فَـﭑنتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِی ﭐلْیمِّ بِأَنَّهُمْ کَذَّبُواْ بِئَایاتِنا وَکَانُواْ عَنْهَا غَافِلِینَ ﴿۱۳۶/۷﴾ وَأَوْرَثْنَا ﭐلْقَوْمَ ﭐلَّذِینَ کَانُواْ یسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ ﭐلْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا ﭐلَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا وَتَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ ﭐلْحُسْنَىٰ عَلَىٰ بَنِی إِسْرَائِیلَ بِمَا صَبَرُواْ وَدَمَّرْنَا مَا کَانَ یصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا کَانُواْ یعْرِشُونَ ﴿۱۳۷/۷﴾
۱۳۶- پس آنان را عقاب و کیفر نموده و در دریا غرقشان کردیم، بسبب اینکه آنها آیات و نشانهها (معجزهها) ى (پیغمبر) ما را تکذیب کرده و بدروغ میگرفتند، و از (تأمل و اندیشه در) آنها غافل گشته و آگاه نبودند ۱۳۷- و (پس از هلاک و نابود شدن فرعون و کسان او) قوم و گروهى (بنى اسرائیل) را که ضعیف و ناتوان شمرده میشدند (فرعونیان آنان را ناتوان و بیچاره میدانستند) مالک و متصرّف جهات شرق و غرب (خاور و باختر) زمین (شام و مصر) که در آن برکت و نیکویى (نعمتهاى بسیار) نهادیم، گردانیدیم، و کلام و وعده نیکوى پروردگارت (بهلاک و تباه ساختن فرعون و کسانش) بر بنى اسرائیل بحدّ کمال رسید بسبب آنکه (بر سختیها) صبر و شکیبایى نمودند، و آنچه (خانهها و شهرها) را فرعون و کسانش ساخته و آنچه (کاخها و درختها) را که برافراشتند خراب و ویران ساختیم
کَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ وَﭐلَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ کَفَرُواْ بِئَایاتِ ﭐللَّهِ فَأَخَذَهُمُ ﭐللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ ﭐللَّهَ قَوِی شَدِیدُ ﭐلْعِقَابِ ﴿۵۲/۸﴾ ذَ ٰلِکَ بِأَنَّ ﭐللَّهَ لَمْ یکُ مُغَیراً نِّعْمَهً أَنْعَمَهَا عَلَىٰ قَوْمٍ حَتَّىٰ یغَیرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَأَنَّ ﭐللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ ﴿۵۳/۸﴾ کَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ وَﭐلَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ کَذَّبُواْ بِئَایاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَکْنَاهُم بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا ءَالَ فِرْعَوْنَ وَکُلٌّ کَانُواْ ظَالِمِینَ ﴿۵۴/۸﴾
۵۲- (پس از آن میفرماید: عادت و روش کفّار قریش در دشمنى با خدا و رسول) مانند عادت و روش پیروان فرعون و کسانى که پیش از آنان بودند (است با پیغمبرانشان) آنها بآیات و نشانههاى خدا (معجزات پیغمبران او) نگرویدند، پس خدا بسبب گناهانشان گرفتشان (ایشان را بغرق شدن و مسخ گردیدن و صاعقه عذاب نمود، چنان که کفّار قریش را بکشته شدن و ذلّت و خوارى عذاب و شکنجه داد) البتّه خدا توانایى است که (چیزى او را ناتوان نمیگرداند، و از عذاب نمودن بازنمیدارد، و بر کسى که مستحقّ و سزاوار عذاب میباشد) عذابش سخت است ۵۳- آن عذاب و گرفتارى کفّار بسبب آنست که خدا تغییر دهنده نعمت و بخششى که آن را بگروهى بخشیده نبوده است (آن را از ایشان نگرفته) تا اینکه آنچه (اخلاق و خویهایى که) در ایشان است (هنگام یافتن آن نعمت) تغییر دهند و دگرگون سازند (بجاى شکر و سپاس گزارى از آن نعمت کفران و ناسپاسى کنند) و محقّقا خدا شنواى (گفتار ایشان و باندیشههایشان و بهر چیز) دانا است ۵۴- (پس از آن مشابهت و مانند بودن عادت و روش کفّار قریش را بعادت و روش کفّار امّتهاى گذشته تأکید و استوار نموده میفرماید: روش کفّار قریش) مانند روش پیروان فرعون و کسانى که پیش از آنان بودند (است با پیغمبرانشان) آنها آیات (معجزات پیغمبران) پروردگارشان را تکذیب کرده و دروغ دانستند، پس ما هم بسبب گناهانشان آنها را هلاک و نابود نمودیم، و پیروان فرعون را غرق کرده و در آب فرو بردیم، و همه آن هلاکشدگان ستمگران (بخودشان) بودند (زیرا بر اثر معصیت و نافرمانى سعادت و نیکبختى دنیا و آخرت را از دست دادند)
فَأَرَادَ أَن یسْتَفِزَّهُم مِّنَ ﭐلْأَرْضِ فَأَغْرَقْنَاهُ وَمَن مَّعَهُ جَمِیعاً ﴿۱۰۳/۱۷﴾
۱۰۳- پس فرعون خواست که موسى و بنى اسرائیل را از زمین (مصر) بیرون کند، ما او و همه کسانى را که با او بودند غرق کرده و در آب فرو بردیم
فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِیهُم مِّنَ ﭐلْیمِّ مَا غَشِیهُمْ ﴿۷۸/۲۰﴾ وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَمَا هَدَىٰ ﴿۷۹/۲۰﴾
۷۸- پس (چون موسى با بنى اسرائیل شبانه از مصر بیرون رفتند) فرعون با لشگرش از پى ایشان (بنى اسرائیل) آمد، و (هنگامى که بکنار رود نیل رسیدند و از همان راهى که از عصاى موسى آشکار شده بود رفتند) دریا (آب رود نیل) آنان را فرو گرفت آن چنان که فروگرفتشان (کسى حقیقت فرو رفتنشان را درک نکرده و در نیافته که چگونه بوده تا بتواند آن را بیان کند) ۷۹- و (چون فرعون بکنار رود نیل رسید و آن را خشک دید بهمراهانش گفت: رود نیل از ترس من خشک شده ایشان سخن او را تصدیق و باور نمودند، آن گاه گفت: أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلى «س ۷۹ ى ۲۴» از اینرو خداى تعالى میفرماید:) فرعون قوم و پیروان خود را گمراه کرد، و (آنان را براه حقّ و درست) راهنمایى ننمود
فَقُلْنَا ﭐذْهَبَا إِلَى ﭐلْقَوْمِ ﭐلَّذِینَ کَذَّبُواْ بِئَایاتِنا فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِیراً ﴿۳۶/۲۵﴾
۳۶- پس گفتیم: بروید بسوى قوم و گروهى (فرعون و پیروانش) که آیات و نشانههاى (وحدانیت و یگانگى) ما را تکذیب کرده و دروغ دانستند (پس هر دو برادر بفرمان خداى تعالى بسوى ایشان رفتند، و آنان معجزاتشان را تکذیب کردند) پس آنها را هلاک و تباه کردیم هلاک کردنى (شگفتآور)
وَأَنجَینَا مُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُ أَجْمَعِینَ ﴿۶۵/۲۶﴾ ثُمَّ أَغْرَقْنَا ﭐلْئَاخَرِینَ ﴿۶۶/۲۶﴾ إِنَّ فِی ذَ ٰلِکَ لَئَایهً وَمَا کَانَ أَکْثَرُهُم مُّؤْمِنِینَ ﴿۶۷/۲۶﴾ وَإِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ ﭐلْعَزِیزُ ﭐلرَّحِیمُ ﴿۶۸/۲۶﴾
۶۵- و موسى و هر که را با او بود همه آنها را (از غرق شدن) نجات و رهایى دادیم ۶۶- پس از آن دیگران (فرعون و قبطىها) را غرق کردیم و بزیر آب فرو بردیم ۶۷- البتّه در آن نجات دادن بنى اسرائیل و غرق نمودن قبطىها هر آینه آیه و نشانه (قدرت و توانایى خداى تعالى) است، و بیشتر آنان (قوم فرعون که در مصر بودند با دیدن این معجزه بزرگ) ایمان آورنده و گرویده (بخدا و بموسى) نبودند (ناگفته نماند: وَ ما کانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ «بیشتر ایشان ایمان آورنده نبودند» در اینجا و در آنجا که پس از این بیان میشود اشاره بر آنست که اگر بیشتر آنان ایمان آورده بودند، عذاب بر آنها فرستاده نمیشد، چنان که کفّار قریش چون بیشترشان ایمان آوردند باقى ببرکت آنها از عذاب رهایى یافتند) ۶۸- و محقّقا پروردگار تو (اى محمّد صلّى اللَّه علیه و آله) هر آینه او (بر دشمنان) غالب و چیره (و بر دوستان) مهربان است
وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى ﭐلَّذِینَ ﭐسْتُضْعِفُواْ فِی ﭐلْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَنَجْعَلَهُمُ ﭐلْوَارِثِینَ ﴿۵/۲۸﴾ وَنُمَکِّنَ لَهُمْ فِی ﭐلْأَرْضِ وَنُرِی فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُم مَّا کَانُواْ یحْذَرُونَ ﴿۶/۲۸﴾
۵- و ما میخواستیم بر ایشان (بنى اسرائیل) که در زمین (مصر) ضعیف و ناتوانشان کرده بودند منّت گزاریم و نیکى کنیم، و آنها را پیشوایان (در کار دین و دنیا) قرار دهیم، و ایشان را ارث برنده (اموال و دارائیهاى فرعون و قبطیها) گردانیم ۶- و باینان در زمین (مصر و شام) تسلّط و توانایى دهیم، و بفرعون و هامان (وزیر و یاور فرعون) و لشگریانشان از جانب ایشان (بنى اسرائیل) بنمایانیم آنچه را که (از دست رفتن آن را که سلطنت و پادشاهى، قدرت و توانایى و ثروت و دارایى بسیار بود) میترسیدند (حضرت سید السّاجدین «صلوات اللَّه علیه» فرموده: قسم و سوگند بخدایى که محمّد صلّى اللَّه علیه و آله را بحقّ و راستى مژده دهنده «ببهشت» و بیم کننده «از دوزخ» برانگیخت، نیکوکاران از ما اهل بیت و شیعه و پیروانشان بمنزله و پایه موسى و پیروان او هستند، و دشمنان ما و پیروان آنان بمنزله فرعون و پیروان او میباشند)
فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِی ﭐلْیمِّ فَـﭑنظُرْ کَیفَ کَانَ عَاقِبَهُ ﭐلظَّالِمِینَ ﴿۴۰/۲۸﴾ وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّهً یدْعُونَ إِلَى ﭐلنَّارِ وَیوْمَ ﭐلْقِیامَهِ لَا ینصَرُونَ ﴿۴۱/۲۸﴾ وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِی هَذِهِ ﭐلدُّنْیا لَعْنَهً وَیوْمَ ﭐلْقِیامَهِ هُم مِّنَ ﭐلْمَقْبُوحِینَ ﴿۴۲/۲۸﴾
۴۰- پس فرعون و لشگریانش را گرفتیم، و آنان را در دریا (ى نیل) افکندیم، پس (اى محمّد صلّى اللَّه علیه و آله یا اى بیننده خردمند) ببین: عاقبت و پایان (کفر و نگرویدن و طغیان و سرکشى) ستمکاران (بخود و بدیگران) چگونه بود! ۴۱- و ایشان را (بسبب بهرهمند نشدنشان از رحمت و مهربانى خودمان براى گمراهان) پیشوایانى که (مردم و پیروانشان را) بسوى آتش (دوزخ) میخوانند گردانیدیم، و روز رستاخیز کمک و یارى نخواهند شد ۴۲- و لعنت و دورى از رحمت را در این دنیا پیرو اینان کردیم (که همیشه نفرین دنبال سرشان باشد) و روز رستاخیز ایشان از دور شدگان از خیر و نیکویى (بهشت و نعمتهاى خداى تعالى) میباشند
وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَىٰ مُوسَىٰ وَهَارُونَ ﴿۱۱۴/۳۷﴾ وَنَجَّینَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ ﭐلْکَرْبِ ﭐلْعَظِیمِ ﴿۱۱۵/۳۷﴾ وَنَصَرْنَاهُمْ فَکَانُواْ هُمُ ﭐلْغَالِبِینَ ﴿۱۱۶/۳۷﴾ وَءَاتَینَاهُمَا ﭐلْکِتَابَ ﭐلْمُسْتَبِینَ ﴿۱۱۷/۳۷﴾ وَهَدَینَاهُمَا ﭐلصِّرَاطَ ﭐلْمُسْتَقِیمَ ﴿۱۱۸/۳۷﴾ وَتَرَکْنَا عَلَیهِمَا فِی ﭐلْئَاخِرِینَ ﴿۱۱۹/۳۷﴾ سَلَامٌ عَلَىٰ مُوسَىٰ وَهَارُونَ ﴿۱۲۰/۳۷﴾ إِنَّا کَذَ ٰلِکَ نَجْزِی ﭐلْمُحْسِنِینَ ﴿۱۲۱/۳۷﴾ إِنَّهُمَا مِنْ عِبَادِنَا ﭐلْمُؤْمِنِینَ ﴿۱۲۲/۳۷﴾
۱۱۴- و (پس از آن احسان و نیکى خویش را بموسى و هارون بیان کرده میفرماید:) محقّقا ما بموسى و (برادرش) هارون منّت نهاده و نعمت (نبوّت و پیغمبرى و جز آن را) دادیم ۱۱۵- و ایشان و قوم و کسانشان (بنى اسرائیل) را از اندوه بزرگ (اذیت و آزار بسیار سخت قبطیها) نجات و رهایى دادیم ۱۱۶- و آنان (موسى و هارون و بنى اسرائیل) را یارى کردیم بطورى که (بر فرعون و قبطیها) غالب و چیره شدند ۱۱۷- و موسى و هارون را (پس از نجات دادن اینان و بنى اسرائیل را از دشمنانشان) کتابى (توراه که احکام خداى تعالى در آن) ظاهر و هویدا (بود) دادیم ۱۱۸- و (هر دو برادر) موسى و هارون را براه راست (خیر و نیکى دنیا و آخرت) هدایت و راهنمایى کردیم ۱۱۹- و ثناء جمیل و ستودن نیکو براى آنان (موسى و هارون) در آیندگان باقى و بجا گذاشتیم ۱۲۰- (و آن ستودن نیکو اینست: از جانب خداى تعالى و فرشتگان و جنّ و انس) سلام و درود بر موسى و هارون باد ۱۲۱- همچنین جزاء و پاداشى که بموسى و هارون دادیم، نیکوکاران را جزاء و پاداش میدهیم ۱۲۲- البتّه موسى و هارون از بندگان مؤمن و گرویده (باوامر و نواهى) ما بودند
فَوَقَاهُ ﭐللَّهُ سَیئَاتِ مَا مَکَرُواْ وَحَاقَ بِئَالِ فِرْعَوْنَ سُوءُ ﭐلْعَذَابِ ﴿۴۵/۴۰﴾ ﭐلنَّارُ یعْرَضُونَ عَلَیهَا غُدُوّاً وَعَشِیاً وَیوْمَ تَقُومُ ﭐلسَّاعَهُ أَدْخِلُواْ ءَالَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ ﭐلْعَذَابِ ﴿۴۶/۴۰﴾
۴۵- پس (چون فرعون بکشتن او امر و فرمان داد) خدا او را از بدیهاى (گرفتن و آزار رساندن و کشتن) آنچه (درباره کشتن او) مکر و چارهجویى نمودند حفظ کرده و نگاهداشت (یا خدا دین و عقائد او را از فتنه و فساد قبطیها حفظ نمود، بنا بر اینکه او را گرفته و کشته باشند، چنان که از حضرت صادق علیه السّلام روایت شده است) و عذاب و شکنجه بد فرعون و پیروانش را فرو گرفت (همه آنان در دریا غرق گشته و هلاک و تباه شدند. ناگفته نماند: تقدیر آیه و حاق بفرعون وبال فرعون سوء العذاب است، و چون بیان آل فرعون بىنیاز کننده از بیان فرعون بود از اینرو فرعون آشکارا بیان نشد) ۴۶- (پس از آن عذاب و شکنجه ایشان را در عالم برزخ «عالمى که پس از مردن میان دنیا و آخرت است» بیان کرده میفرماید:) فرعون و آل فرعون را در بامداد و شبانگاه (شب و روز و همیشه) بر آتش (برزخ) آشکار میسازند (تا روز قیامت) و روزى که قیامت بر پا شود، خداى تعالى بفرشتگان فرماید: فرعون و پیروان فرعون را در سختترین عذاب و شکنجه (در دوزخ) درآورید
فَلَمَّا ءَاسَفُونَا ﭐنتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِینَ ﴿۵۵/۴۳﴾ فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفاً وَمَثَلاً لِلْئَاخِرِینَ ﴿۵۶/۴۳﴾
۵۵- پس چون ما را (بسبب تجاوز از حدّ و اندازه در معصیت و گناه) خشمگین ساختند (از رحمت و مهربانى ما بىبهره شدند) از ایشان انتقام گرفته و کیفر خواسته همهشان را غرق کرده و بزیر آب فرو بردیم ۵۶- پس آنان را (براى درآمدن در آتش دوزخ) پیشرو (کفّار و ناگرویدگان) و براى آیندگان عبرت و پند گردانیدیم
کَمْ تَرَکُواْ مِن جَنَّاتٍ وَعُیونٍ ﴿۲۵/۴۴﴾ وَزُرُوعٍ وَمَقَامٍ کَرِیمٍ ﴿۲۶/۴۴﴾ وَنَعْمَهٍ کَانُواْ فِیهَا فَاکِهِینَ ﴿۲۷/۴۴﴾ کَذَ ٰلِکَ وَأَوْرَثْنَاهَا قَوْماً ءَاخَرِینَ ﴿۲۸/۴۴﴾ فَمَا بَکَتْ عَلَیهِمُ ﭐلسَّمَاءُ وَﭐلْأَرْضُ وَمَا کَانُواْ مُنظَرِینَ ﴿۲۹/۴۴﴾ وَلَقَدْ نَجَّینَا بَنِی إِسْرَائِیلَ مِنَ ﭐلْعَذَابِ ﭐلْمُهِینِ ﴿۳۰/۴۴﴾ مِن فِرْعَوْنَ إِنَّهُ کَانَ عَالِیاً مِّنَ ﭐلْمُسْرِفِینَ ﴿۳۱/۴۴﴾ وَلَقَدِ ﭐخْتَرْنَاهُمْ عَلَىٰ عِلْمٍ عَلَى ﭐلْعَالَمِینَ ﴿۳۲/۴۴﴾ وَءَاتَینَاهُم مِّنَ ﭐلْئَایاتِ مَا فِیهِ بَلَاءٌ مُّبِینٌ ﴿۳۳/۴۴﴾
۲۵- (پس از آن حال و چگونگى غرق شدگان را بیان نموده میفرماید: قبطیها پس از غرقشدن) چه بسیار از باغها و چشمهها را رها کردند ۲۶- و کشتزارها و جاهاى گرامى (خانههاى نیکو و آراسته) ۲۷- و آسایشى که در آن شادمان و خندان بودند (همه آنها را از دست دادند) ۲۸- اینچنین بیرون کردن فرعون و قومش را از خانههاشان بیرون کردیم، و آن منازل و جاهاى ایشان را بدیگران (بنى اسرائیل) میراث دادیم ۲۹- پس (چون هلاک و تباه شدند) آسمان و زمین بر آنها گریه نکرد (اشاره به اینکه آنها در نزد ما مقام و منزلتى نداشتند، بلکه ذلیل و خوار بودند و ارزشى نداشتند) و (هنگام رسیدن عذاب) ایشان را (ساعتى) مهلت ندادند ۳۰- و (پس از آن لطف و مهربانى خود را بنى اسرائیل بیان کرده میفرماید:) هر آینه بنى اسرائیل را از عذاب و شکنجه خوار کننده (از کشتن فرزندان و گرفتارى زنانشان) نجات و رهایى دادیم ۳۱- در حالى که آن عذاب از (جانب) فرعون بود، البتّه فرعون متکبّر و سرکش از تجاوزکنندگان (از حدّ و مرز کفر و معصیت) بود ۳۲- و ایشان (موسى و بنى اسرائیل) را دانسته (از روى علم و دانایى بشایستگیشان) بر جهانیان (مردم زمانشان) برگزیدیم ۳۳- و از آیات و نشانهها (ى بر توحید و قدرت و حکمت خود) آنچه در آن نعمت (یا امتحان و آزمایش) آشکار بود بآنان دادیم
فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِی ﭐلْیمِّ وَهُوَ مُلِیمٌ ﴿۴۰/۵۱﴾
۴۰- پس ما او و لشگرهایش را (بسبب کفر و نگرویدنشان) گرفتیم، و در دریا انداختیم، در حالى که فرعون (خود را) سرزنش کننده بود
وَلَقَدْ جَاءَ ءَالَ فِرْعَوْنَ ﭐلنُّذُرُ ﴿۴۱/۵۴﴾ کَذَّبُواْ بِئَایاتِنا کُلِّهَا فَأَخَذْنَاهُمْ أَخْذَ عَزِیزٍ مُّقْتَدِرٍ ﴿۴۲/۵۴﴾
۴۱- و (پس از آن ایمان نیاوردن فرعون و پیروانش و گرفتار شدنشان را بعذاب یادآورى نموده میفرماید:) هر آینه ترسانندگان (موسى و هارون از جانب خداى تعالى) نزد آل و کسان (بزرگان قوم و گروه) فرعون (که در گمراه ساختن با فرعون شریک بودند) آمدند ۴۲- فرعون و آل و کسانش (از روى دشمنى) همه آیات و نشانهها (معجزهها) ى (پیغمبران) ما را تکذیب کرده و دروغ دانستند، پس ما هم ایشان را گرفتیم مانند گرفتن کسى که غالب و چیره توانا است (که هیچ چیز او را عاجز و ناتوان نگرداند)
وَجَاءَ فِرْعَوْنُ وَمَن قَبْلَهُ وَﭐلْمُؤْتَفِکَاتُ بِـﭑلْخَاطِئَهِ ﴿۹/۶۹﴾ فَعَصَوْاْ رَسُولَ رَبِّهِمْ فَأَخَذَهُمْ أَخْذَهً رَّابِیهً ﴿۱۰/۶۹﴾
۹- و فرعون و کسانى (کفّار و ناگرویدگانى) که پیش از او بودند، و اهل و کسان دیههاى واژگون شده (قوم لوط) گناه (کار زشت) کردند ۱۰- پس رسول و فرستاده پروردگارشان (حضرت موسى و حضرت لوط «على نبینا و آله و علیهما السّلام») را معصیت کرده و فرمان نبردند، پس خداى تعالى ایشان را (بعذاب و شکنجه) گرفتار نمود گرفتارى سخت
إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَیکُمْ رَسُولاً شَاهِداً عَلَیکُمْ کَمَا أَرْسَلْنَا إِلَىٰ فِرْعَوْنَ رَسُولاً ﴿۱۵/۷۳﴾ فَعَصَىٰ فِرْعَوْنُ ﭐلرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذاً وَبِیلاً ﴿۱۶/۷۳﴾
۱۵- (پس از آن مشرکین را که پیغمبر اکرم را تکذیب کرده و دروغگو پنداشتند تهدید نموده و ترسانیده میفرماید:) البتّه ما بسوى شما رسول و پیامبرى (محمّد صلّى اللَّه علیه و آله) را فرستادیم که بر (گفتار و کردار) شما گواه است، چنان که بسوى فرعون (پادشاه مصر) رسول و پیغمبرى (موسى علیه السّلام را فرستادیم ۱۶- پس فرعون آن پیغمبر را فرمان نبرد (تکذیب نموده و دروغگو دانست) پس او را گرفتیم گرفتنى سخت (عذاب و شکنجه نمودیم عذابى سخت)
فَأَخَذَهُ ﭐللَّهُ نَکَالَ ﭐلْئَاخِرَهِ وَﭐلْأُولَىٰ ﴿۲۵/۷۹﴾ إِنَّ فِی ذَ ٰلِکَ لَعِبْرَهً لِّمَن یخْشَىٰ ﴿۲۶/۷۹﴾
۲۵- پس خدا او را (بسبب طغیان و سرکشى) بعذاب و کیفر آخرت و دنیا گرفت (در دنیا او را غرق و در آخرت بعذاب جاوید گرفتارش نمود) ۲۶- محقّقا در آن گرفتن فرعون عبرت و پند است براى کسى که (از عذاب خداى تعالى) میترسد
أَلَمْ تَرَ کَیفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِعَادٍ ﴿۶/۸۹﴾ إِرَمَ ذَاتِ ﭐلْعِمَادِ ﴿۷/۸۹﴾ ﭐلَّتِی لَمْ یخْلَقْ مِثْلُهَا فِی ﭐلْبِلَادِ ﴿۸/۸۹﴾ وَثَمُودَ ﭐلَّذِینَ جَابُواْ ﭐلصَّخْرَ بِـﭑلْوَادِ ﴿۹/۸۹﴾ وَفِرْعَوْنَ ذِی ﭐلْأَوْتَادِ ﴿۱۰/۸۹﴾ ﭐلَّذِینَ طَغَوْاْ فِی ﭐلْبِلَادِ ﴿۱۱/۸۹﴾ فَأَکْثَرُواْ فِیهَا ﭐلْفَسَادَ ﴿۱۲/۸۹﴾ فَصَبَّ عَلَیهِمْ رَبُّکَ سَوْطَ عَذَابٍ ﴿۱۳/۸۹﴾
۶- (پس از آن بعذاب و شکنجه نمودن خود و بامّتهاى گذشته استشهاد نموده و آن را گواه آورده میفرماید: اى محمّد صلّى اللَّه علیه و آله) آیا ندیده (ندانسته) اى (حتما دانستهاى) پروردگارت با قوم عاد (فرزندان عاد ابن عوص ابن ارم ابن سام ابن نوح یعنى قوم هود) چه کرد؟! ۷- آن قوم عاد که ایشان را ارم مینامند (چون از فرزندان ارم ابن سام ابن نوح بودند، یا آن قوم عاد که در ارم که آن را اسکندریه نیز میگویند بودند) داراى ساختمانهاى بلند بودند ۸- آن قوم عاد که (در قوّت و نیرومندى، یا آن ساختمانهایى که در عظمت و بزرگى) مانند آن در شهرها آفریده نشده بود (و با این حال و چگونگى خداى تعالى آنان را بباد سرد هلاک و تباه ساخت، چنان که در سوره حاقّه «س ۶۹» بیان شد) ۹- و با قوم ثمود (قوم حضرت صالح) چه کرد؟! آن قوم ثمود که (از بسیارى قوّت و نیرو) بوادى القرى (که نزدیک مدینه طیبه از سمت شام است) سنگ سخت را میبریدند (و از آن خانه میساختند، چنان که در سوره شعراء «س ۲۶ ى ۱۴۹» میفرماید: وَ تَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ) ۱۰- و با فرعون که داراى میخها بود (و هر که را بر او خشم مینمود امر میکرد او را میخوابانیدند و دو میخ در دو دستش و دو میخ در دو پایش میکوفتند، و باین گونه هلاک و تباهش میساختند) چه کرد؟! ۱۱- آن قوم عاد و ثمود و فرعون کسانى بودند که در شهرها (در ظلم و ستم و معاصى و گناهان) طغیان کرده و سرکشى نمودند ۱۲- پس در آن شهرها (قوم عاد در شهرهاى یمن، و قوم ثمود در شهرهاى شام، و قوم فرعون در شهرهاى مصر) فساد و تباهکارى بسیار کردند ۱۳- پس (اى محمّد صلّى اللَّه علیه و آله) پروردگار تو تازیانه عذاب و شکنجه را بر ایشان ریخت (گفتهاند: چون نزد عرب زدن با تازیانه سختترین عذاب و شکنجه بوده از اینرو کلمه سوط و تازیانه بیان نموده، و اینکه فرمود: پروردگار تو تازیانه عذاب را بر اینان ریخت براى آنست که دانسته شود عذاب بر آنان بسیار و پى در پى بوده)