کتاب اقبال الاعمال

دعا برای دیگران در شب قدر

پیامبر اکرم-صلّى اللّه علیه و آله و سلّم-براى دشمنانش چنین دعا مى‌نمود: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِقَوْمِی فَإِنَّهُمْ لَا یَعْلَمُون‏ (خدایا، قوم مرا بیامرز، زیرا آنان نادان‌اند).

و لا یمتنع الإنسان فی هذه اللیله بدعوات بظهر الغیب لأهل الحق و قد قدمنا فی عمل الیوم و اللیله فضائل الدعاء للإخوان و رأینا فی القرآن عن إبراهیم ع‏ (وَ اغْفِرْ لِأَبِی إِنَّهُ کانَ مِنَ الضَّالِّینَ‏)^[1]

در این شب انسان نباید از دعا کردن براى اهل حقّ در غیاب آنان خوددارى نماید. ما پیش از این در کتاب مربوط به اعمال شبانه‌روز فضایل دعا براى برادران را ذکر کرده‌ایم. افزون بر آن، خداوند در قرآن به نقل از حضرت ابراهیم-علیه السّلام- مى‌فرماید:

وَ اِغْفِرْ لِأَبِی إِنَّهُ کٰانَ مِنَ اَلضّٰالِّینَ؛ (و عمویم را بیامرز که او از گمراهان بود.)

وَ رَوَیْنَا دُعَاءَ النَّبِیِّ ع لِأَعْدَائِهِ‏

نیز در حدیث آمده است که پیامبر اکرم-صلّى اللّه علیه و آله و سلّم-براى دشمنانش چنین دعا مى‌نمود:

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِقَوْمِی فَإِنَّهُمْ لَا یَعْلَمُون‏

خدایا، قوم مرا بیامرز، زیرا آنان نادان‌اند.

أقول و کنت فی لیله جلیله من شهر رمضان بعد تصنیف هذا الکتاب بزمان و أنا أدعو فی السحر لمن یحب [یجب‏] و یحسن تقدیم الدعاء له و لی و لمن یلیق بالتوفیق أن أدعو له فورد على خاطری أن الجاحدین لله جل جلاله و لنعمه و المستخفین بحرمته و المبدلین لحکمته فی عباده و خلیفته ینبغی أن یبدأ لهم بالدعاء بالهدایه من ضلالتهم فإن جنایتهم على الربوبیه و الحکمه الإلهیه و الجلاله النبویه أشد من جنایه العارفین بالله و بالرسول ص فیقتضی تعظیم الله و تعظیم جلاله و تعظیم رسوله ع و حقوق هدایته بمقاله و فعاله أن یقدم الدعاء بهدایه من هو أعظم ضررا و أشد خطرا حیث نعذر [لم یقدر] أن یزال ذلک بالجهاد و منعهم من الإلحاد و الفساد أقول فدعوت لکل ضال عن الله بالهدایه إلیه و لکل ضال عن الرسول بالرجوع إلیه و لکل ضال عن الحق بالاعتراف به و الاعتماد علیه فصل ثم دعوت لأهل التوفیق و التحقیق بالثبوت على توفیقهم و الزیاده فی تحقیقهم و دعوت لنفسی و من یعنینی أمره بحسب ما رجوته من الترتیب الذی یکون أقرب إلى من أتضرع إلیه و إلى مراد رسوله ص و قد قدمت مهمات الحاجات بحسب ما رجوت أن یکون أقرب إلى الإجابات فصل أ فلا ترى ما تضمنه مقدس القرآن من شفاعه إبراهیم ع فی أهل الکفران فقال الله جل جلاله‏ (یُجادِلُنا فِی قَوْمِ لُوطٍ إِنَّ إِبْراهِیمَ لَحَلِیمٌ أَوَّاهٌ مُنِیبٌ)^[۲]‏فمدحه جل جلاله على حلمه و شفاعته و مجادلته فی قوم [لقوم‏] لوط الذین قد بلغ کفرهم إلى تعجیل نقمته‏

مدتى بعد از نگارش این بخش از کتاب، در یکى از شب‌هاى بزرگ ماه رمضان درحالى‌که در سحر مشغول دعا براى کسانى که مقدّم کردن آن‌ها در دعا واجب و یا نیکو است بودم و نیز براى خود و براى کسانى که شایسته است انسان توفیق دعا براى آنان را داشته باشد دعا مى‌کردم، بر خاطرم گذشت که شایسته است انسان ابتدا براى هدایت کافرانى که خداوند-جلّ جلاله-را انکار نموده و حرمت او را سبک مى‌شمارند و احکام او در بندگان و آفریده‌هایش را تغییر مى‌دهند، دعا کند تا از گمراهى خود دست بردارند؛ زیرا جنایت آنان بر ربوبیّت و حکمت الهى و عظمت نبوى، بزرگ‌تر از جنایت عارفان به خدا و رسول-صلوات اللّه علیه و آله-است. از این‌رو، مقتضاى تعظیم خدا و جلال او و تعظیم رسولش-صلّى اللّه علیه و آله و سلّم-و حقوق او بر ما، که با گفتار و کردار ما را هدایت نمود، این است که ابتدا براى هدایت کسانى که ضرر و خطرشان بیشتر است، دعا کنیم. البته درصورتى‌که نتوان ضرر و خطر آنان را با جهاد زایل نمود و از انحراف و تباهى بازداشت. بر این اساس، نخست براى گمراهان از خدا و رسول و حقّ، دعا کردم که به خدا هدایت یافته و به‌سوى رسول رجوع نموده و به حقّ اعتراف نموده و بر آن اعتماد کنند، سپس براى اهل توفیق و یقین دعا کردم که در توفیق خود استوار مانده و یقینشان افزوده گردد و نیز براى خود و کسانى که مورد عنایت و اهتمام من هستند، به ترتیبى که نزد خدایى که به درگاه او تضرّع مى‌کنم و نیز نزد رسول او -صلّى اللّه علیه و آله و سلّم-پسندیده‌تر است، دعا نمودم و خواسته‌هاى مهم را نیز به ترتیبى که امید اجابت آن بیشتر است مرتّب نموده و مقدّم داشتم. آیا نمى‌بینى قرآن مقدس درباره‌ى شفاعت حضرت ابراهیم-علیه السّلام-از ناسپاسان مى‌فرماید: یُجٰادِلُنٰا فِی قَوْمِ لُوطٍ إِنَّ إِبْرٰاهِیمَ لَحَلِیمٌ أَوّٰاهٌ مُنِیبٌ؛ (او درباره‌ى قوم لوط با ما مجادله مى‌کند. به راستى که ابراهیم، بردبار و بسیار حسرت‌کشنده و بازگشت‌کننده [به‌سوى خدا]است.) و آن حضرت را بر بردبارى و شفاعت و مجادله درباره‌ى قوم لوط-که کفرشان به آنجا رسیده بود که مستحق عذاب الهى بودند-ستوده است؟ !

أ ما رأیت ما تضمنه أخبار صاحب الرساله و هو قدوه أهل الجلاله کیف کان- کلما آذاه قومه الکفار و بالغوا فیما یفعلون‏

یا روایات مربوط به سخن صاحب رسالت را که الگوى بزرگان و خداگرایان است، ندیده‌اى که چگونه هرگاه قوم کافر او، او را مى‌آزردند و در کار خود زیاده‌روى مى‌کردند،

قال ص‏

آن بزرگوار-صلوات اللّه علیه و آله-مى‌فرمود:

اللهم اغفر لقومی فإنهم لا یعلمون‏

خدایا، قوم مرا بیامرز، زیرا آنان نادان‌اند.

أَ مَا رَأَیْتَ الْحَدِیثَ-: عَنْ عِیسَى ع‏

و یا حدیث منقول از حضرت عیسى-علیه السّلام-را ندیده‌اى که فرمود:

کُنْ کَالشَّمْسِ تَطْلُعُ عَلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ

«بسان آفتاب باش که بر نیک و بد مى‌تابد.»

وَ قَوْلَ نَبِیِّنَا ص‏

و نیز سخن پیامبرمان -صلوات اللّه علیه و آله-را که مى‌فرماید:

اصْنَعِ الْخَیْرَ إِلَى أَهْلِهِ وَ إِلَى غَیْرِ أَهْلِهِ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ أَهْلَهُ فَکُنْ أَنْتَ أَهْلَهُ‏

«به بستگان خود و غیر آنان خوبى کن، زیرا اگر آنان شایسته‌ى نیکى نباشند، تو شایستگى نیکى کردن را دارى.»

و قد تضمن ترجیح مقام المحسنین إلى المسیئین قوله جل جلاله‏

که در بردارنده‌ى ترجیح مقام نیکوکاران بر بدکاران است و بالاخره این سخن خداوند-جلّ جلاله-که مى‌فرماید:

(لا یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ لَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ‏)^[3]

«خداوند شما را از کسانى که در کار دین با شما نجنگیده و شما را از دیارتان بیرون نکرده‌اند، بازنمى‌دارد که به آنان نیکى کنید و عدالت ورزید، چرا که خدا دادگران را دوست دارد.»

و یکفی أن محمدا ص بعث رحمه للعالمین أقول

و سرانجام در این‌باره همین بس که حضرت محمّد-صلّى اللّه علیه و آله و سلّم-به‌عنوان رحمت براى جهانیان برانگیخته شده است.

منبع :

کتاب اقبال الاعمال