برشی از کتاب اخلاق اهل بیتی

شغل و درآمد در عرفان

انسان اگر هزینه زندگی حداقلی‌‌اش را نداشته و خیالش از این بابت جمع نباشد، سست، ضعیف و بی‌حال می‌شود، اما اگر مقداری پس‌انداز داشته باشد، زندگی او از آرامش بیشتری برخوردار خواهد شد.

شغل و درآمد در عرفان

امام سجاد علیه السلام در دعای مکارم الاخلاق می فرماید «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اکْفِنِی مَا یشْغَلُنِی الِاهْتِمَامُ بِهِ ؛{۱} بار خدایا! درود بر‌ محمد ‌و‌ خاندان وى، ‌و‌ مرا از‌ هر‌ کار که‌ انجام ‌آن از‌ پرداختنم به‌ تو‌ باز مى دارد، بى نیاز فرما

عرفا در مسئله کسب ‌و کار، دو موضوع و راه‌کار مهم را توجه کرده‌اند که بسیار مهم است:

۱٫ تأمین مالی

اولین و راحت‌ترین راه‌کار آن است که سالک از نظر اقتصادی و مالی تأمین باشد. اگر کاملاً هم تأمین نیست حداقل سعی نماید مؤونۀ سالش تأمین باشد. مؤید این مطلب، حدیثی طولانی است که از امام صادق علیه السلام به دست ما رسیده است.

«روزی سفیان ثوری بر امام صادق علیه السلام وارد شد و وقتی دید که امام جامه‌ای سپید و بسیار لطیف پوشیده است با اعتراض گفت: این لباس سزاوار شما نیست. امام علیه السلام در جواب سفیان ثوری و هم‌فکرانش گوشزد نمود که مؤمنان از همه شایسته‌تر به استفاده از نعمت‌‌های خداوند هستند و آن‌ها را از افراط و تفریط در این زمینه برحذر داشت و از رفتار پیامبر صل الله علیه و آله و سلم با برخی کسانی که در این زمینه دچار افراط بودند، شاهد ‌‌آورد. آن‌گاه از زندگی سلمان به عنوان الگوی واقعی زهد و تقوا، نمونه‌ای از رعایت اعتدال را نقل می‌کند که وی هنگام دریافت عطا (حقوق سالیانه)، مخارج حداقلی سالیانه خود را پس‌انداز می‌کرد.»

امام صادق علیه السلام در ادامه می‌فرماید: «برخی سلمان را به‌خاطر چنین رویکردی نکوهش کرده و به او گفتند: شما با این همه زهد چرا چنین کاری را آن‌جام می‌دهید؟ با آن‌که شاید امروز یا فردا از دنیا بروی؟! سلمان پاسخ داد: شما همان‌گونه که احتمال مرگم را می‌دهید، چگونه امیدی به زنده بودن من ندارید؟! ای گروه نادان! مگر نمی‌دانید انسان اگر هزینه زندگی حداقلی‌‌اش را نداشته و خیالش از این بابت جمع نباشد، سست، ضعیف و بی‌حال می‌شود، اما اگر مقداری پس‌انداز داشته باشد، زندگی او از آرامش بیشتری برخوردار خواهد شد.{۲}

۲٫ توکل

دومین راه‌کار، توکل است. اگر سالکی تمکن مالی ندارد، باید خیلی یقین قرص و محکمی داشته باشد تا وقتی که دنبال کسب ‌و کار می‌رود، باید اعتمادش به کسب و کارش نباشد، بلکه اعتمادش به خدا باشد. «إنَّ الرِّزقَ رِزقانِ: رِزقٌ تَطلُبُهُ، ورِزقٌ یطلُبُکَ، فإن أنتَ لَم تَأتِهِ أتاکَ؛ روزى دو گونه است: روزى‌ای که تو در پى آنى و روزى‌ای دیگر که آن در پى توست و اگر تو سراغش نروى او خود نزد تو آید.{۳} حتی آن رزقی که دنبالش می‌رویم، باید آن را هم بگوییم از جانب خداست تا شرکی در رازقیت خدا در اعتقادات ما وارد نشود.

سالکی که وضع مالی‌اش خوب است، باید اتاقی مخصوص خلوت سلوکی داشته باشد و بیشتر وقتش را به عبادت مشغول باشند. برخی از ائمه ما علیهم السلام نیز چنین اتاقی داشته‌اند. از امام هادی علیه السلام نقل شده است که ایشان به فرزندش امام حسن عسکری علیه السلام وصیت کرده بود که مرا در اتاق عبادتم دفن نمایید.

حتی گفته‌اند که امام هادی علیه السلام در کنار اتاق مخصوص عبادتش، قبری را نیز مهیا کرده بود.{۴} خوب است که ما نیز چنین باشیم و قبری داشته باشیم و گاهی در قبر بخوابیم که ایمان و باور ما به مرگ بیشتر شود. همین‌طور سزاوار است که انسان قبل از مرگ، کفنش را از مال پاک، طیّب و طاهر تهیه نماید و گاهی درون کفن بخوابد و یاد مرگ نماید تا بتواند نفسش را کنترل نماید و از گناه جلو گیری نماید.

هم‌چنین باید وصیت‌نامه‌اش را بنویسد و مرتب آن را باز کند و بخواند تا هم یاد مرگ در دلش زنده شود و هم اگر تغییراتی لازم است، اعمال نمایید. ما به یک نیروی بازدارنده ضرورت داریم که از طریق همین‌کارها به دست می‌آید.

وقتی امام معصوم علیه السلام می‌فرماید: «وَ اکْفِنِی مَا یشْغَلُنِی الِاهْتِمَامُ بِهِ؛ خدایا! مرا از‌ هر‌ کاری که‌ پرداختن به‌ ‌آن از‌ توجه به‌ تو‌ باز مى دارد، بى نیاز گردان»، باید بیشتر دقت کنیم. عرض کردیم که سالک اگر تأمین مالی ندارد، باید توکل محکم داشته باشد تا بتواند به صورت منظم به سیر و سلوک خود بپردازد.

مرحوم قاضی چنین توکلی داشت که با داشتن عائلۀ زیاد و نداشتن درآمد مشخص، مشغول برنامه‌های خود بود و از افراد مستعد، دست‌گیری می‌کرد. یقیناً کسی که به خداوند توکل نماید، طبق فرمایش صریح قرآن کریم: «أَلَیسَ اللَّهُ بِکَافٍ عَبْدَهُ»؛ آیا خدا کفایت‌کننده بنده‌اش نیست؟{۵} یقیناً خداوند، بنده‌اش را کفایت می‌کند.

پی نوشت:

۱- صحیفه سجادیه، دعای مکارم الاخلاق

۲- کلینی، کافی، ج ۵، ص ۶۵-۶۸٫

۳- نهج البلاغه، ص۴۰۴٫

۴- البته مطلبی را که قطب راوندی نقل نموده است، نشان می‌دهد که این قبر را برای اذیت و آزار بیشتر آن حضرت علیه السلام حفر کرده بودند. (قطب الدین راوندى، الخرائج و الجرائح، ج ‏۱، ص۴۱۲).

۵- زمر (۳۹)، آیه۲۴٫

منبع: کتاب اخلاق اهل‌بیتی در شرح «دعای مکارم الاخلاق»، فراز سوم: رزق و طرد تکبر و عُجب– از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31923