متن بیانات

چهار عاملی که قلب انسان را می‌میراند در بیان آیت الله کمیلی خراسانی

پیامبر خدا فرمودند: چهار چیز دل انسان را مرده می‌کند و مؤمن باید از آن‌ها پرهیز کند. این چهار مورد عبارتند از: 1-گناه روی گناه 2-پای صحبت‌های زنان نشستن 3-جدل و بحث با شخص نادان 4-مجالست و هم‌نشینی با اهل دنیا، ثروت و تعلقات دنیوی.

بسم الله الرحمن الرحیم

بیانات حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله»

در شرح حدیث قلب از پیامبر گرامی اسلام «صلی‌الله علیه و آله»

مکان و تاریخ: کرمانشاه ۱۳۹۸/۰۸/۰۳

مدت زمان: ۰۰:۱۹:۳۷

به مناسبت ایام وفات بلکه شهادت پیامبر اسلام «صلی الله علیه و آله» حدیثی از فرموده‌های ایشان را که شیخ صدوق در کتاب خصال نقل فرموده است خدمتتان عرضه می‌شود.

«حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ اَلْحَسَنِ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ اَلْحِمْيَرِيُّ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ : أَرْبَعٌ يُمِتْنَ اَلْقَلْبَ اَلذَّنْبُ عَلَى اَلذَّنْبِ وَ كَثْرَةُ مُنَاقَشَةِ اَلنِّسَاءِ يَعْنِي مُحَادَثَتَهُنَّ وَ مُمَارَاةُ اَلْأَحْمَقِ تَقُولُ وَ يَقُولُ وَ لاَ يَرْجِعُ إِلَى خَيْرٍ أَبَداً وَ مُجَالَسَةُ اَلْمَوْتَى فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ مَا اَلْمَوْتَى قَالَ كُلُّ غَنِيٍّ مُتْرَف» .

سند روایت به این ترتیب است: محمد بن حسن از عبدالله جعفر حمیری، او از هارون بن مسلم، او از مسعده بن صدقه، او از جعفر بن محمد و آن حضرت از پدرشان امام باقر «علیه‌السلام» و حضرت نیز این حدیث را به جدشان پیامبر اسناد داده‌اند. پیامبر «صلی الله علیه و آله» فرمودند:

«أَرْبَعٌ يُمِتْنَ اَلْقَلْبَ»؛ چهار چیز دل را می‌میراند. توجه بفرمایید برای اینکه دل انسان نمیرد و همیشه نورانی و زنده بماند باید از چه چیزهایی پرهیز کرد؟ حضرت فرمودند:

۱-«اَلذَّنْبُ عَلَى اَلذَّنْبِ»؛ مورد اول گناه روی گناه است. انسان می‌داند که گناهی، گناه است اما برای دور نمودن گناه از خود تصمیمی نمی‌گیرد و مرتب آن گناه را انجام می‌دهد. این امر موجب ظلمت قلب، سیاهی دل، مردگی و افسردگی روح می‌شود. لذا انسان باید از گناه پرهیز کند.

چطور گناهی را که به انجام آن عادت کرده‌ایم و به‌طور مرتب آن را انجام می‌دهیم و هرچه اراده می‌کنیم نمی‌توانیم آن را از خود دفع کنیم را ترک نماییم؟

چون به انجام دادن گناه عادت کرده‌ایم لذا انجام این کار برای ما مشکل است. بنده عرض می‌کنم وقتی در ابتدا شروع به انجام گناه کردیم یک مرتبه گناه نکردیم تا به آن عادت کنیم. شروع گناه در ابتدا از یک مرتبه شروع شد و سپس همین‌طور ادامه یافت تا وقتی‌که برای انسان به صورت عادت شد. لذا ترک گناه هم مثل شروع ارتکاب گناه است؛ یعنی ترک گناه هم به صورت تدریجی است. همان‌طور که به‌تدریج گناه را زیاد کردید و به آن عادت کردید اکنون هم که می‌خواهید آن را ترک کنید باید آن را به‌تدریج از خود دور کنید؛ ولی اگر انسان بخواهد گناهی را که مدت‌ها انجام داده یک دفعه ترک کند، مشکل است. مگر اینکه انسان انگیزۀ بسیار قوی داشته باشد؛ یا به رفیق و استادی برخورد کند؛ یا یک سری کارهای مقدماتی انجام دهد مثلاً در مرگ تفکر کند، به قبرستان برود، میت را ببیند، به جاهایی برود که میت را شستشو می‌دهند و سپس بایستد و نگاه کند؛ و یک چنین برنامه‌هایی را تکرار کند تا لذت گناه از دلش بیرون برود؛ اما تا وقتی‌که لذت گناه در دلش هست و از گناه نفرت پیدا نکرده نمی‌تواند آن را دفعتاً ترک کند. باید طوری شود که انسان بتواند این گناه را یک کار بسیار قبیح و زشت ببیند. مثلاً همان‌طوری که از بوی مدفوع بدش می‌آید از اسم گناه و لذت بردن از آن نیز بدش بیاید. لذا وقتی از گناه خیلی بدش بیاید می‌تواند آن را کنار بگذارد؛ ولی تا وقتی‌که شیرینی گناه و لذت بردن از آن زیر زبانش مزه کرده و می‌گوید بله من از این گناه لذت می‌برم یا به خودش تلقین کند که من نمی‌توانم این گناه را از خود دور کنم با این تلقینات نمی‌تواند گناه را از خود دفع کند. عمده خود شخص است و تا وقتی‌که اراده بر ترک گناه نکند نمی‌تواند آن را ترک کند. به عنوان مثال کسی که به سیگار کشیدن مبتلا شده اراده می‌کند که سیگار را کنار بگذارد. حال چه وقتی می‌تواند سیگار را کنار بگذارد؟ وقتی‌که تصمیم کلی بگیرد و اراده‌اش نسبت به ترک گناه قطعی شود. حالا اگر این فرد سیگاری بگوید که من نمی‌توانم یک دفعه ترک کنم چکار باید کرد؟ باید دید که اگر هر روز یک پاکت می‌کشد باید روزانه یکی دو نخ سیگار را کم کند تا به‌تدریج بتواند سیگار را کنار بگذارد. راه دیگر این است که آفت‌ها، بدی‌ها و آثار منفی سیگار کشیدن را مطالعه کند. مثلاً کلاسی برود تا به او گفته شود یا کتابی را بگیرد و مطالعه کند تا بفهمد چه مضراتی دارد. اینکه ببیند ضرر مالی و جانی سیگار چقدر است و چرا شریعت آن را حرام کرده است. سپس باید تمام این موارد را مطالعه کند تا اینکه به‌تدریج بتواند این گناه را از خود دفع کند و الا این‌گونه نیست که بگویم گناه را انجام می‌دهم تا روزی که خدا من را هدایت کند! خدا شما را هدایت کرده است؛ به شما عقل و بصیرت داده و گفته چه چیزی خوب یا بد است؛ خود شما هم تشخیص می‌دهی که این کار ضرر دارد؛ پس با وجود اینکه انسان می‌داند این گناه برای او ضرر دارد چگونه باز هم می‌خواهد به ضرر خود اقدام کند و به نفسش ظلم کند؟ چه ظلمی بالاتر از ظلم به نفس است؟ انسان نباید نسبت به چیزهایی که برایش ضرر یا منفعت دارد غافل شود. اول از همه نفس انسان است که باید به خودش رسیدگی کند بعد به دیگران. این مطلب یکی از آن چهار موردی بود که قلب را افسرده می‌کند.

۲-«وَ كَثْرَةُ مُنَاقَشَةِ اَلنِّسَاءِ يَعْنِي مُحَادَثَتَهُنَّ»؛ دومین عاملی که قلب مؤمن را می‌میراند مذاکره و گفتگوی با زنان است. سپس حضرت «مناقشه» را حدیث گفتن و سخن گفتن با زنان معنا فرمودند. در مورد کلمۀ زنان که در کلام پیامبر آمده از یک جهت باید گفت که منظور زنان نامحرم هستند. مثلاً خلوت کردن زن و مرد نامحرم. گفته‌اند که اگر مرد و زنی در اتاقی نماز بخوانند که به آن رفت‌وآمدی نمی‌شود نماز پذیرفته نمی‌شود. چون در روایت آمده وقتی زن و مرد نامحرمی باهم خلوت می‌کنند، نفر سوم آن‌ها شیطان است. مخصوصاً اگر جوانی که پر شهوت است، جوانی که مجرد و ازدواج نکرده است بخواهد با دخترانی که سر کلاس یا جاهای دیگر هستند حرف بزند. حتی اگر این دختر نامحرم، دختر دایی، دختر عمه یا دختر عمو باشد. تا وقتی‌که عقد محرمیت خوانده نشده است نامحرم است. نمی‌شود بگوییم که به قصد شهوت با او حرف نمی‌زنم. وقتی پیامبر کثرت محادثه را بیان می‌فرمایند یعنی اگر انسان بخواهد تا پنج کلمه حرف‌های ضروری بزند مشکلی ندارد؛ اما اگر بخواهد بیش از پنج کلمه صحبت کند آن‌وقت شیطان وسوسه می‌کند و هر دو را به گناه می‌اندازد. یک زمان خانم کارمند اداره‌ای به بنده گفت حاج‌آقا به فریادم برسید من شوهر دارم اما به مردی علاقه پیدا کرده‌ام. چرا میگوییم زن نباید با مرد نامحرم اختلاط کند؟ به خاطر همین مسائلی است که گاهی پیش می‌آید. این مطلب مربوط به حالتی بود که منظور از زن، زن نامحرم باشد.

ولی اگر این زن از محارم، اقوام و خویشان بوده و محرمیت دارد مثلاً خواهر، عمه، خاله یا مادر است آیا پای حرف‌های آن‌ها نشستن نیز دل را می‌میراند؟ باید دید که زنان چه حرف‌هایی می‌زنند. اگر صحبت‌های آن‌ها پیرامون خدا، پیامبر و آخرت است که این خوب است ولی اگر حرف‌هایشان در مورد دنیا و غیبت و موضوعاتی است که سبب مردن دل می‌شود نباید پای صحبت‌های آن‌ها نشست حالا هر زنی که باشد. لذا پیامبر به پای صحبت‌های زن نشستن را اخطار داده‌اند و فرموده‌اند: «وَ كَثْرَةُ مُنَاقَشَةِ اَلنِّسَاءِ يَعْنِي مُحَادَثَتَهُنَّ».

۳-«مُمَارَاةُ اَلْأَحْمَقِ تَقُولُ وَ يَقُولُ»؛ سومین عاملی که قلب مؤمن را می‌میراند جر و بحث کردن با انسان کم عقل، نادان و احمق است. افرادی که هر چقدر با آن‌ها حرف بزنید حق را نمی‌پذیرند.

«وَ لاَ يَرْجِعُ إِلَى خَيْرٍ أَبَداً»؛ یعنی در صحبت با این فرد احمق و نادان، یک کلمه شما می‌گویید و یک کلمه او می‌گوید، حرف حق را قبول نمی‌کند و به سوی خیر برنمی‌گردد؛ یعنی روی او به سمت خیر و خوبی نیست. حال اگر تا به حال چنین فردی رفیق انسان بوده باید او را کنار گذاشت و با افراد عاقل، افرادی که اهل حکمت، دانش و خدا هستند، رفت‌وآمد و صحبت کند. جدال، بحث و مناقشه با افراد نادان، دل را مرده می‌کند.

۴- «مُجَالَسَةُ اَلْمَوْتَى»؛ همنشینی با مردگان، دل را مرده می‌کند.

«فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ مَا اَلْمَوْتَى» از پیامبر سؤال شد که «موتی» چه کسانی هستند که فرمودید از آنها پرهیز کنید؟

مردگان در دنیا چه کسانی هستند که با وجود زنده بودن، مرده هستند؟ پیامبر فرمودند:

«قَالَ كُلُّ غَنِيٍّ مُتْرَف »؛ شخصی است که ثروت، سرمایه و مال دنیا را دارد اما این مال را در راه خدا مصرف نمی‌کند و آن را در راه تجملات خود مصرف می‌کند. شخصی که مال خدا را که پیدا کرده و یکی از ثروتمندان و سرمایه‌داران شده است اما به جای کمک کردن به افراد فقیر و محروم، داشتن سال خمسی، پرداخت کردن خمس و به زیارت و حج واجب رفتن، اموالش را خرج دنیای خود و زیبایی‌های دنیا می‌کند. اگر شما بخواهید به منزل چنین شخصی رفت‌وآمد کنید که دلش از مال دنیا سیاه شده و تمام هم و غمش دنیا است تا پولی بدست آورد و برای خود خرج کند – البته بعضی هم خرج نمی‌کنند و فقط اندوخته می‌کنند- چنین شخصی برای شما از دنیا حرف می‌زند حرف خدا را که نمی‌زند! فقط برای شما از کار، پول و دنیای خود حرف می‌زند. حرف زدن دربارۀ مال دنیا دل را سیاه می‌کند. لذا گفته‌اند که با اغنیا و اشراف زیاد رفت و آمد نکنید؛ و از افرادی که فقط دلشان در دنیا سیر می‌کند، هیچ موعظه‌ای در گوششان نمی‌رود، هیچ خوفی از خدا ندارند، کارهای عبادی و واجبات دینی خود را انجام نمی‌دهند و فقط به فکر دنیای خود هستند نیز باید پرهیز کنید. لذا مجمل و خلاصه‌ شده این حدیث بدین صورت است که:

پیامبر خدا فرمودند چهار چیز دل انسان را مرده می‌کند و مؤمن باید از آن‌ها پرهیز کند. این چهار مورد عبارتند از:

۱-گناه روی گناه ۲-پای صحبت‌های زنان نشستن ۳-جدل و بحث با شخص نادان ۴-مجالست و هم‌نشینی با اهل دنیا، ثروت و تعلقات دنیوی.

امیدواریم این حدیث شریف برای همه ما موجب موعظه شده باشد.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=24500