با خدا عجیب می‌شود و واقعاً چشمش به هرچیزی می‌افتد، اول جلوۀ خدا را در آن می‌بیند؛ چون دلش را به خدا داده است و نمی‌تواند غیر از دوست، چیز دیگری را بییند؛ حتی اگر در جامعه است نباید خدای خود را فراموش کند. یک‌وقت کسی به کوه یا صومعه می‌رود و هیچ کس را بجز خدا نمی‌بیند، اما کسی که در اجتماع قرار دارد چقدر باید حواسش را جمع کند که غیر از خدا را نبیند؟!

کار سالک همین است که در اجتماع، روی محبت خدا کار و محبت او را در دل زیاد کند؛ تا هر وقت چشمش به چیزی افتاد، اول خدا را در آن ببیند؛ ولی ما این‌طور نیستیم و اول مخلوق را می‌بینیم، بعد باید روی مخلوق فکر کنیم تا خالق را در آن مخلوق مشاهده کنیم. این اشتباه است که ما قبل از آن‌که خالق را ببینیم اول مخلوق را ببینیم! شما را به خدا آیا این حرمت شکنی نسبت به خالق نیست که ما بخواهیم از مخلوق به خالق برسیم؟! البته آن‌هایی که عاجرند، راهشان همین است و راه دیگری نمی‌توانند بروند؛ ولی شما می‌بینی که امام حسین ؟ع؟ در دعای عرفه می‌فرماید: خدایا! من خسته شدم، چقدر سیر در آثار کنم، من تو را می‌خواهم. چرا برای هر چیزی ظهور باشد ولی برای تو ظهور نباشد؟! تو ظهور داری ولی این من هستم که از ظهور تو غافلم؛[2] لذا باید سعی بر این باشد که آن‌قدر محبت خدا را در دل زیاد کنیم که چشممان به هرچیزی افتاد خدا را یاد کنیم.

[1]. علامه طهرانی، معاد شناسی، ج 5، ص 30.

[2]. «إِلَهِی تَرَدُّدِی‏ فِی‏ الْآثَارِ يُوجِبُ بُعْدَ الْمَزَارِ فَاجْمَعْنِی عَلَيْكَ بِخِدْمَةٍ تُوصِلُنِی إِلَيْكَ كَيْفَ‏ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِمَا هُوَ فِی وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَيْكَ أَ يَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ مَا لَيْسَ لَكَ حَتَّى يَكُونَ هُوَ الْمُظْهِرَ لَك‏ مَتى غِبْتَ حَتَّى تَحْتاجَ إِلى دَلِيلٍ يَدُلُّ عَلَيْكَ؟ وَمَتى بَعُدْتَ حَتَّى تَكُونَ الْآثارُ هِىَ الَّتِى تُوصِلُ إِلَيْكَ ؟ عَمِيَتْ عَيْنٌ لَاتَراكَ عَلَيْها رَقِيباً، وَخَسِرَتْ صَفْقَةُ عَبْدٍ لَمْ تَجْعَلْ لَهُ مِنْ حُبِّكَ نَصِيباً»؛ خدایا! مردّد شدن من در آثار موجب دوری دیدار است، پس مرا با وجودت گرد آور، به وسیله عبادتی که مرا به تو رساند، چگونه بر وجود تو استدلال شود، به موجودی که در وجودش نیازمند به توست؟ آیا برای غیر تو ظهوری هست که برای تو نیست تا آن غیر وسیله ظهور تو باشد؟! کی پنهان بوده‌ای تا نیازمند به دلیلی باشی که بر تو دلالت کند و کی دور بوده‌ای تا آثار واصل کننده به تو باشند؟ کور باد دیده‌ای که تو را بر آن مراقب نبیند و زیانکار باد تجارت بنده‌ای که از محبّتت برای او سهمی قرار نداده‌ای. سیدبن طاووس، إقبال الأعمال، ج 1، ص 348 و 349.

منبع: کتاب صد منزل دل (در شرح منازل السائرین)- منزل محبت- از تألیفات آیت الله محمدصالح کمیلی حفظه الله

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=30625