اخبار/ بیانات آیت الله کمیلی/ بیانات اخلاقی/ بیانات عرفانی آيت الله كميلي/ شرح درس/ شرح کتاب آداب نماز

12 اکتبر, 2022

کد مطلب : 29833

شرح کتاب آداب نماز- جلسه بیست و ششم

درک فقر ذاتی یک مسئله معرفتی و سلوکی است

بیانات حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله»: اگر کسی با خودش کار کند و نیات خبیث و سوء را نفی خواطر کند به طور حتم می‌تواند معصیت را در ظاهر ترک کند.

بسم الله الرحمن الرحیم

دانلود صوت بیانات حضرت آیت الله کمیلی خراسانی در شرح کتاب آداب نماز امام خمینی (جلسه بیست و ششم)

مدّت زمان 27:52 دقیقه

تاریخ:1401/07/17

مکان: مسجد سلماسی قم

11.4MB- دانلود

گزارش جلسه بیست و ششم درس اخلاق آیت الله کمیلی خراسانی

بیست و ششمین جلسه درس اخلاقِ آیت الله کمیلی پیرامون شرح کتاب گران‌قدر آداب نماز امام خمینی (ره) روز یک‌شنبه مورخ 1401/07/17 در ایام موفور السرور میلاد با سعادت حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی (صل الله علیه و آله) و سبط پاکش حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) با حضور شاگردان و علاقمندان به معارف الهی در مسجد سلماسی قم برگزار شد.

آیت‌الله کمیلی در ادامه شرح و تفسیر مقصد سوم از مقاله دوم با موضوع «آداب قلبیه مکان مصلّی» گفت: مکان مصلی می‌تواند مسجد یا جای دیگری باشد. البته در باب مسجد آمده است: «لا صَلاةَ لِجارِ الْمَسْجِدِ اِلاّ فِى الْمَسْجِدِ»؛ یعنی همسایگان مسجد (چهل خانه از هر چهار طرف مسجد) باید نمازهای خود را در مسجدِ محل اقامه کنند.

این استاد اخلاق در مورد ثواب نماز جماعت گفت: هنگامی كه تعداد نمازگزاران در نماز جماعت از دَه نفر تجاوز کند آن وقت ثواب و پاداش چنین نمازی را فقط خدای متعال می‌تواند احصا کند.

سپس استاد حوزه علمیه به شرح فرازهای دیگری از حدیث مفصلی پرداخت که امام راحل (ره) از باب دوازدهم از کتاب مصباح الشریعه با موضوع «آداب داخل شدن به مسجد» در کتاب «آداب نماز» نقل کرده است.

این فقیه عارف درباره فلسفه نماز گفت: «وَاعْتَرِفْ‏ بِعَجْزِكَ‏ وَتَقْصِيرِكَ‏ وَانْكِسَارِكَ‏ وَفَقْرِكَ بَيْنَ يَدَيْه»؛ انسان‌ وقتی به خانه خدا می‌آید و در محضر او به نمار می‌ایستد باید در دل به عجز، خواری، شکستگی، تقصیر و فقر ذاتی‌اش اعتراف کند تا حقیقت نماز برایش جلوه‌گر شده و نمازش یک نماز واقعی شود.

وی درباره فقر گفت: انسان فقیر و مبتلا به فقر ظاهری و باطنی است. این امر مسلمی است که در همۀ مسائل مرتبط با انسان، تمام خیر، عطا و نعمت‌ها از جانب خداست. لذا اهل معرفت این نیازمندی را در خود و در عالم ظاهر که عالم محسوسات است احساس می‌کنند.

این استاد عرفان در باب فقر ذاتی و معنوی گفت: انسان از خود چیزی ندارد و باید وجودش را از تمام منیت‌ها، انانیت‌ها، اثنینیت‌ها و دوئیت‌ها خالی کند. این عالم، عالم کثرت است. تا وقتی که انسان به کثرت‌ها مشغول باشد و به سمت وحدت حرکت نکند متوجه آن فقر ذاتی نمی‌شود. اما اگر انسان یک سیر نفسانی و سیر و سلوک داشته باشد آن وقت متوجه می‌شود که همواره به خدا نیازمند است.

وی تصریح کرد: درک فقر ذاتی یک مسئله معرفتی و سلوکی است. انسان می‌تواند با سیر در مراحل و مراتب نفس، انجام مجاهدت‌ها، ریاضت‌های مشروع و همچنین داشتن اذکار و اورادی به آن مراحل عالی و فقر ذاتی دست پیدا کند.

آیت الله کمیلی در شرح فراز «فَإِنَّكَ قَدْ تَوَجَّهْتَ لِلْعِبَادَةِ لَهُ وَ الْمُؤَانَسَةِ بِه‏» در مورد علت به مسجد رفتن گفت: خدا در مسجد به وسیله نماز پرستش می‌شود و به او انس و عشق ورزیده می‌شود. آیا چنین انس و محبتی را در مکان عبادتی چون مسجد در حال نماز یا غیر نماز در درون خود احساس می‌کنید؟ چون فضای محل عبادت و پرستش الهی با فضای خانه و بیرون فرق می‌کند. حتی یهودیان و مسیحیان نیز وقتی به معبد و کلیسایی می‌روند یک حالی پیدا می‌کنند.

وی افزود: در سفری به ایتالیا در روز یک‌شنبه جهت بازدید به کلیسا رفتم و روی یک صندلی نشستم. روحانی کلیسا مشغول سخنرانی بود. وقتی به اطراف نگاه کردم دیدم یک نفر در حالی که سرش به سمت پایین بود و به سخنان کشیش گوش می‌کرد، قطرات اشک از چشمانش سرازیر بود. چون او از روی اعتقادش وارد مکانی شده بود که متعلق به خداست و باید در آن‌جا ضمن اعتراف به گناهان، راهی به سوی خداوند پیدا کند. لذا مسجد، خلوتگاه مؤمنی است که به وسیله آن می‌تواند با خدا راز و نیاز داشته باشد.

استاد عرفان عملی در شرح فراز «وَ اعْرِضْ أَسْرَارَكَ عَلَيْه‏» گفت: وقتی انسان برای نماز، مخاطبه، مکالمه با محبوب و معشوق خود وارد مسجد می‌شود باید مطالب و اسراری را که نمی‌تواند برای دیگران بیان کند با خداوند در میان بگذارد. هرکسی نسبت به خودش شناخت دارد. مثلاً اعتراف به ذنب، ذنب است. این هم اسراری دارد. انسان فقط می‌تواند این اقرار را در پیشگاه خداوند انجام دهد. لذا انسان باید یک محاسبه‌ای کند و ببیند در گذشته او چه بوده است سپس از خداوند طلب مغفرت کند.

استاد کمیلی در شرح فراز «وَلْتَعْلَمْ أَنَّهُ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ أَسْرَارُ الْخَلَائِقِ أَجْمَعِينَ وَ عَلَانِيَتُهُم» گفت:‏ باید این یقین حاصل شود که خداوند به همه اسرار بندگانش آگاهی دارد و هیچ چیزی از او پوشیده نیست. انسان باید از خداوند شرم و حیا داشته باشد و نیت سوئی در دل نداشته باشد و مرتکب عمل سوئی نشود.

اگر کسی با خودش کار کند و نیات خبیث و سوء را نفی خواطر کند به طور حتم می‌تواند معصیت را در ظاهر ترک کند. چون چنین افرادی فقط به ظاهر اکتفا نمی‌کنند بلکه آن‌ها به باطن خود می‌پردازند تا یک وقت در آن‌جا رذیله‌، نیت بد و خاطره سوئی نباشد.

آیت الله کمیلی افزود: وقتی چنین مجاهدت نفسانی، سعی و کوششی در انسان پدیدار شود دیگر به راحتی می‌تواند مرتکب گناهی نشود. مثلاً غیبت نکند؛ دروغ نگوید؛ اذیت و آزاری به مؤمنی نرساند و امثال ذالک.

وی در شرح فراز «وَ كُنْ كَأَفْقَرِ عِبَادِهِ بَيْنَ يَدَيْه» گفت: انسان باید زمانی را در مسجد به تفکر اختصاص دهد و فقط به اعمال عبادیِ عملیِ ظاهری نپردازد.‏

حضرت امام جواد علیه السلام می‌فرماید: «القَصدُ إلَى اللّهِ تعالى بالقُلوبِ أبلَغُ مِن إتعابِ الجَوارحِ». اگر کسی با دلش کار کند؛ آن را پاک کند و دل خود را در حال مناجات با خدا قرار دهد و نماز قلبی بخواند در پیشگاه خداوند مقرب‌تر است از کسی که جوارح بدنی خود را دائم به عبادت، نماز و امثال ذالک مشغول بدارد. البته آن‌ها هم خوب است اما اولی تأثیرگذارتر است.

قصد و نیت از رفتن به مسجد، حرم و انجام عبادات قرب الهی است. ائمه معصومین (علیهم السلام) نیز به ما دستور داده‌اند دل را پاک کنید چون دل حرم الهی است. انسان باید خود را در مسجد از همه فقیرتر و محتاج‌تر به خدا ببیند. این مطالب هم با گفتن تمام نمی‌شود و باید کار کنید. تمام مسائل معنوی و اخلاقی این‌طور است.

استاد عرفان عملی در شرح فراز «وَ أَخْلِ قَلْبَكَ عَنْ كُلِّ شَاغِلٍ يَحْجُبُكَ عَنْ رَبِّك‏» گفت: باید دل را خالی کنید از هر چیزی که مانع اشتغال یاد خدا می‌شود. این امر شدنی است. یعنی آن‌هایی که استاد، جلسات سلوکی و الهی داشتند و دستورات ذکری می‌گرفتند، عارف کاملی می‌شدند و بعد به دیگران می‌گفتند شما هم می‌توانید پشت سر ما حرکت کنید. افرادی همانند میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، حضرت امام راحل (ره) و مقام معظم رهبری نمونه‌هایی هستند که شب و روز با خود کار کردند. آیت الله قاضی و استاد بنده مرحوم سید هاشم حداد که در این طریقت بودند نیز حاضر نبودند لحظه‌ای از یاد خدا غافل شوند و تنزل کنند. لذا باید دل را خالی کنید.

وی در شرح فراز «فَإِنَّهُ لَا يَقْبَلُ إِلَّا الْأَطْهَرَ والْأَخْلَص» گفت:‏ حضرت معبود جلّ جلاله فقط عمل و نیت بسیار خالص و پاک را می‌پذیرد و هرچیزی جز این شرک است و خداوند آن را قبول نمی‌کند.

این فقیه عارف در شرح «وانْظُرْ مِنْ أَيِّ دِيوَانٍ يُخْرَجُ اسْمُك‏» گفت: انسان باید مراقبه را به جایی برساند تا متوجه شود نامش در دیوان اهل سعادت نوشته می‌شود یا در دیوان اهل شقاوت. در ادعیه ماه مبارک رمضان نیز آمده است: خدایا اگر نامم در دفتر اشقیاء ثبت شده است تو می‌توانی آن را پاک کنی و به دفتر سعداء منتقل نمایی.

آیت الله کمیلی خراسانی در شرح فراز «فَانْ ذُقْتَ حَلاوَةَ مُناجاتِهِ وَ لَذيذَ مُخاطَباتِهِ وَ شَرِبْتَ بِكَأْسِ رَحْمَتِهِ وَ كَراماتِهِ مِنْ حُسْنِ اقبالِهِ عَلَيْكَ وَ اجابَتِهِ فَقَدْ صَلُحْتَ لِخِدْمَتِهِ‏» گفت: اگر می‌خواهید شایسته خدمت درگاه الهی شوید باید چند کار را انجام دهید. باید حتماً شیرینی مناجات، نماز و دعا را در دل حس کنید. ببینید در عشق‌های مجازی وقتی عاشق و معشوق به هم می‌رسند چقدر لذت می‌برند. عشق خدا که کمتر از عشق مجازی نیست.

مسائل روحی و معنوی فقط گوش کردنی نیست بلکه چشیدنی و ذوقی است. باید آن‌ها را به باطن خود ببرید. وقتی باطن جلا پیدا کند آن وقت حلاوت و شیرینی نیز به دنبالش می‌آید. باید حس کنید وقتی با خدا صحبت می‌کنید از او لذت می‌برید. یعنی آن‌قدر به خدا نزدیک شده‌اید و آن‌قدر نماز را دوست دارید که چنین لذتی را می‌برید.

حضرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیز فرمود: از دنيا سه چيز به نظر من خوش آيند است زنان و عطر ولی روشنی چشم من در نماز است. لذا وقتی انسان به نماز می‎‌ایستد باید چنین شادی روحی و معنوی به او وارد شود. عامل بعدی شراب‌ معنوی و سکر الهی است. یکی از منازل سیر و سلوک نیز منزل سکر است. انسان باید در یاد خدا آن‌قدر با لذت، محبت و عشق باشد تا آن می و شراب معنوی را در خودش احساس کند. مستی و آثار مثبت شراب‌های معنوی از شراب‌های ظاهری خیلی بیش‌تر است. عامل بعدی حسن اقبال داشتن به خداوند است. و اینکه خداوند مجیب الدعوات است. آن‌هایی که اهل دل و معنا هستند این اجابت الهی را حس می‌کنند ولی آن‌هایی که زبان و دلشان باهم یکی نیست نمی‌توانند این معانی را با این دقتی که بیان شد درک کنند.

در پایان جلسه حضرت آیت الله کمیلی با استناد به حدیثی از حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) گفت: ان‌شاءالله خداوند در این شب‌ها به همه ما توفیق شب‌زنده‌داری، خواندن نماز شب و تعبدات عرفانی را مرحمت فرماید.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=29833

مطالب مشابه

مجموعه سخنرانی‌های آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در ماه ذی القعده

تبریک مدیر عامل موسسه انوار توحید در پی انتخاب حضرت آیت‌الله امام سید مجتبی خامنه‌ای

بیانیه‌ آیت الله کمیلی به مناسبت شهادت حضرت آیت الله العظمی امام خامنه ای

بسته صوتی شرح کوتاه ادعیه روزانه ماه مبارک رمضان

آشنایی با آرا و اندیشه‌های آیت‌الله محمدصالح کمیلی خراسانی؛ پیوند فقه، عرفان و حماسه(PDF)

بسته صوتی نیمه شعبان المعظم

دیدار حضرت آیت الله کمیلی خراسانی با خانواده شهید امنیت عباس اسدی

تسلیت در وی ارتحال آیت‌الله حاج سید هادی مجتهد سیستانی

توصیه حضرت آیت الله کمیلی برای حل مشکل جامعه اسلامی و مردم

بسته صوتی شهادت حضرت امام کاظم «علیه‌السلام»

نظرات

کلام استاد

کلیپ صوتی

زیارت و دیدار حضرت صاحب الزمان (عج)

ویژه نامه

امام رضا علیه السلام، نماد فضیلت‌ها

تقویم سلوکی

اعمال ماه ذی القعده

مناسبات ماه ذی القعده

ماه ذى القعده ، نخستین ماه ازماههاى حرام است که در آنها جنگ، حتّى با دشمنان اسلام حرام است; مگر این که جنگ برمسلمین تحمیل شود (سه ماه دیگر از ماههاى حرام، ذى الحجّه، محرّم و رجب است) آتش بس در این چهار ماه وسیله اى براى آرامش جامعه و توفیق براى حجّ وعبادت، حلّ مشکلات اقتصادى و بازنگرى در امر جنگ و یافتن نقطه پایان براى آن و سپس مرهم نهادن بر زخم هاى جانکاه ناشى از آن است. ماهى است که زوّار خانه خدا از اطراف و اکنافِ جهان به سوى خانه خدا حرکت مى کنند، گروهى به مدینه مى روند و قبر پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله) و قبور ائمّه هدى(علیهم السلام) را زیارت مى کنند و آثار تاریخى که در جاى جاى این خاستگاه اسلامى وجود دارد را مى بینند و غرق لذّات روحانى مى شوند (هرچند نابخردان و جاهلان، بسیارى از این آثار عظیم و گرانقدر را از میان برده اند) گروه دیگرى راهى مکّه مى شوند و با انجام مناسک «عمره تمتّع» در انتظار مراسم بزرگ عبادى سیاسى حج مى نشینند و با طواف کعبه و شرکت درصفوف پرشکوه جماعت، روح و جانشان را تازه مى کنند . سیّد بن طاووس در فضیلت این ماه مى گوید: «ماه ذى القعده ماهى است که به هنگام شدّت و گرفتارى، زمان خوبى براى دعاست، و براى رفع ظلم و ستم و دعا بر ضد ظالم مؤثّر است. همچنین مى گوید: «این ماه «ماه اجابت دعاها» نامیده شده است; لذا باید اوقاتش را غنیمت شمرد و در آن روزه حاجت گرفت.