برشی از کتاب وصایای سلوکی

حکمت مصیبت و بلا دیدن انسان

اگر سالک، خدا را مدبر امور خودش دید و در کارها خودش را تدبیر کننده ندید مصیبت‌ها و سختی‌های دنیا برایش آسان می‌شود. چون می‌گوید: مشیت خدا و قضا و قدر الهی چنین تعلق گرفته است؛ لذا من چه‌کاره هستم که حرفی بزنم و در کار خدا دخالت کنم.

حکمت مصیبت و بلا دیدن انسان

اگر به فلسفه و حکمت‌های نهفته در مصائب و بلاها آشنا شویم، زمینه و مقدمه‌ای می‌شود تا تدبیر امور خویش را به خداوند واگذار کرده و سختی این مصائب را برای خویش آسان کنیم.{۱}

در آیات و روایات اسلامی به برخی از حکمت و علت‌های مصائب و بلاها تصریح شده که دانستن این حکمت‌ها و علل سالک را آماده می‌کند تا تدبیر امور خویش را به خدا واگذار نماید و مطمئن شود که جز تدبیر خیر از ناحیه خداوند چیز دیگری برای او واقع نمی‌شود اما حکمت وعلل بلاها و مصائب عبارتند از:

الف: امتحان الهی

گاهی حکمت بلاها و مصیبت‌ها آزمایش و امتحان الهی است.

«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ و بَشِّرِ الصَّابِرِینَ»؛{۲} قطعاً همه شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، و کاهش در مال‌ها و جان‌ها و میوه‌‏ها، آزمایش مى‏‌کنیم؛ و بشارت ده به استقامت‏‌کنندگان!

باید بدانیم امتحان و آزمایش از لحاظ ایمانی ما را قوی و نیرومند می‌سازد.

ب: کفاره گناهان

در برخی موارد هم گناهان سبب می‌شود تا بنده گرفتار بلا و مشکلاتی در جان یا مالش گردد.

«مَا مِنَ الشِّیعَهِ عَبْدٌ یُقَارِفُ‏ أَمْراً نَهَیْنَاهُ عَنْهُ فَیَمُوتُ حَتَّى یُبْتَلَى بِبَلِیَّهٍ تُمَحَّصُ بِهَا ذُنُوبُهُ إِمَّا فِی مَالٍ وَ إِمَّا فِی وَلَدٍ وَ إِمَّا فِی نَفْسِهِ حَتَّى یَلْقَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَا لَهُ ذَنْبٌ وَ إِنَّهُ لَیَبْقَى عَلَیْهِ الشَّیْ‏ءُ مِنْ ذُنُوبِهِ فَیُشَدَّدُ بِهِ عَلَیْهِ عِنْدَ مَوْتِهِ»؛{۳} اگر یکی از شیعیان، گناهی که او را از آن نهی کرده‌ایم مرتکب شود، قبل از این‌که از دنیا برود در مال یا در فرزند یا در خودش به گرفتاری مبتلا می‌شود که گناهانش به وسیله آن گرفتاری پاک می‌گردد تا هنگامی که خداوند را ملاقات کند، گناهی برایش نباشد و اگر گناهی از او باقی مانده باشد، هنگام مرگ بر او سخت گرفته می‌شود.

ج: ترفیع درجه

سالک در سیر روحی و معنوی خویش درجات قرب را طی می‌کند تا به وصال الهی برسد. گاهی برای طی درجات بالاتر قرب باید متحمل بلا و مصیبتی گردد، چنان‌که در روایت هم بیان شده است.

«إِنَّ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ لَیَکُونُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ الدَّرَجَهُ لَا یَبْلُغُهَا بِعَمَلِهِ فَیَبْتَلِیهِ اللَّهُ فِی جَسَدِهِ أَوْ یُصَابُ بِمَالِهِ أَوْ یُصَابُ فِی وَلَدِهِ فَإِنْ هُوَ صَبَرَ بَلَّغَهُ اللَّهُ إِیَّاهَا»؛{۴} برای بنده مؤمن در نزد خدا درجه‌ای است که از طریق عملش در اعمال روزمره عبادی و غیره به آن درجه نمی‌رسد؛ لذا خداوند او را به مصیبتی در بدن یا مال یا فرزندش مبتلا می‌سازد اگر صبر نماید خداوند او را به آن درجه برساند.

درباره امام حسین علیه السلام نقل شده که پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) را در خواب دید که به ایشان فرمود: «وإن لک فی الجنه درجات لا تنالها إلا بالشهاده»؛{۵} براى تو درجه‌اى است در بهشت، نمى‌رسى به آن مگر به شهادت. بنابراین یکی از حکمت‌های بلا و مصیبت، رشد و تکامل و رسیدن به درجات عالیه معنوی است.

این بلا از روی معنا رحمت است*** کین ریاضت خود ریاض جنت است

بنابراین اگر سالک، خدا را مدبر امور خودش دید و در کارها خودش را تدبیر کننده ندید مصیبت‌ها و سختی‌های دنیا برایش آسان می‌شود. چون می‌گوید: مشیت خدا و قضا و قدر الهی چنین تعلق گرفته است؛ لذا من چه‌کاره هستم که حرفی بزنم و در کار خدا دخالت کنم.

البته این به آن معنا نیست که ما دست روی دست بگذاریم و هیچ برنامه و احتیاطی در امور زندگی انجام ندهیم؛ مثلاً راننده‌ای پشت ماشین نشسته بگوید: من خودم را به خدا سپردم، اما مقررات راهنمایی و رانندگی را رعایت نکند، هر طور شد و به هر که زد و تصادف کرد، بگوید: خدا گفته است، این حرف درست نیست. انسان باید رعایت کند بعد خودش را به خدا بسپارد.

اگر در کارها بی‌احتیاطی، تقصیر و کوتاهی نکرده باشد و اتفاقات قَهری در زندگی برایش پیش آمد، سختی‌ و فقر دید، بچه‌اش از دنیا رفت، دیگر نباید به سر و صورت بزند و خودش را ناراحت کند؛ زیرا همه این‌ها را از چشم خدا می‌بیند. وقتی امور خودش را به خدا واگذار کرد تحمل مصائب و سختی‌ها برای او در زندگی بسیار آسان و راحت می‌شود. خدا صلاح او را بهتر می‌داند و خدا کارهایش را مدیریت می‌کند.

پی نوشت:

۱- کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»

۲- بقره (۲)، آیه ۱۵۵٫

۳- مجلسی، بحار الأنوار، ج ‏۶، ص ۱۴۵٫

۴- ابن همام اسکافى، التمحیص، ص۵۸٫

۵- شیخ صدوق، الأمالی، ص ۱۵۲٫

منبع: کتاب وصایای سلوکی شرح « حدیث عنوان بصری»، فصل دوم: حقیقت علم و طریق تحصیل آن – از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31508